I CKN 1461/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1461/98

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - H. Pietrzkowski

Sędziowie:

SN - B. Myszka

SN - Z. Strus (spraw.)

po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 1999 r.

na posiedzeniu niejawnym sprawy

z powództwa A. R.

przeciwko P. S.A. Inspektoratowi w G.

o zapłatę

na skutek kasacji powódki

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w P.

z dnia 13 lipca 1998 r., sygn. akt II Cz […]

p o s t a n a w i a:

oddalić kasację.

UZASADNIENIE

Powódka wnosząca apelację w rozpoznawanej sprawie domagała się - po

otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu – częściowego zwolnienia od kosztów

sądowych w tym właśnie zakresie. Postanowienie oddalające wniosek zaskarżyła

zażaleniem, również oddalonym przez Sąd drugiej instancji.

Na ponowne wezwanie do uiszczenia opłaty pełnomocnik powódki złożył

drugi wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oparty na twierdzeniu

o „pogorszeniu sytuacji rodzinnej”. Wniosek ten został ponownie oddalony

i uprawomocnił się bez zaskarżenia. Sąd ponawiał jeszcze dwukrotnie wezwanie do

opłat i każde z nich wywoływało kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych nie wskazujące jakichkolwiek nowych okoliczności. Piąty z kolei wniosek

w tym samym przedmiocie nie został w ogóle rozpoznany, a Sąd Rejonowy odrzucił

apelację.

Pełnomocnik

powódki

wniósł

kasację

od

postanowienia

Sądu

Wojewódzkiego w P. oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego

Jako podstawy przytoczył naruszenie art. 16 ust. 1 i 3 ustawy z dnia

13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 328 § 2

kpc w związku z art. 361, art. 391 i art. 397 § 2 kpc. Skarżąca domagała się

uchylenia zaskarżonego postanowienia i „przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu” z pozostawieniem do rozstrzygnięcia kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Skarżąca błędnie odczytała uzasadnienie postanowienia i wbrew jego treści

przypisuje temu Sądowi pogląd jakoby powódka nie zaskarżyła żadnego

z postanowień oddalających jej wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych.

W rzeczywistości Sąd drugiej instancji sformułowanie to odniósł do „kolejnych”

wniosków, co w świetle stwierdzenia (str.2 uzasadnienia postanowienia), że

zażalenie na pierwsze odmowne postanowienie zostało oddalone, oznacza, że

kolejnymi były następne postanowienia odmowne.

Ze względu na to nie ma potrzeby rozprawiać się z argumentacją

wywiedzioną na podstawie błędnego założenia strony skarżącej.

Należy natomiast rozważyć, czy istotnie doszło do naruszenia art. 16 ust. 1 i 3

u.k.s.c. Skarżąca je upatruje w odrzuceniu apelacji, mimo że nie został rozpoznany

kolejny (piąty) wniosek o zwolnienie powódki od kosztów sądowych do wysokości

wpisu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że zgłoszenie

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, w której pismo złożone przez

stronę osobiście lub jej pełnomocnika podlega opłacie wpisu stałego lub stosunkowego,

zobowiązuje sąd w razie odmownego załatwienia tego wniosku do wezwania

o uiszczenie opłaty na zasadach ogólnych (uchwała z 26 lutego 1976 r. III CZP 11/76,

OSNCP 1976 z. 7-8 poz. 162). Zgłoszenie zaś takiego wniosku w terminie wynikającym

z zarządzenia przewodniczącego przerywa jego bieg (OSPiKA 1959 z.2, poz. 35).

W razie zderzenia się w tym samym czasie obowiązku uiszczenia opłaty warunkującej

podjęcie przez sąd czynności (art. 16 ust. 1 u.k.s.c.) i uprawnienia strony niezamożnej do

ubiegania się o zwolnienie od kosztów (art. 113 § 1 kpc), pierwszeństwo uzyskuje

postępowanie o zwolnienie od kosztów. Kończy się ono postanowieniem podlegającym –

w razie odmowy – zaskarżeniu zażaleniem (art. 394 § 1 pkt 2 kpc). W chwili ustawowo

oznaczonej (art. 363 § 1 kpc) postanowienie takie staje się jednak prawomocne i od tej

chwili wiąże m.in. sąd, który je wydał (art. 365 § 1 kpc). Jako orzeczenie nie

rozstrzygające o istocie sprawy nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej ale posiada pełny

przymiot

prawomocności,

inaczej

–

wiążącą

moc

skonkretyzowanej

i zindywidualizowanej przez sąd normy prawnej. Z mocy tej wypływa obowiązek strony

uiszczenia wymaganego wpisu i faktu tego nie zmienia obowiązek ponownego

wezwania

jej

jej nieuiszczenia.

do

uiszczenia opłaty - ze wskazaniem kwoty oraz skutków

Ponowne

złożenie

wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych, nawet dokonane w terminie zakreślonym w ponownym wezwaniu nie

może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym

samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego na podstawie art. 16 ust. 1

u.k.s.c. Dopiero wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści

w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego

postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści

postanowienia prawomocnego. Dlatego po upływie terminu tygodniowego do

uiszczenia wpisu od kasacji określonego w zarządzeniu przewodniczącego wydanym

po oddaleniu zażalenia na pierwsze postanowienie Sądu Rejonowego w G.

z dnia 1 grudnia 1997 r. odmawiające zwolnienia powódki od kosztów sądowych,

Sąd ten był obowiązany odrzucić apelację z mocy art. 16 ust. 3 u.k.s.c., przy czym

należy zauważyć jedynie, że była nieuzasadniona zwłoka w wydaniu tego

postanowienia.

Wobec trafności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji prawidłowe było

także oddalenie zażalenia, chociaż zauważyć należy, że przytoczone w nim

argumenty celowościowe i wyrzuty czynione pełnomocnikowi mają drugorzędne

znaczenie wobec argumentów jurydycznych, które dostatecznie chronią stronę

przeciwną przed działaniem zmierzającym do przewlekania postępowania. Jednakże

bezskuteczne jest powoływanie się w kasacji na wadliwość uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia, gdyż nie mogło ono mieć wpływu na treść orzeczenia.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy z mocy art. art. 393 12 kpc orzekł

jak w sentencji.

aw

er