I CKN 1127/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1127/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 marca 2001 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

del. SSA Hanna Małaniuk

w sprawie z odwołania „B.” S.A. w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 8 marca 2001 r.

na rozprawie

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w (…) – Sądu

Antymonopolowego z dnia 15 lipca 1998 r., sygn. akt XVII Ama (…)

oddala kasację i zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów na rzecz „B.” S.A. w W. kwotę

(trzysta)

zł

tytułem

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

„B.” S.A. w W. nabyła w dniu 17 października 1995 r. od Spółki Akcyjnej „I.”

w P., bez uprzedniej zgody Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów –

zwanego dalej Prezesem Urzędu, 254.100 akcji obejmując tym samym 52,60 %

udziału w kapitale akcyjnym tej Spółki. Ponieważ przychód Spółki „B.” ze sprzedaży

towarów przekraczał 5 milionów ECU, Prezes Urzędu uznał, iż nabycie akcji

nastąpiło z naruszeniem art. 11 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej.

Obowiązek zgłoszenia samego zamiaru nabycia powstał z dniem 30 października

1995. W tych okolicznościach decyzją z dnia 31 grudnia 1997 r. Prezes Urzędu

nałożył na Spółkę „B.” karę pieniężną w kwocie 14.000 zł nadając jej charakter

prewencyjny, a to wobec braku ujemnych następstw w funkcjonowaniu rynku.

Odwołując się do Sądu Antymonopolowego Spółka „B.” zarzuciła, iż decyzja

Prezesa Urzędu wydana została bez uzasadnionej przyczyny i domagała się jej

uchylenia.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Antymonopolowy zmienił decyzję Prezesa

Urzędu i postępowanie w sprawie umorzył. Sąd ten przyjął, iż na Spółce ciążył

wprawdzie obowiązek notyfikacji zamierzonego nabycia akcji, niemniej jednak

okoliczność ta nie ma znaczenia rozstrzygającego dla wyniku sprawy. Istota

zagadnienia tkwi bowiem w tym, czy w wyniku łączenia obu Spółek doszło do

niekorzystnych zjawisk w rozwoju konkurencji, bądź też ucierpiały interesy

konsumentów. Tymczasem w omawianym przypadku następstwa te są pozytywne,

co – jak zauważa Sąd – nie uszło uwadze samego Prezesa Urzędu. Sąd

Antymonopolowy podniósł nadto, iż podjęte w dniu 8 lipca 1997 r. postępowanie

administracyjne było spóźnione.

W kasacji pozwany Prezes Urzędu, powołując się na pierwszą z podstaw

kasacyjnych z art. 3931 kpc domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia

odwołania z uwzględnieniem kosztów procesu. Zarzucił w szczególności Sądowi

błędną wykładnie art. 15 a ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej wobec przyjęcia, iż

przepis ten nie stanowi podstawy do nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę,

który dokonał łączenia bez zgody organu antymonopolowego – jeżeli łączenie

przyniosło korzystne skutki dla konkurencji, przedsiębiorców i konsumentów,

a nadto naruszenie art. 21 ust. 1 w zw. z art. 15 a ust. 1 pkt 1 ustawy przez

przyjęcie, iż wszczęcie postępowania administracyjnego było spóźnione.

Podzielając stanowisko Sądu powodowa Spółka wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Konstytucyjnie

zagwarantowana

swoboda

działalności

gospodarczej

pozwala podmiotom w niej uczestniczącym samodzielnie kształtować swój byt

prawny, z zastrzeżeniem granic określonych w art. 3511 kc. Ustawa z dnia

24 lutego 1990 r., w pierwotnym brzmieniu „o przeciwdziałaniu praktykom

monopolistycznym”,

w

obecnym

zaś

„o

przeciwdziałaniu

praktykom

monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów” (j.t. Dz. U. z r. 1997, Nr 49,

poz. 318 ze zm.) ramy takich granic wyraźnie określa statuując nakazy i zakazy

o charakterze bezwzględnie obowiązującym, których przestrzeganie ma stanowić

gwarancję dostępu do rynku wszystkim podmiotom na równych warunkach.

