I CKN 1064/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1064/97

POSTANOWIENIE

Dnia 23 lutego 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN - J. Gudowski

Sędziowie:

SN - H. Ciepła

SN - M. Sychowicz (spraw.)

po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 1999 r.

na posiedzeniu niejawnym sprawy

z powództwa T. W. prowadzącego działalność gospodarczą jako K. w P.

przeciwko H. S.A. w G.

z udziałem interwenienta ubocznego […] „W.” […] Spółka z o. o. w P.

o zapłatę

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 23 stycznia 1997 r. sygn. akt I ACa […]

p o s t a n a w i a:

odrzucić kasację

UZASADNIENIE

Przed upływem terminu tygodniowego do uiszczenia wpisu od wniesionej

przez niego kasacji powód złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od kasacji. Sąd Apelacyjny

w […] wniosek oddalił i Przewodniczący wezwał powoda do uiszczenia wpisu

od kasacji w terminie tygodniowym. Przed upływem tego terminu powód

w dniu 19 sierpnia 1997 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych przez

zwolnienie od wniesienia wpisu od kasacji w kwocie przekraczającej 1.000 zł.

Podał, że jego ogólna sytuacja finansowa nie uległa zmianie i wszelkie

okoliczności przytoczone w poprzednim wniosku są nadal aktualne;

zadeklarował uiszczenie wpisu od kasacji w kwocie 1.000 zł, gdyż taką kwotę

otrzymał z tytułu pożyczki od ojca. Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia

26 sierpnia 1997 r. wniosek oddalił. W podobnych okolicznościach powód

złożył dwa kolejne wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych przez

zwolnienie od części wpisu od kasacji. Pierwszy z tych wniosków Sąd

Apelacyjny oddalił, a w wyniku drugiego zwolnił powoda od obowiązku

wniesienia wpisu od kasacji w kwocie przekraczającej 3.000 zł. W wykonaniu

wezwania Przewodniczącego wpis w takiej kwocie powód uiścił przed upływem

tygodnia od dnia doręczenia wezwania. W takich okolicznościach Sąd

Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania kasację

wniesioną przez powoda.

Sąd Najwyższy przed przystąpieniem do rozpoznania kasacji obowiązany

jest zbadać, czy kasacja jest dopuszczalna i jeżeli stwierdzi niedopuszczalność

kasacji odrzuca ją na posiedzeniu niejawnym (art. 393 8 § 1 k.p.c.).

Badając dopuszczalność kasacji wniesionej przez powoda Sąd Najwyższy

zważył, co następuje:

Za utrwalony w praktyce sądowej należy uznać pogląd, iż złożenie w czasie

biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych powoduje przerwanie biegu tego terminu i w razie odmowy

zwolnienia od kosztów sądowych termin do uiszczenia opłaty sądowej biegnie

na nowo od chwili doręczenia ponownego wezwania do jej uiszczenia. Pogląd

taki, który wykrystalizował się jeszcze w latach sześćdziesiątych i początkowo

wyrażony został w szczególności w orzeczeniach Sądu Najwyższego z dnia 2

listopada 1962 r. II CZ 121/62 (OSPiKA 1963, z. 11, poz. 284) i z dnia 20

grudnia 1966 r. II CZ 146/66 (OSNCP 1967, z. 6, poz. 113), został powtórzony

w wielu orzeczeniach późniejszych.

Przedstawiony wyżej pogląd odnosi się do sytuacji procesowych

normalnych, typowych. Już w pierwszym z wyżej powołanych orzeczeń, w

nawiązaniu do judykatury międzywojennej, zwrócono uwagę na możliwość

przewlekania procesu przez nieuczciwą stronę wskutek stałego ponawiania

wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych po każdym doręczeniu wezwania

do uiszczenia opłaty. W związku z tym Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym

oddaleniu poprzedniego wniosku, podlegałby odrzuceniu, gdyby nie zawierał

twierdzenia,

że od

chwili

odmowy

zwolnienia

nie

nastąpiła

zmiana

okoliczności; złożenie takiego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych,

który podlega a limine odrzuceniu, nie mogłoby być uznane za zdarzenie

zwalniające stronę od uiszczenia opłaty w terminie zakreślonym w wezwaniu.

Nie jest trafne stanowisko, że w przedstawionych wyżej okolicznościach

ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych powinien zostać

odrzucony. Wyjaśnione już zostało (zob. w szczególności postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 marca 1966 r. I CZ 9/66 z glosą W. Berutowicza,

OSPiKA 1967, z. 9, poz. 221), że wniosek taki podlega oddaleniu. Tak też

postępował Sąd Apelacyjny z kolejnymi wnioskami o zwolnienie od kosztów

sądowych składanymi przez powoda. Z zastrzeżeniem tej uwagi należy

podzielić przytoczone wyżej zapatrywanie wyrażone w orzeczeniu Sadu

Najwyższego z dnia 2 listopada 1962 r. II CZ 121/62.

