I CKN 281/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01

Jeżeli fundator przewiduje prowadzenie działalności gospodarczej przez

fundację od chwili jej ustanowienia, to w oświadczeniu o ustanowieniu

fundacji, nie ma obowiązku określenia wartości środków majątkowych

przeznaczonych do prowadzenia tej działalności.

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący)

Sędzia SN Marian Kocon

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Międzynarodowej Fundacji na Rzecz

Ofiar Konfliktów Wojennych i Kataklizmów "S." z siedzibą w W. o wpis do rejestru,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 kwietnia 2003 r., kasacji

wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 marca

2001 r.

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 19 października

2000 r. odmówił wpisu do rejestru Międzynarodowej Fundacji na Rzecz Ofiar

Konfliktów Wojennych i Kataklizmów „S." z siedzibą w W., ponieważ uznał, że

oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji i jej statut są dotknięte wadami.

Zdaniem Sądu cel fundacji, który fundator wskazuje w oświadczeniu o

ustanowieniu fundacji oraz zasady, formy i zakres działania fundacji, stanowiące

obligatoryjne postanowienia statutu fundacji, powinny być określone jasno i

precyzyjnie, gdyż decydują one o wyznaczeniu dozwolonej sfery działania fundacji.

Temu wymaganiu nie odpowiada § 5 pkt 7 aktu notarialnego o ustanowieniu

fundacji i § 7 pkt 8 statutu fundacji z powodu zamieszczenia w nich zwrotu „i

innych".

Według

Sądu

zakwestionowany

zwrot

pozwalałby

fundacji

na

podejmowanie działań wykraczających poza ramy wyznaczone przez fundatorów.

Uniemożliwiałby też przeprowadzenie – na podstawie art. 12 ust .1 ustawy z dnia 3

kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm. –

dalej: "u.fund.") kontroli zgodności działania fundacji z prawem, statutem oraz z

celem, w jakim została ustanowiona.

Sąd, opierając się na art. 5 ust. 5 u.fund., uznał, że jeżeli fundacja zamierza

prowadzić działalność gospodarczą, to fundator powinien już w akcie notarialnym o

ustanowieniu fundacji określić wartość środków majątkowych przeznaczonych na

ten cel, która nie może być niższa niż wskazana w przytoczonym przepisie.

Tymczasem w oświadczeniu fundatorów o ustanowieniu fundacji „S.", która ma

prowadzić działalność gospodarczą, brak takiego postanowienia. Również w

statucie fundacji omawiane wymaganie nie zostało spełnione. Wprawdzie § 28

statut stanowi, że „z funduszu założycielskiego można przeznaczyć na prowadzenie

działalności gospodarczej nie więcej niż połowę", ale nie określa ustawowego

minimum.

Sąd, analizując zakres i rodzaj działalności fundacji, stwierdził, że działalność

polegająca na świadczeniu usług transportowych i spedycyjnych, określona w § 29

pkt 4 statutu, jest tożsama z celami fundacji wskazanymi w § 7 pkt 3 i 8 statutu. To

narusza art. 1 i art. 5 ust. 5 u.fund., ponieważ fundacja „S." osiągałaby dochody z

realizacji celów dla jakich została ustanowiona. Działalność gospodarcza wskazana

w § 29 pkt 1 i 3 statutu została natomiast określona w sposób bardzo ogólny i mało

precyzyjny, co uniemożliwia ocenę, czy zakres tej działalności nie jest tożsamy z

celem statutowym fundacji i formami jego realizacji oraz, czy odpowiada on

rozmiarowi służącemu realizacji celów fundacji. Ponadto Sąd podkreślił, że

działalność gospodarcza określona w § 29 pkt 3 statutu jako doradztwo może

wskazywać na tożsamość z celami i formami działalności fundacji określonymi w §

7 pkt 4, 9 i 10 statutu.

Sąd Okręgowy zaskarżonym postanowieniem oddalił apelację wnioskodawcy,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Poza tym

Sąd odwoławczy stwierdził, że zachodzi sprzeczność między § 28a § 10 statutu.

