I CKN 34/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 34/96

POSTANOWIENIE

Dnia 22 stycznia 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący SSN

- H. Ciepła

Sędziowie SN:

- G. Bieniek (spraw.)

- J. Gudowski

Protokólant - B.Sawczenko

po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 1997 r.

z wniosku S. U. i A. U.

z udziałem uczestników E. M., C. M. i A. G.

o uwłaszczenie

na skutek kasacji wnioskodawców

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 3 września 1996 r. sygn.. I Cr […]

p o s t a n a w i a:

oddalić kasację i zasądzić od wnioskodawców na rzecz uczestników

postępowania E. i C. małż. M. kwotę 300 zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wnioskodawcy A. i S. małż. U. domagali się stwierdzenia, że

na podstawie przepisów ustawy z dnia 26.X.1971 r. o uregulowaniu własności

gospodarstw rolnych, stali się właścicielami działki nr [...], o powierzchni

41 arów, położonej w P.. Uczestnicy postępowania C. i E. M. sprzeciwili się

temu wnosząc, aby stwierdzić, iż przedmiotowa działka stała się ich własnością

na podstawie przepisów powołanej ustawy, skoro użytkowali ją od 1962 r.

W toku administracyjnego postępowania uwłaszczeniowego wydano akt

własności ziemi z dnia 2.X.1975 r. na rzecz małż. U., wszakże decyzją

Wojewody […] z dnia 10.IX.1990 r. stwierdzono nieważność tego aktu

własności i sprawę przekazano do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S..

Sąd ten wydał pierwsze postanowienie w dniu 4.I.1994 r., w którym dokonując

podziału spornej działki na działki nr [...]/1, [...]/2 i [...]/3 stwierdził, że prawo

własności działek nr [...]/1 o pow. 18 arów i nr [...]/2 o pow. 2 ary nabyli

wnioskodawcy na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej, zaś działkę

nr [...]/30 o pow. 21 arów nabyli uczestnicy postępowania także na zasadach

ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Orzeczenie to uchylił w całości

Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 14.VI.1994 r. i sprawę przekazał

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W jego wyniku Sąd

Rejonowy wydał drugie postanowienie z dnia 7.VII.1995 r., w którym

stwierdził, iż wnioskodawcy nabyli własność działki nr [...]/1 na zasadach

ustawowej wspólności małżeńskiej, zaś w pozostałym zakresie tj. co do działek

nr [...]/2 i nr [...]/3 - wniosek oddalił. Także to postanowienie, w części

oddalającej wniosek, uchylił Sąd Wojewódzki w K. orzeczeniem z dnia

17.X.195 r. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu

do ponownego rozpoznania. Rozpoznając - po raz trzeci - sprawę Sąd ten

postanowieniem z dnia 30.IV.1996 r. stwierdził, że własność działki nr [...]/3

o pow. 21 arów nabyli uczestnicy postępowania E. i C. M. na zasadach

wspólności majątkowej, zaś własność działki nr [...]/2 o powierzchni 2 ary nabył

A. G.. Rewizję wnioskodawców od tego orzeczenia oddalił Sąd Wojewódzki w

K. postanowieniem z dnia 3.IX.1996 r.

W sprawie tej ustalono co następuje:

Działka nr [...] położona jest na wzniesieniu, przy czym wydzielone z niej

w wyniku podziału działki nr [...]/1 stanowi pole orne, nr [...]/2 - teren

podmokły, zaś nr [...]/3 - porośnięte jest drzewami i krzewami. Działka nr [...]

przed podziałem odpowiadała parcelom 1[…]1/2 i 1[…]9/9, przy czym

na skutek zaginięcia dokumentów katastralnych nie sposób ustalić, czyją

własnością były owe parcele. Stan posiadania spornej nieruchomości,

co najmniej od lat 60, nie pokrywał się ze stanem uwidocznionym

w dokumentach

sporządzonych

zarówno

podczas

regulacji

gruntów,

jak i uwłaszczenia.

W 1964 r. we wsi P. ustalony został - przy zakładaniu ewidencji gruntów

stan władania; na karcie nr 433 spisu alfabetycznego wpisano - jako władający

m.in. działkami nr [...] i […]0 A. U.; zaś na k. 267 tego spisu wpisano K. X. jako władającego działkami nr […]3, […]9, […]0, […]2, […]4, […]7, 8[…],

1[…]6, 1[…]7, 1[…]9, 1[…]1, […]8[…] i […]2[…].