Stanowisku takiemu dał już wyraz Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

19 września 1997 r. III CZ 48/97 (nie publ.). W postanowieniu tym Sąd

Najwyższy mianowicie stwierdził, że złożenie przez stronę ponownego wniosku

o zwolnienie od opłaty sądowej należnej od kasacji, bez powołania istotnej

zmiany okoliczności, uzasadniającej powtórne rozpatrzenie sprawy w tym

zakresie, nie przerywa biegu terminu z art. 16 ust. 1 i ust. 3 u.k.s.c. do usunięcia

braku opłaty; w przeciwnym bowiem wypadku strona mogłaby wykorzystywać

swoje uprawnienia do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych

z zamiarem nie mającym nic wspólnego z celem unormowania wynikającego

z art. 113 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjął przy tym, że stwierdzenie, iż strona

zabiegająca o zwolnienie od opłaty sądowej ponawia wniosek po prawomocnym

nieuwzględnieniu jej żądania bez uwzględnienia ustawowej jego podstawy,

a w szczególności bez powoływania się na istotną zmianę stanu majątkowego,

może nastąpić w postanowieniu sądu rozstrzygającym o tym wniosku.

Reasumując to, co zostało wyżej powiedziane należy przyjąć, że nie

przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej (art. 16 ust. 1 i 3 u.k.s.c.)

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po

prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie,

jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę

możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Dla wywołania przez

ponownie złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skutku w postaci

przerwania biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej nie można przy tym

uznać za wystarczające samo powołanie się przez stronę na nowe okoliczności,

ale okoliczności te rzeczywiście muszą wystąpić. Ustaleń w tym względzie

dokonuje sąd rozpoznając wniosek o ponowne zwolnienie od kosztów

sądowych. Konsekwencją oddalenia tego wniosku wobec ustalenia, że nie

wystąpiły nowe okoliczności, jest stwierdzenie, że wniosek ten nie przerwał

terminu do uiszczenia opłaty sądowej.

Wprawdzie postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 sierpnia 1997 r. nie

zawiera uzasadnienia, na podstawie którego można by wnosić o motywach jego

podjęcia, ale już z wniosku, na skutek którego postanowienie to zostało wydane

wynika, że został on złożony nie ze względu na zaistnienie nowych okoliczności

świadczących o pogorszeniu się sytuacji majątkowej powoda, ale wręcz

przeciwnie: sam powód uznał, że ze względu na otrzymaną od ojca pożyczkę,

jest w stanie uiścić część wpisu od kasacji. Wymieniony wniosek - zgodnie z

tym co uprzednio powiedziano – nie przerwał zatem tygodniowego terminu

wyznaczonego powodowi do uiszczenia wpisu od kasacji. Dla oceny tej nie ma

znaczenia, że w pierwszym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powód

domagał się zwolnienia od całego wpisu od kasacji, a we wniosku z dnia

19 sierpnia 1997 r. tylko od części tego wpisu. Oba wnioski były wnioskami

o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, przy czym pierwszy wniosek był

dalej idący. Rozstrzygając go Sąd Apelacyjny mógł zwolnić powoda zarówno

od całego wpisu od kasacji, jak i od części tego wpisu. Oddalenie tego wniosku

oznacza, że Sąd nie znalazł podstawy nawet do zwolnienia powoda od części

wpisu od kasacji.

Skoro wniosek powoda z dnia 19 sierpnia 1997 r. o zwolnienie od kosztów

sądowych nie przerwał tygodniowego terminu wyznaczonego mu do uiszczenia

wpisu od kasacji i powód nie uiścił wpisu w tym terminie, kasacja, stosownie

do art. 16 ust. 3 u.k.s.c., podlegała odrzuceniu. Takiej konsekwencji

nieuiszczenia wpisu od kasacji w wyznaczonym terminie nie niweczą dalsze

czynności powoda w postaci składania kolejnych wniosków o zwolnienie od

wpisu od kasacji i wreszcie uiszczenia części tego wpisu w zakreślonym

terminie ani czynności Sądu Apelacyjnego polegające na rozpoznawaniu

dalszych wniosków powoda o zwolnienie od części wpisu od kasacji,

częściowym uwzględnieniu ostatniego z tych wniosków oraz wzywaniu powoda

do uiszczenia całości lub części wpisu od kasacji i zakreślania mu terminu do

dokonania tej czynności. Wymienione czynności powoda były nieskuteczne, a

czynności Sądu Apelacyjnego zbędne.

Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy, na podstawie art.

3938 § 1 k.p.c., postanowił jak w sentencji.

aw

db