I CKN 1466/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 25 kwietnia 2002 r., I CKN 1466/99

Jeżeli z treści umowy ubezpieczenia autocasco nie wynika nic innego,

ubezpieczony, który nabywa autoryzowane części samochodowe potrzebne

do naprawy uszkodzonego w wypadku pojazdu, nie ma obowiązku

poszukiwania sprzedawcy oferującego je najtaniej. Możliwe jest przypisanie

ubezpieczonemu naruszenia, wynikającego z art. 354 § 2 k.c., obowiązku

współpracy z dłużnikiem, jeżeli świadomie lub przez niedbalstwo kupił części

droższe.

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja B. przeciwko

Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A., VIII Inspektoratowi w W. o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 25 kwietnia 2002 r. na rozprawie kasacji

powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 9 listopada 1998 r.

uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o

kosztach postępowania i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W umowie ubezpieczenia autocasco samochodu toyota lexsus strony określiły

sumę ubezpieczenia na kwotę 60 000 zł. Samochód uległ uszkodzeniu w wypadku

w dniu 2 stycznia 1996 r., a ponieważ samochód tej marki należał do rzadko

wówczas w Polsce używanych, naprawy dokonano po zakupieniu przez powoda

i dostarczeniu do warsztatu naprawczego potrzebnych części. Powód nabył je w

"Export-Import", Agnieszka W. Po zakończeniu naprawy złożył on

ubezpieczycielowi rachunki celem uzyskania zwrotu wyłożonych przez siebie

pieniędzy na zakup części. Pozwany zakwestionował część rachunków, uznając, że

opiewają one na zbyt wysokie kwoty i rozliczył powoda wedle niższych cen na takie

części, sprzedawane w "T.-C.", dealera z P. Powód w niniejszej sprawie dochodzi

zasądzenia od pozwanego ubezpieczyciela kwoty 13 143 zł. z tytułu różnicy

pomiędzy zapłaconą przez niego ceną zakupionych części a zwróconą mu

należnością z tego tytułu – po zweryfikowaniu przez pozwanego wysokości

rachunków zakupu do poziomu niższych cen z "T.-C.".

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa wyrokiem z dnia 3 marca 1998 r.

uwzględnił powództwo. Na skutek apelacji pozwanego od tego orzeczenia Sąd

Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 1998 r. zmienił je i obniżył

zasądzoną należność do połowy, tj. do kwoty 6574,50 zł, oddalając powództwo w

pozostałej części jako niezasadne. Zdaniem tego Sądu, strony miały, stosownie do

treści art. 354 k.c., obowiązek współpracy przy wykonaniu zobowiązania z tytułu

umowy ubezpieczenia. Zgodnie z § 20 ust. 7 ogólnych warunków ubezpieczenia

autocasco, powód powinien uzgodnić z pozwanym wysokość kosztów naprawy,

czego nie uczynił. Z kolei pozwany nie poinformował go o możliwości zakupu części

po niższych cenach i nie wskazał adresu sprzedającego je dealera. W tej sytuacji

strony powinny być obciążone po połowie powstałymi na skutek tego wyższymi

kosztami naprawy samochodu, powód bowiem w ten sposób przyczynił się do

zwiększenia szkody (art. 362 k.c.). W tym zakresie jego powództwo podlegało

zatem oddaleniu.

Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył kasacją powód, zgłaszając w niej

zarzuty naruszenia prawa materialnego: art. 805 § 2 pkt 1 k.c. przez uzależnienie

wypłaty odszkodowania od uprzedniego przedłożenia przez powoda rachunków za

naprawę pojazdu, art. 805 w związku z art. 817 § 2 k.c. przez wypłacenie powodowi

odszkodowania ze znaczącym uchybieniem trzydziestodniowego terminu, art. 354

k.c. przez obciążenie go zbyt daleko idącymi obowiązkami, przekraczającymi

ustawową powinność współpracy wierzyciela z dłużnikiem, oraz art. 140 i 805 k.c.