K. X. nabył swoje gospodarstwo w latach 1956/57 od C. R.. Po zawarciu

umowy sprzedaży C. R. - samodzielnie, bez udziału geodety - wskazał

kupującemu granice nieruchomości. Wskazał m.in. obecną działkę [...]/3,

nie wskazywał natomiast działki nr 8[…]. W 1962 r. K. X. oddał zakupione

gospodarstwo do użytkowania E. i C. M., okazując im w terenie granice

gospodarstwa tak samo, jak uczynił to wcześniej C. R.. W 1970 r. K. X. i E. M.

zawarli nieformalną umowę sprzedaży gospodarstwa za kwotę 90.000 zł.

W 1973 r. wydano na rzecz C. i E. małż. M. akt własności ziemi obejmujący

działki kupione od K. X.. Wśród tych działek nie było jednak działki nr [...].

Ustalono nadto, że wnioskodawcy po zawarciu związku małżeńskiego

otrzymali od matki wnioskodawczyni K. U. działkę, którą pierwotnie przez parę

lat użytkował F. U. - syn K., a od 1964 r. wnioskodawcy. W czasie

postępowania regulacyjnego do ewidencji gruntów wpisano jako władającą –

A. U.. F. U. użytkował działkę do potoku, który oddalił działkę [...]/1 i [...]/3.

Nie użytkował działki od strony południowej przed potokiem. W toku

postępowania

uwłaszczeniowego

wnioskodawcy

podali

do

protokołu

uwłaszczeniowego, że gospodarstwo - w tym działkę nr [...] - otrzymali

w formie darowizny od J. i M. U. (rodziców S. U.) w 1960 r. Na tej podstawie

wydany został akt własności ziemi z dnia 2.X.1975 r., następnie unieważniony.

Wnioskodawcy mieli w posiadaniu cały czas działkę nr [...]/1, którą uprawiali

rolniczo. W latach 1988/89 zięć wnioskodawców R. K. dokonał na działce [...]/3

wycinki drzew na budowę domu. Po tym zdarzeniu powstał spór

co do własności działki, gdyż E. M. sprzeciwił się wycinaniu drzewa.

To w istocie legło u podłoża niniejszego sporu.

Wreszcie ustalono, że uczestnik postępowania A. G. jest właścicielem

działki nr […]9 w P., sąsiadującej z działką nr [...]/2. Ta ostatnia powstała

na skutek naturalnego osunięcia się skarpy gruntu rolnego z działki nr […]9.

Obecnie działka nr [...]/2 o powierzchni 2 ary, to teren podmokły, nie nadający

się do normalnego, gospodarczego wykorzystania. Znajduje się on we władaniu

A. G..

Dokonując oceny prawnej tych ustaleń faktycznych sądy oba uznały, że

działkę nr [...]/1 bezspornie użytkowali wnioskodawcy i spełnili warunki

do uwłaszczenia na podstawie ustawy z 26.X.1971 r. o uregulowaniu

gospodarstw

rolnych.

W

tym

zakresie

orzeczenie

jest

prawomocne.

Działkę nr [...]/3 nabyli nieformalną umową w 1970 r. zawartą z K. X. uczestnicy postępowania C. i E. M. i byli oni samoistnym posiadaczami tej

działki w dniu wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej. Spełniają zatem

wymogi do stwierdzenia, iż z mocy prawa nieodpłatnie nabyli je własność.

Samoistnym posiadaczem działki nr [...]/2 o powierzchni 2 ary był natomiast

w dniu 4.XI.1971 r. – A. G.. Jednocześnie podniesiono, że istnienie

we wszelkich dokumentach geodezyjnych dot. działki nr [...] - na rzecz A. U.

bądź A. i S. U. nie wyklucza tego, odmiennego stanu posiadania na gruncie.

Faktycznie bowiem K. U. posiadała część działki nr [...] tj. oznaczoną obecnie

nr [...]/1, stanowiącą pole orne. Pozostałą część działki nr [...] była nieużytkiem i

dlatego nikt - ani w czasie postępowania regulacyjnego, ani uwłaszczeniowego nie zadbał o precyzyjne oznaczenie granic.