Wyrazem tego rodzaju założenia ustawy jest m.in. jej art. 11 ust. 2 pkt 3,

który w dawnym brzmieniu obligował przedsiębiorców do zgłoszenia Prezesowi

Urzędu zamiaru objęcia lub nabycia akcji albo udziałów innego przedsiębiorcy,

powodującego osiągnięcie lub przekroczenie 10 %, 25 %, 33% lub 50% głosów na

walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników, jeżeli łączna wartość rocznej

sprzedaży towarów obu podmiotów – w roku kalendarzowym poprzedzającym rok

zgłoszenia zamiaru – przekraczała 5 milionów ECU. Za zaniechanie zgłoszenia,

stosownie do treści art. 15 a ust. 1 pkt 1 ustawy, Prezes Urzędu władny był

wymierzyć przedsiębiorcy karę pieniężną. Przepis nie określa bliżej warunków,

których spełnienie umożliwia wymierzenie kary.

W

świetle takiego uregulowania

rodzi

się

pytanie, czy wszczęcie

postępowania administracyjnego i ustalenie w jego toku, że zaniechanie

omawianego zawiadomienia nie wywarło negatywnego wpływu na kształtowanie

rynku, ani też nie naruszyło interesu konsumentów, pozbawia Prezesa urzędu

możliwości wymierzenia kary pieniężnej. Otóż takiego następstwa, wbrew

stanowisku Sądu Antymonopolowego, nie da się usprawiedliwić brzmieniem

przepisów omawianej ustawy. Wystarczy wskazać na treść art. 21 ust. 1 zd. 1, aby

wyrazić przekonanie, że ustawodawca nadał jej charakter represyjny, także

w sferze

wszczęcie

oddziaływania

postępowania

prewencyjnego.

Przepis

administracyjnego,

z

ten

postuluje

urzędu

lub

na

mianowicie

wniosek,

w wypadkach w ustawie przewidzianych, nie różnicując skutków stwierdzonych

naruszeń. Jedyną przeszkodą w tym względzie może być upływ terminu liczonego

według wskazań określonych w art. 15 ust. 1 zd. 2 i art. 21 ust. 1 zd. 2. Prezes

Urzędu może natomiast nałożyć karę pieniężną, w tym przypadku, „za nie

wykonanie obowiązku zgłoszenia”, podobnie jak to się dzieje w razie nie wykonania

decyzji, o których mowa w art. 15 ust. 1 i 2. Wymierzenie kary pieniężnej należy

w tych

okolicznościach

traktować

jako

mieszczące

się

we

władczych

kompetencjach Prezesa Urzędu, działającego na rzecz właściwego kształtowania

rynku i ochrony szeroko pojętego interesu konsumentów.

Słusznie

zatem

skarżący

zarzuca,

iż

brak

negatywnych

skutków

zaniechanego zgłoszenia zamiaru nabycia akcji nie mogło stanowić przeszkody

wymierzenia kary pieniężnej. Nie przesądza to jednak o wyniku złożonej kasacji.

Rzecz

sprowadza

się

bowiem

do

oceny,

czy

wszczęcie

postępowania

administracyjnego i wymierzenie w tych warunkach kwestionowanej kary pieniężnej

nie nastąpiło z uchybieniem terminu.

Skarżący zwalcza stanowisko Sądu Antymonopolowego w tym względzie,

twierdząc, iż władny był podjąć decyzję o wymierzeniu kary w okresie trzyletnim,

stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy w jej brzmieniu po znowelizowaniu ustawą

z dnia 22 października 1997 r. Otóż według tego przepisu: „w przypadku gdy

przedsiębiorca nie wykonuje decyzji, o których mowa w art. 8 ust. 1 i 3, art. 9, art.

11 a ust. 4 i 5 oraz w art. 11 c, lub wyroków sądów zmieniających taką decyzję, jest

obowiązany wpłacić za każdy rozpoczęty miesiąc niewykonania w terminie decyzji

lub wyroku sądu, karę pieniężną w wysokości 1 % przychodu. Decyzję w tej

sprawie wydaje Prezes Urzędu ..., z tym że nie może ona być wydana, jeżeli od

daty wydania decyzji, o których mowa w zdaniu poprzednim, upłynęły trzy lata”.

