I CKN 295/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 20 września 2000 r., I CKN 295/00

Przedmiotem działu spadku mogą być wyłącznie aktywa, natomiast

podział długów następuje z mocy prawa, odpowiednio do podziału aktywów.

Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Maria Grzelka, Barbara Myszka

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 września 2000 r. na rozprawie

sprawy z wniosku Edwarda B. z udziałem Zygmunta B., Henryka B. i Mariana B. o

dział spadku po Władysławie B., na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia

Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 14 kwietnia 1998 r.,

postanowił oddalić kasację i zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestników

postępowania Zygmunta B., Henryka B. i Mariana B. kwotę 4000 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Krośnie,

uwzględniając apelację uczestników postępowania od postanowienia Sądu

pierwszej instancji, którym tenże dokonał działu spadku po spadkodawcy

Władysławie B., zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że wchodzące do

spadku dwa składniki majątkowe w postaci wyodrębnionego własnościowo lokalu

mieszkalnego o wartości 37 966 zł oraz samochodu osobowego o wartości 6840 zł

przyznał wnioskodawcy, zasądzając zarazem od niego na rzecz uczestników

postępowania kwoty po 11 201,50 zł z tytułu spłat.

Sąd Wojewódzki podzielił ustalenia i ocenę Sądu Rejonowego co do tego, że

do spadku wchodzą oba wymienione składniki majątkowe i że ich łączna wartość

zamyka się sumą 44 806 zł. Odmiennie niż Sąd Rejonowy przyjął jednak, że do

spadku nie wchodzi jakikolwiek dług, w szczególności dług spadkodawcy wobec

Andrzeja B. w kwocie 22 847 zł (równowartość 4300 dolarów USA). Sąd Rejonowy

bowiem stwierdził istnienie tego długu i w konsekwencji, przy jednoczesnym

założeniu, że „obciąża” on spadkową nieruchomość lokalową, obniżył o stosowne

kwoty spłaty zasądzone od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania.

W kasacji opartej na obu podstawach wskazanych w art. 3931 k.p.c.

wnioskodawca wniósł o zmianę postanowienia Sądu drugiej instancji przez

oddalenie apelacji uczestników postępowania od postanowienia Sądu pierwszej

instancji albo też o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji

wraz z przekazaniem mu sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił w

szczególności naruszenie art. 74 § 2 k.c., art. 233, 328 § 2 oraz 386 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39312 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy oddala

kasację, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo zaskarżone

postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z sytuacją, o której

mowa w drugim członie tej alternatywy mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Trzeba bowiem stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zbędnie wdał się w ocenę

wiarygodności zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania przed

Sądem pierwszej instancji na okoliczność, czy spadkodawca w chwili otwarcia

spadku był zadłużony i ewentualnie w jakiej wysokości, albowiem okoliczność ta z

punktu widzenia orzeczenia działowego nie ma znaczenia. Takie ukierunkowanie

postępowania sądowego nie było właściwe, gdyż przedmiotem działu spadku mogą

być wyłącznie aktywa, a zatem stan czynny spadku. Podział długów spadkowych

jest natomiast tylko konsekwencją dokonania działu aktywów i następuje z mocy

samego prawa. Wynika to z art. 1034 § 2 i art. 1081 k.c. (por. też uzasadnienie

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1968 r., III CRN 209/68,

OSNCP 1969, nr 6, poz. 112, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia

1972 r. ,III CRN 477/71, OSPiKA 1972, nr 9, poz. 174 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 stycznia 1978 r., III CRN 333/77, nie publ.).

Co prawda w umowie o dział spadku spadkobiercy mogą ustalić, kto z nich i w

jakim zakresie ma uregulować długi spadkowe, jednakże umowa w tym przedmiocie

będzie miała skutek tylko między jej uczestnikami i w żadnej mierze nie rzutuje na

odpowiedzialność wobec wierzycieli. Również ewentualne dokonanie podziału

pasywów w sądowym orzeczeniu działowym nie wiąże wierzycieli. Jest więc rzeczą

oczywistą, że sądy w swojej praktyce, respektując powyższą zasadę, nie powinny

wprowadzać do swoich orzeczeń elementów pozbawionych skuteczności prawnej.

Inaczej jest w wypadku obciążenia przedmiotów spadkowych określonymi

zobowiązaniami. Chodziłoby tu np. o hipoteki obciążające nieruchomości, czy też

zastawy na ruchomościach. Wówczas pasywa nie mogą być pomijane przy

ustalaniu wartości tych przedmiotów, gdyż wchodzi w rachubę rzeczowa

odpowiedzialność. Zagadnienie zaś osobistej odpowiedzialności spadkobierców,

którzy otrzymali spłatę jest wtedy drugoplanowa.

W niniejszej sprawie skarżący nie twierdzili i nie czynią tego również w kasacji,

że ewentualny dług spadkodawcy powiązany był z odpowiedzialnością rzeczową.

Jeżeli tak, to – zgodnie z tym co wyżej nadmieniono – nie było potrzeby procesowej

wyjaśniania tego aspektu sprawy przez Sądy niższej instancji. Dlatego też

bezprzedmiotowe są zarzuty skarżących zmierzające do wykazania, że w wyniku

naruszenia określonych przepisów – tak prawa materialnego, jak i procesowego –

zaskarżone postanowienie jest wadliwe. Z tego względu Sąd Najwyższy zarzutów

tych bliżej nie rozważał.

W tym stanie rzeczy należało orzec, jak w sentencji (art. 39312 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 39319

w związku z art. 391 oraz art. 13 § 2 i art. 520 § 2 k.p.c.