Podniósł

też,

że

sposób

określenia

składu

uniemożliwia wpisanie tego organu do rejestru.

osobowego

kapituły fundacji

W kasacji, opartej na obu podstawach z art. 393-1 k.p.c., pełnomocnik

wnioskodawcy

zarzucił

naruszenie

przez błędną

wykładnię

i

niewłaściwe

zastosowanie art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 5, art. 12 u.fund. oraz obrazę art. 378 § 1, art.

387 § 1 i art. 328 k.p.c. Powołując się na te podstawy kasacyjne wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zdaniem autora kasacji Sąd Okręgowy naruszył art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 5

u.fund., przyjmując, że z wymienionych przepisów wynika obowiązek, aby fundator

– w wypadku, gdy statut przewiduje możliwość prowadzenia przez fundację

działalności gospodarczej – wskazał w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji

odrębnie

oznaczoną

wartość

środków

majątkowych

przeznaczonych

na

prowadzenie działalności gospodarczej.

Przepis art. 3 ust. 2 u.fund. stanowi, że w oświadczeniu ustanowieniu fundacji

fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na

jego realizację. Przepis art. 5 ust. 5 u.fund., dopuszczając możliwość prowadzenia

przez fundację działalności gospodarczej w rozmiarach służących realizacji jej

celów, stanowi natomiast, że jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą

wartość

środków

majątkowych

fundacji

przeznaczonych

na

działalność

gospodarczą nie może być mniejsza niż 1000 zł.

Z treści art. 3 ust. 2 u.fund. nie wynika, aby fundator w oświadczeniu o

ustanowieniu fundacji, wskazując składniki majątkowe stanowiące fundusz

założycielski fundacji, miał obowiązek odrębnego oznaczenia wartości środków

majątkowych przeznaczonych na prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli

fundacja zamierza ja podjąć z chwila ustanowienia. Przytoczony przepis

interpretowany w powiązaniu z art. 5 ust. 5 u.fund. daje natomiast jedynie podstawę

do wniosku, że wartość funduszu założycielskiego nie może być niższa niż 1000 zł,

jeżeli fundacja zamierza od początku prowadzić działalność gospodarcza. To

oznacza, że fundator – w wypadku, gdy przewiduje prowadzenie działalności

gospodarczej przez fundację od chwili jej ustanowienia – nie ma obowiązku w

oświadczeniu o ustanowieniu fundacji określić odrębnie wartości środków

majątkowych przeznaczonych na prowadzenie działalności gospodarczej.

Argumentu wspierającego ten wniosek dostarczają postanowienia zawarte w

art. 5 ust. 1 u.fund., które określają treść statutu fundacji. Przepis art. 5 ust. 1

zdanie pierwsze reguluje obligatoryjna treść statutu. Statut każdej fundacji musi

określać jej nazwę, siedzibę i majątek, cele, zasady, formy i zakres działalności

fundacji, skład i organizację zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i

uprawnienia tego organu i jego członków. Przepis art. 5 ust. 1 zdanie drugie stanowi

natomiast, że statut – obok minimalnej treści mającej charakter obligatoryjny –

może za zawierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące prowadzenia

przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalności i warunków jej

połączenia z inną fundacją, zmiany celu lub statutu, a także przewidywać tworzenie

obok zarządu innych organów fundacji. Wystarczy zatem, że fundator, który z

zasady osobiście opracowuje statut, zamieści w nim – przewidując możliwość

prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej od chwili jej powstania –

postanowienie, w którym odrębnie oznaczy wartość środków majątkowych

przeznaczonych na prowadzenie działalności gospodarczej, respektując wymóg

określony w art. 5 ust. 5 u.fund. Jeżeli fundator, określając wartość tych środków w

statucie, posłużył się formułą – jak w statucie fundacji „S." – że „z funduszu

założycielskiego można przeznaczyć na prowadzenie działalności gospodarczej nie

więcej niż połowę funduszu", to nie ma potrzeby określania minimalnej wartości tych

środków, ponieważ wynika ona z ustawy o fundacjach.