Z cytowanego przepisu jednoznacznie wynika, iż dotyczy on katalogu przypadków,

których zaistnienie otwiera Prezesowi Urzędu możliwość wydania kolejnej decyzji

w razie stwierdzenia, że wcześniejsza nie została wykonana. Chodzi tu

o enumeratywnie

wyliczone

wcześniejsze

decyzje

w

przedmiocie

praktyk

monopolistycznych (art. 8 ust. 1), nieważności umów (art. 8 ust. 2), wykonywania

porozumienia (art. 9), zakazu łączenia przedsiębiorstw i banków (art. 11 a ust. 4

i 5), tworzenia jednoosobowych spółek Skarbu Państwa (art. 11 c).

O ile cytowany przepis art. 15 ust. 1 ustawy uprawniał Prezesa Urzędu do

ingerencji w sferę działalności gospodarczej przedsiębiorców po raz wtóry, o tyle

w myśl art. 21 ust. 1 ustawy – w jej brzmieniu w dacie wydania zaskarżonej decyzji

– mógł on wszcząć postępowanie administracyjne z uwzględnieniem ogólnie

sformułowanego przyzwolenia: „w wypadkach przewidzianych w... ustawie”. Godzi

się jednocześnie zauważyć, że w przepisie ust. 4 art. 21 wyszczególnione zostały

sytuacje wyłączające możliwość wszczęcia postępowania, z których żadna nie

pozostaje w związku z zaniechaniem zgłoszenia zamiaru nabycia akcji przez

przedsiębiorcę. Przeciwstawienie przepisów art. 15 ust. 1 i art. 21 ust. 4 z jednej

strony i art. 21 ust. 1 i z drugiej, pozwala przyjąć, iż te pierwsze mają charakter

szczególny. Jeżeli wobec tego nie obejmują one dyspozycją sytuacji określonej

w art. 11, w tym jego ust. 1 pkt 3, wymierzenie kary pieniężnej za zaniechanie

obowiązku zgłoszenia zamiaru nabycia akcji może nastąpić tylko w warunkach

stosowania przepisu ogólnego, którym jest art. 21 ust. 1. Ten zaś stanowi, że nie

wszczyna się postępowania, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano praktyk

monopolistycznych

upłynął

zaniechanie zgłoszenia

rok.

Może

wprawdzie

zamiaru nabycia

budzić

wątpliwość,

czy

akcji należy do praktyk mono-

polistycznych, zważywszy na przyjętą w ustawie systematykę, w szczególności na

dychotomiczny podział zachowań przedsiębiorców ujętych w rozdziale 2 „Praktyki

monopolistyczne” i w rozdziale 3 „Oddziaływanie na kształtowanie struktur

przedsiębiorców”, niemniej jednak znaczenie rozstrzygające ma tu sam przedmiot

uregulowania określony w nazwie ustawy, w ścisłym powiązaniu z treścią

analizowanych przepisów. Można jedynie zauważyć, że poprawność legislacyjna

nie jest przymiotem omawianej ustawy, co oznacza konieczność uściślenia

postanowień w niej zawartych z zastosowaniem reguł interpretacyjnych.

Reasumując

należy

przyjąć,

iż

termin

wszczęcia

postępowania

administracyjnego w związku z zaniechaniem przez przedsiębiorcę obowiązku

zgłoszenia zamiaru nabycia akcji w rozmiarze wskazanym w art. 11 ust. 2 pkt 3

ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym

i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z r. 1997, Nr 49 poz. 318)

w brzmieniu nadanym jej ustawą nowelizującą z dnia 22 października 1997 r.,

określał art. 21 ust. 1 zd. 2 tej ustawy. Tej treści pogląd jakkolwiek z odmiennym

uzasadnieniem, Sąd Najwyższy wyraził już w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja

1999 r., I CKN 415/98 (nie publ.)

W świetle przedstawionych rozważań oraz w nawiązaniu do stanu

faktycznego sprawy, wydana w dniu 31 grudnia 1997 r. zaskarżona decyzja

Prezesa Urzędu dotycząca zdarzenia zaistniałego w roku 1995, słusznie uznana

została przez Sąd Antymonopolowy za spóźnioną.

Z braku uzasadnionej podstawy kasacyjnej należało zatem kasację oddalić

na zasadzie art. 39312 kpc. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 108 § 1

kpc.