I CKN 1098/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1098/97

POSTANOWIENIE

Dnia 15 kwietnia 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN - M. Wysocka

Sędziowie:

SN - S. Dąbrowski

SN - K. Kołakowski (spraw.)

Protokolant - E. Krentzel

po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 1999 r.

na rozprawie

sprawy z wniosku R. P.

przy udziale A. Z., M. T. i L. K.

o stwierdzenie nabycia spadku

na skutek kasacji wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w E.

z dnia 22 października 1997 r., sygn. akt I Ca […]

p o s t a n a w i a:

oddalić kasację.

UZASADNIENIE

Postanowienie

Sądu

Wojewódzkiego,

którym

oddalono

apelację

wnioskodawczyni, zaskarżono w jej imieniu „zarzucając”: naruszenie prawa

materialnego, „a w szczególności art. 1059 i 932 kc oraz § 1 pkt 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków

dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 89, poz. 519) przez

błędną wykładnię, polegającą na pozbawionym podstaw stwierdzeniu, iż córka

spadkodawcy M. J. T. spełnia warunki do dziedziczenia gospodarstw rolnych”.

Naruszenie przepisów postępowania, „a w szczególności” przepisu art. 328

§ 2 kpc, polegało – zdaniem skarżącej -

na „braku pełnego uzasadnienia

prawnego postanowienia oraz sprzeczności w treści tego uzasadnienia”.

W konkluzji tej kasacji wniesiono o uchylenie obu wydanych w sprawie

postanowień i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

Sąd Najwyższy oddalił tę kasację, gdyż nie jest ona oparta na

„usprawiedliwionych podstawach” (art. 39312 kpc).

W pierwszym rzędzie wymaga podkreślenia, że nie jest skuteczne

powołanie w kasacji podstawy naruszenia w ogólności wszelkich przepisów

prawa materialnego lub normujących postępowanie. Wbrew obowiązkowi

skonkretyzowania podstaw kasacyjnych (art. 3933 kpc) oznaczałoby to

bezpodstawne oczekiwanie, że to Sąd Najwyższy wybierze z norm, które

mogłyby mieć w sprawie zastosowanie, te które zostały zaskarżonym

rozstrzygnięciem naruszone. Z istoty kasacji i - dostosowanych do kręgu osób

wskazanych w art. 3932 kpc - wymagań związanych z jej wnoszeniem wynika

jednak, że Sąd Najwyższy może rozpoznawać kasację tylko w granicach tych

podstaw, które zostały wskazane „w szczególności", to znaczy z powołaniem

zarówno konkretnego przepisu prawa, jaki i wyraźnym wskazaniem sposobu

jego naruszenia.

Wbrew kolejności przyjętej w

art. 393 1 kpc a także

w kasacji, w razie jej oparcia na obu podstawach ocenę jej zasadności rozpocząć

trzeba zazwyczaj od podstawy naruszenia przepisów postępowania. Tylko

bowiem wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło po prawidłowo

przeprowadzonym postępowaniu możliwe jest rozważanie prawidłowości

zastosowania w niej określonego przepisu prawa materialnego lub też dokonanej

jego wykładni.

W rozpoznawanej kasacji doszło jednak do pomieszania dopuszczalnych

jej podstaw. W istocie bowiem w ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego podniesiono, że błędna „wykładnia” powołanych przepisów, ma

polegać na „pozbawionym podstaw stwierdzeniu, iż córka...spadkodawcy

spełnia warunki do dziedziczenia gospodarstw rolnych”. Tak ujęty zarzut

sprowadza się więc w istotnej mierze do kwestionowania nie – prawidłowości

wykładni prawa – a istnienia w sprawie dostatecznych podstaw do poczynienia

takiego ustalenia. Podstawami ustaleń faktycznych są przeprowadzone dowody,

a zatem zarzut ten sprowadza się - w rzeczywistości – do zaprzeczenia, by

przedstawiony przez tę uczestniczkę postępowania dowód uzasadniał owo

„stwierdzenie”, że spełnia ona przesłanki dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

Nawet jednak gdyby uznać, że zarzut ten obejmuje także naruszenie

prawa materialnego, to – przede wszystkim - mogłoby to skutecznie dotyczyć

jedynie niewłaściwego zastosowania przepisów dotyczących tej materii,

a mianowicie art. 1059 kc i to także z niezbędnym wskazaniem – co w kasacji

pominięto - odpowiedniego jego punktu oraz szczegółowo już wskazanego

przepisu

tego

rozporządzenia.

„Stwierdzenie”

spełnienia

przesłanek

dziedziczenia nie jest bowiem wykładnią prawa materialnego. Uzasadnienie zaś

dotyczące art. 932 kc znalazło się dopiero w części dotyczącej drugiej

z podstaw.