przez odwołanie się do § 20 ust. 7 ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco,

mimo jego sprzeczności z tymi przepisami kodeksu cywilnego. Z tych przyczyn

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji pozwanego od

wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Kluczowym problemem jest określenie zakresu przewidzianego w art. 354 § 2

k.c. obowiązku współpracy wierzyciela z pozwanym dłużnikiem, zobowiązanym do

świadczenia ubezpieczeniowego. Treść tego obowiązku precyzują wiążące strony

ogólne warunki ubezpieczenia autocasco, zawarte zwłaszcza w § 20 pkt 6-8. Jest

bezsporne, że pozwany nie skorzystał z przewidzianej w punkcie ósmym

możliwości wskazania powodowi zakładu naprawczego, w którym byłyby dostępne

części po cenach przez niego akceptowanych, powód miał zatem prawo zlecić

naprawę pojazdu wybranemu zakładowi, pozwany zaś zobowiązany jest do zwrotu

kosztów naprawy ,,z uwzględnieniem cen, usług i części zamiennych stosowanych

w RP w dniu ustalania odszkodowania” (§ 20 pkt 6 ogólnych warunków

ubezpieczenia autocasco). W tym kontekście zasadniczego znaczenia nabiera

rozumienie § 20 pkt 7 ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, zgodnie z

którym, jeżeli dokonywana jest naprawa pojazdu, sposób naprawy i wysokość

kosztów wymaga uzgodnienia z PZU.

Wbrew sugestiom zawartym w zaskarżonym wyroku, nie można wykładać

tego wymogu jako obowiązku konsultowania przez właściciela uszkodzonego w

wypadku pojazdu kosztu każdej wymienianej części. Chodzi tu o uzgodnienie spraw

podstawowych: przesądzenie sposobu przywrócenia stanu sprzed wypadku, tj. czy

samochód nadaje się do naprawy, czy też celowe jest przeznaczenie go do

skasowania, oraz stwierdzenie, czy zasadnicze podzespoły samochodu (np. silnik

lub karoseria) będą podlegały wymianie czy tylko naprawie. Przy takiej interpretacji

nie można podzielić prezentowanego w kasacji stanowiska, że § 20 pkt 7 jest

sprzeczny z art. 140 i 805 k.c., okazuje się bowiem, że omawiany wymóg nie jest

przejawem dominującej pozycji ubezpieczyciela, dyktującego sposób i warunki

naprawy pojazdu właścicielowi, lecz realizacją ogólnego nakazu współpracy obu

stron stosunku kontraktowego przy wykonywaniu zobowiązania, przewidzianego w

art. 354 k.c.

Jeżeli zatem obniżenie przez Sąd Wojewódzki zasądzonego na rzecz powoda

świadczenia o połowę nastąpiło z tej przyczyny, że powód nie uzgodnił

z pozwanym, gdzie i za jaką cenę może kupować potrzebne do naprawy

samochodu wszystkie części, to nakładanie na powoda tak daleko idących

obowiązków stanowi naruszenie art. 354 § 2 k.c. Należy podkreślić, że powód nie

miał obowiązku poszukiwania sprzedawcy oferującego autoryzowane części

najtaniej, tylko zatem w przypadku usprawiedliwionego przypisania mu nielojalnego

postępowania, naruszającego obowiązujące go jako wierzyciela, na podstawie art.

354 k.c., wymogi współpracy z dłużnikiem przy wykonywaniu zobowiązania, można

byłoby postawić mu uzasadniony zarzut uchybienia temu przepisowi. Przykładowo,

mogłoby tak być w sytuacji, gdyby powód, znając punkt sprzedaży części

pełnowartościowych (autoryzowanych) po cenach niższych, kupował je tam, gdzie

sprzedawano je drożej. Oceny prawidłowości postępowania wierzyciela nie można

odrywać od jego osobistych cech i kwalifikacji; inne wymogi należy postawić osobie

obeznanej z rynkiem części zamiennych, a inne komuś, kto nie ma z nim do

czynienia. W tym przypadku zarzut uchybienia obowiązkowi z art. 354 k.c. mógłby

wchodzić w grę tylko w razie wykazania niefrasobliwości w dokonywaniu zakupów,

np. zlecenia sprzedawcy, bez uzgodnienia z ubezpieczycielem, sprowadzenia

droższych części z zagranicy. W obecnym stanie sprawy nie ma ustaleń, które

mogłyby świadczyć o braku lojalności powoda w wykonywaniu obowiązków z art.

354 k.c., ocenianych według wskazanych tu kryteriów, nie da się zatem odeprzeć

zgłoszonego w kasacji zarzutu naruszenia tego przepisu.

Skutkuje to uwzględnieniem kasacji na podstawie art. 39313 k.p.c.