Z przedstawionych powodów zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 5

u.fund. należało uznać za uzasadniony.

Nie można też odmówić racji skarżącej, że zakwestionowane postanowienie

zostało wydane z obrazą art. 378 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., ponieważ Sąd,

rozpoznając apelację, nie rozważył w dostatecznym stopniu zarzutów apelacyjnych.

W apelacji skarżąca zakwestionowała stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

postanowienia zawarte w § 5 pkt 7 oświadczenia o ustanowieniu fundacji i w § 7 pkt

8 statutu fundacji są – z powodu zamieszczenia w nich zwrotu „i innych" dotknięte

wadą oświadczenia woli, która uniemożliwia jednoznaczne ustalenie celów fundacji.

Zarzuciła, że zakwestionowany zwrot nie dotyczy celów fundacji, lecz form jej

działania. Nie może więc być wykorzystywany do rozszerzenia celów fundacji.

Sąd Okręgowy, oceniając omawiany zarzutu, ograniczył się jedynie do

stwierdzenia, że stanowisko Sądu Rejonowego uznaje za zasadne. Nie odniósł się

natomiast do argumentów uzasadniających ten zarzut. Nie wyjaśnił zwłaszcza,

dlaczego, aprobując stanowisko Sądu pierwszej instancji, nie podzielił zapatrywania

skarżącej i wynikających z niego skutków. Nie wiadomo, dlaczego Sąd uznał, że nie

będzie możliwa – w wypadku jednoznacznego określenia celów fundacji – kontrola

działania fundacji z punktu widzenia jej celów, jeżeli okaże się, że podjęte działanie

nie zostało wyraźnie określone w statucie.

Również pozostałe zarzuty apelacji nie zostały rozpoznane przez Sąd

dostatecznie wnikliwie. Także ich ocena została ograniczona do stwierdzenia, że

zasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, bez wyjaśnienia dlaczego

argumenty skarżącej zostały uznane za bezskuteczne. Sąd, dopatrując się

tożsamości między zakwestionowana działalnością gospodarczą fundacji a celami i

formami działalności fundacji, przeoczył, że doradztwo, o którym mowa w § 29 pkt 3

statutu, nie występuje samodzielnie, a stanowi składnik koniunkcji w zwrocie

„doradztwo i zarządzanie". Uszło uwagi Sądu, że zaaprobowane przezeń

stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż usługi określone w § 29 pkt 4 statutu są

tożsame z celami fundacji wskazanymi w § 7 pkt 3 i 8, jest zupełnie pozbawione

argumentacji. Z uzasadnienia postanowienia nie wynika też, aby Sąd rozważył, czy

działalność gospodarcza, wskazana w § 29 pkt 1 i 3 statutu, jest określona „bardzo

ogólnie i mało precyzyjnie" także wtedy, gdy jej ocena uwzględnia dyrektywę z art. 5

ust. 5 u.fund., że rozmiar działalności gospodarczej fundacji powinien być

dostosowany do realizacji jej celów.

Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację dnia 6 marca 2001 r., stosował

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie

prowadzenia rejestru fundacji (Dz.U. Nr 27, poz. 139 ze zm.). Uszło tymczasem

uwagi Sądu, że to rozporządzenie utraciło moc prawną z dniem 1 stycznia 2000 r.

Tego dnia weszła bowiem w życie – zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia

1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.

Nr 121, poz. 770 ze zm.) – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze

Sądowym (Dz.U. Nr 121, poz. 769 ze zm.), która pośrednio uchyliła przytoczone

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości (art. 68 pkt 1). Na skutek zmiany stanu

prawnego fundacja „S.” podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 7

u.fund. i art. 5 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę

o Krajowym Rejestrze Sądowym). Niezbędne było zatem zbadanie, czy fundacja

spełnia aktualne wymagania wpisu do rejestru.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 393-13 k.p.c.).