Nawet jednak tak rozumiana podstawa nie byłaby uzasadniona. Pominięto

bowiem w kasacji, że istotą przepisu art. 1059 kc jest zapewnienie

prawidłowego

wykorzystania

gruntów

rolnych

wchodzących

w

skład

gospodarstw rolnych. Są nimi nieruchomości określone w art. 46 kc, a więc

umożliwiające prowadzenie szerokiej działalności wytwórczej. Świadczy o tym

także uregulowanie zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego, w którym

także chodzi o zagwarantowanie należytego prowadzenia tego gospodarstwa

(art. 214 § 1 i 2 kc). Nie można więc podzielić wywodów zawartych

w uzasadnieniu

kasacji

o

ile

„wyprodukowania” konkretnych

jedynie

kładą

nacisk

na

umiejętność

artykułów rolnych, a nie przygotowanie

pozwalające prawidłowo prowadzić spadkowe gospodarstwo rolne. Ukończenie

liceum ekonomicznego i uzyskanie tytułu technika towaroznawcy o specjalności

surowce rolne prawidłowo zostało uznane za odpowiadające „ukończeniu szkoły

ekonomicznej o specjalności przydatnej do prowadzenia produkcji rolnej”.

Oznacza to, że nie jest „usprawiedliwiona” zasadnicza podstawa kasacji,

co uzasadnia jej oddalenie. Wtórne więc znaczenie ma druga z powiązanych

z nią podstaw.

Nie jest zrozumiałe jej uzasadnienie w części kwestionującej powołanie

się przez Sąd Wojewódzki na przepis art. 1059 kc, skoro w kasacji uczyniono to

samo. Trafnie Sąd ten zaaprobował również, jako wystarczające, oparcie się, na

jednej z przesłanek wymienionych we wskazanym (drugim) punkcie tego

przepisu. Także przepis art. 385 kpc jest – wbrew zastrzeżeniom skarżącej –

prawidłową podstawą oddalenia nieuzasadnionej apelacji. Skarżąca nie

wskazała również, czyniąc taki zarzut, jakie jeszcze „jakiekolwiek inne

przepisy” zostały przez Sąd drugiej instancji pominięte, jako niezbędna

podstawa rozstrzygnięcia. Uniemożliwia to ocenę jego zasadności.

Odnosząc się do zarzucanej sprzeczności „w kwestii istnienia po stronie

wnioskodawczyni legitymacji do wniesienia apelacji w tej sprawie”, należy

wskazać, że – jakkolwiek Sąd Wojewódzki (za powołanym postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r. w sprawie I CKN 57/97), posłużył

się określeniem nie w pełni oddającym istotę rzeczy - to jednak wyraził w tej

mierze prawidłowy pogląd. Jak na to wskazywał już Sąd Najwyższy (ostatnio

także np. w postanowieniu z dnia 17 grudnia 1998 roku, w sprawie II CKN

669/98, nie publ.) rozróżnienia wymaga sama dopuszczalność wniesienia kasacji

przez uczestnika postępowania nieprocesowego od istnienia po jego stronie

interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia i zgłoszeniu określonych wniosków

apelacyjnych. Dlatego też Sąd Wojewódzki ostatecznie trafnie wskazał, że

apelacja wniesiona została nie w interesie skarżącej, a na rzecz siostry zmarłego.

Wskazuje na to wprost treść wniosku o zmianę zaskarżonego postanowienia

zawartego w tej apelacji. Odmienne wywody w uzasadnieniu kasacji zmienić

tego już nie mogą, powołanie zaś przepisu art. 383 kpc pozostaje w sprzeczności

z charakterem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku (por.: art. 677 § 1

zd. pierwsze kpc).

Interes w zaskarżeniu nie jest jednak kwestią „legitymacji”, jak określono

to w uzasadnieniu kasacji, ani w takim rozumieniu - „wniesienia kasacji przez

nieuprawnioną osobę”.

Stosownie do art. 518 zd. pierwsze kpc od wydanych w postępowaniu

nieprocesowym postanowień orzekających co do istoty sprawy przysługuje

apelacja.

Jakkolwiek

brak

jest

szczególnego

przepisu,

który

wprost

wskazywałby kto może wnieść ten środek, uprawnienie to odnieść trzeba

odpowiednio do każdego uczestnika postępowania nieprocesowego. Stosownie

zaś do art. 510 § 1 kpc, jest nim osoba, której „praw dotyczy wynik

postępowania”. Nie jest więc możliwe przy ocenie samej dopuszczalności

zaskarżenia uznanie, że jest odmiennie, a zatem odrzucenie na tej podstawie

apelacji. Podmiot może być bowiem „legitymowany”, czy „uprawniony” do

zaskarżenia orzeczenia, jednak nie oznacza to, że wynik sprawy oddziaływuje

na jego sytuację prawną i ma on interes prawny (tzw. gravamen) zarówno

w zaskarżeniu, jak i w złożeniu określonych wniosków (apelacyjnych,

kasacyjnych czy w zażaleniu) co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Nietrafnie

więc uznano w kasacji, że konsekwencją stwierdzenia braku interesu

w zaskarżaniu orzeczenia i zgłoszeniu określonych wniosków apelacyjnych

powinno być odrzucenie apelacji. Czym innym bowiem jest formalna

możliwość zaskarżenia, czym innym zaś – należące do oceny merytorycznej

zasadności – wykazanie, że zmierza ono do zaspokojenia interesu skarżącej,

a nie innej osoby.

aw

jg