Powyższe rozstrzygnięcie, co do działek nr [...]/2 i [...]/3 zakwestionowali

wnioskodawcy wnosząc kasację od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 3.IX.1996 r. Jako podstawę kasacji wskazano naruszenie przepisów

postępowania, a mianowicie art. 233 kpc przez niewłaściwą ocenę

wiarygodności dowodów zebranych w sprawie. Wskazując na powyższe wnieśli

o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kodeks postępowania cywilnego - w art. 233 § 1 - stanowi, że sąd ocenia

wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie

wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Nie wskazując sposobów

dokonania oceny dowodów wymieniony przepis art. 233 § 1 zawiera: po

pierwsze, jednoznaczny, i nie doznający wyjątku nakaz, aby ocena wyrażana w

aspekcie wiarygodności dokonana była na podstawie wszechstronnego

rozważenia zebranego w sprawie materiału; po drugie, nakazuje uwzględnienie

wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu; po trzecie, wymaga

skonkretyzowania

okoliczności

towarzyszących

przeprowadzeniu

-

poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i

wiarygodności - nie wyłączając odpowiednio utrwalonych okoliczności

związanych z postawą, sposobem zachowania się i reakcją świadka (biegłego) w

toku jego przesłuchania; po czwarte, omawiany przepis wymaga przytoczenia

jednoznacznego kryterium oraz merytorycznych i rzeczowych argumentów

mających w sposób przekonywujący potwierdzać trafność dokonanej oceny w

przedmiocie uznania zeznań za wiarygodne bądź ich zdyskwalifikowanie.

Ustawa zatem eliminuje w tej decyzyjnej fazie postępowania schematyzm,

automatyzm, ogólnikowość i inne pozaustawowe kryteria oceny wiarygodności

zeznań świadków (biegłych). Zawiera nakaz zachowania samodzielności i

niezależności w toku badania, ustalania, rozumowania oraz wyciąganiu

końcowych wniosków rozstrzygających o ocenie dowodów.

Nie budzi w doktrynie i orzecznictwie zastrzeżeń zapatrywanie, że

przysługujące sądowi prawo swobodnej oceny dowodów powinno być tak

stosowane

i

przedstawione

w

uzasadnieniu

orzeczenia,

by

zarówno

prawidłowość doboru jak i stosowania kryteriów oceny a także realizacji tego

doniosłego uprawnienia w konkretnej sprawie mogła być - w toku instancji sprawdzona. Sposób i prawidłowość realizacji tego uprawnienia wynika z

uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Jest oczywistym, że instancja kasacyjna

nie jest powołana ani uprawniona do przeprowadzenia dowodów i ustalenia

stanu faktycznego sprawy, który w prawidłowy sposób ustalony jest wiążący

także dla tej instancji. Nie pozostaje jednakże w sprzeczności z charakterem i

celem postępowania kasacyjnego poddanie kontroli kasacyjnej (art. 3931 pkt 2

kpc) zarówno kryteriów zastosowanych przez sąd przy ocenie mocy i

wiarygodności zeznań świadków, jak i innych okoliczności mających znaczenie

dla tej oceny.

W niniejszej sprawie sąd orzekający dokonał bardzo szczegółowej analizy

i oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Analiza ta nie tylko wskazuje

jakim dowodom i w jakim zakresie sąd orzekający dał wiarę, a w jakim

wiarygodność odmówił, lecz przytocze motywy takiej oceny. W szczególności

sąd orzekający trafnie wskazał, że podstawowe znaczenie dla ustalenia, czy

uczestnicy postępowania spełnili przesłanki do uwłaszczenia działki [...]/3,

miały zeznania pierwotnego właściciela tej działki C. R., który - czego nie

sposób zaprzeczyć - dysponował najbardziej szczegółową wiedzą w tym

zakresie.

Sąd orzekający logicznie i przekonywująco wyjaśnił też okoliczności i

przyczyny, które spowodowały, iż w dokumentacji geodezyjnej figurowali

wnioskodawcy - jako władający całą działką nr [...]. W skardze kasacyjnej,

oprócz ogólnikowego zarzutu naruszenia art. 233 kpc brak szczegółowego

uzasadnienia,

które

w

sposób

przekonywujący

mogłoby

prowadzić

do podważenia dokonanych ustaleń faktycznych. Skoro dokonana przez sąd

orzekający ocena nie przekracza granic przysługującej mu swobodnej oceny,

która jest niemierzalna, to nie można skutecznie zarzucać naruszenia przepisów

postępowania. Z tych względów - na podstawie art. 39312 kpc - kasację

oddalono, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

aw