I CKN 1095/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1095/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 września 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Kazimierz Zawada

Sędziowie:

SN - Gerard Bieniek

SN - Mirosława Wysocka (spraw.)

Protokolant: Beata Rogalska

po rozpoznaniu w dniu 7 września 2000 r.

na rozprawie sprawy

z powództwa B. D.

przeciwko X. D.

o rozwód

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 lutego 1998 r., sygn. akt I ACa […]

oddala kasację i zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę

300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 lutego 1998 r. Sąd Apelacyjny w […] oddalił

apelację powoda B. D. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 5 listopada

1996 r., którym oddalono jego powództwo o rozwód związku małżeńskiego

zawartego w listopadzie 1952 r. z X. D..

Sąd ustalił, że wyłącznie winnym rozkładu pożycia małżeńskiego jest powód

oraz ocenił, że zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 56 § 2 k.r.

i op., bowiem orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego.

Nadto Sąd przyjął, że – przy wyłącznej winie powoda – rozwód jest

niedopuszczalny także ze względu na odmowę pozwanej zgody na rozwód,

w sytuacji gdy brak jest podstaw do uznania tej odmowy za sprzeczną

z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r. i op.).

Jako podstawę kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powód powołał

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 56 § 1 i 3 k.r. i op., w konkluzji wnosząc o zmianę

zaskarżonego wyroku przez rozwiązanie małżeństwa przez rozwód z winy obu

stron.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na wewnętrzną sprzeczność

pomiędzy podstawą kasacji, a jej wnioskiem. Ani § 1, ani § 3 art. 56 k.r. i op.

nie stanowią podstawy rozstrzygania o winie stron, pierwszy bowiem formułuje

tzw. pozytywne przesłanki rozwodowe (zupełny i trwały rozkład pożycia

małżeńskiego), drugi – przewiduje negatywną przesłankę rozwodową,

podlegającą rozważeniu przy poczynieniu stanowczego ustalenia co winy (żąda

rozwodu małżonek winny, odmawia zgody – małżonek niewinny). Nawet więc

wykazanie naruszenia tych przepisów nie mogłoby prowadzić do uwzględnienia

wniosku kasacji, tak jak został on sformułowany przez skarżącego.

Wykazanie

naruszenia

wymienionych

przepisów

pozostaje

jednak

wyłącznie w sferze hipotetycznej, bowiem zarzuty kasacji są nieuzasadnione.

Wobec braku powołania podstawy naruszenia przepisów postępowania,

bezprzedmiotowe są wywody kasacji odnoszące się do prawidłowości oceny

dowodów i ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia prawa materialnego podlega

więc ocenie na podstawie wiążącej podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia.

Jak już wskazano, art. 56 § 1 k.r. i op. określa tzw. pozytywne przesłanki

rozwodu, t. j. przesłanki, które muszą być spełnione, aby orzec rozwiązanie

małżeństwa przez rozwód. Orzeczenie rozwodu, przy spełnieniu tych

przesłanek, jest jednak dopuszczalne tylko o tyle, o ile nie stoją temu na

przeszkodzie przesłanki negatywne wymienione w art. 56 § 2 i § 3 k.r. i op.

Odmowę udzielenia rozwodu pomimo istnienia przesłanek z art. 56 § 1 k.r. i op.

można by skutecznie zakwestionować w oparciu o zarzut naruszenia tego

przepisu tylko wówczas, gdyby okazało się, że odmowa ta nastąpiła bez

podstaw wynikających z art. 56 § 2 lub § 3 k.r. i op. Jeśli zatem nieskuteczne

okaże się zakwestionowanie istnienia którejkolwiek z tych (ostatnich)

przesłanek, przesądzi to również o nieskuteczności zarzutu naruszenia art. 56

§ 1 k.r. i op. Tak właśnie rzecz się ma w przypadku rozpoznawanej kasacji.

Sąd przyjął istnienie negatywnych przesłanek rozwodu, wynikających

z dyspozycji obu wymienionych przepisów (zarówno § 2, jak i § 3 art. 56 k.r.

i op.).

Sąd Apelacyjny przyjął, tak jak Sąd pierwszej instancji, że orzeczenie

rozwodu stron jest niedopuszczalne, gdyż pozostawałoby w sprzeczności

z zasadami współżycia społecznego. Miał przy tym na względzie szczegółowo

ustalone i omówione okoliczności dotyczące czasu trwania małżeństwa, wieku

stron, ich stanu zdrowia, dotychczasowej ich wobec siebie postawy, możliwości

zaspokojenia potrzeb życiowych. Sąd wskazał w konsekwencji, jako podstawę

odmowy udzielenia rozwodu art. 56 § 2 k.r. i op.

Skarżący w kasacji nie stawia zarzutu naruszenia tego przepisu, co przesądza

o jej nieskuteczności. Skoro bowiem nie została zanegowana, a więc ostała się

jako wiążąca, podstawa prawna wyroku (art. 56 § 2 k.r. i op.) nakazująca

odmowę udzielenia rozwodu (oddalenia powództwa i apelacji), oczywiste jest,

że kasacja nie może odnieść skutku.

W takim stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 56 § 3 k.r. i op. staje się

w istocie bezprzedmiotowy. Wobec tego jednak, że także i ten przepis został

przez Sąd powołany jako podstawa orzeczenia, wyrazić wypada ocenę tego

zarzutu. Jest to ocena dla skarżącego negatywna. Szeroko omówione przez Sąd

okoliczności usprawiedliwiające odmowę pozwanej zgody na rozwód, przy

braku ustaleń uzasadniających przyjęcie nagannych moralnie przyczyn jej

postawy, nie mogły prowadzić do uznania tej odmowy za sprzeczną z zasadami

współżycia społecznego. Wystarczającego i skutecznego przeciwstawienia

wobec tych okoliczności nie mogą stanowić twierdzenia powoda, iż postawa

i deklaracje pozwanej są jedynie działaniem na użytek procesu. Ocena postawy

pozwanej zostało bowiem oparta na ustalonych faktach, a nie na deklaracjach

pozwanej.

Wszystko,

co

powiedziano,

prowadziło

do

konkluzji

o

braku

usprawiedliwionych podstaw kasacji, co uzasadniało jej oddalenie, stosownie do

art. 39312 k.p.c.

aw

er