I CKN 1046/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1046/97

POSTANOWIENIE

Dnia 18 marca 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - A. Górski

Sędziowie:

SN - B. Czech (spraw.)

SN - Z. Kwaśniewski

Protokolant - A. Leszczyńska

po rozpoznaniu w dniu 18 marca 1999 r. na rozprawie,

sprawy z wniosku M. B.,

z udziałem B. B.,

o podział majątku wspólnego,

na skutek kasacji wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w T.

z dnia 20 sierpnia 1997 r., sygn. akt VIII Ca […],

p o s t a n a w i a:

1. odrzucić kasację;

2. oddalić wniosek adwokata E. J.-G. o zasądzenie na jej rzecz

od Skarbu Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej

wnioskodawcy z urzędu w instancji kasacyjnej.-

-

2 -

Sygn. akt I CKN 1046/97

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z 30.VIII.1996 r., sygn. akt

I Ns […], dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że uczestniczce

postępowania przyznał spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego typu

własnościowego wraz z wkładem budowlanym i udziałem członkowskim

ogólnej wartości 18.161,76 zł., wnioskodawcy przyznał wszystkie ruchomości

i zasądził dla niego od uczestniczki postępowania dopłatę w kwocie 9.080,88 zł.

z rozłożeniem na raty.

Od

powyższego

i uczestniczka

postanowienia

postępowania.

wnieśli

Wnioskodawca,

apelacje

wnioskodawca

kwestionował

przyznanie

uczestniczce postępowania spółdzielczego prawa do lokalu wraz z wkładem, zaś

uczestniczka kwestionowała ustalenie, że wkład budowlany stanowi majątek

wspólny oraz - przyjętą przez Sąd Rejonowy wartość kilku ruchomości.

Sąd Wojewódzki w T., postanowieniem zaskarżonym kasacją, oddalił

apelację wnioskodawcy, zaś z apelacji uczestniczki postępowania - uchylił

w części postanowienie Sądu Rejonowego i sprawę w tym zakresie przekazał

do ponownego rozpoznania (uchylenie dotyczy: kilku ruchomości ze względu

na potrzebę ustalenia ich wartości oraz zasądzonej dopłaty).

Wnioskodawca w kasacji od wymienionego postanowienia Sądu

Wojewódzkiego w części oddalającej apelację, wskazując na przepis

art. 3931 pkt

k.p.c.,

wniósł

o

zmianę

zaskarżonego

postanowienia

i poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego przez zasądzenie

od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy spłaty w kwocie

9.080,88 zł., „bez przyznawania mu żadnych ruchomości”.

-

3 -

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Sąd Najwyższy jest związany granicami kasacji (jej podstawami

i wnioskami - art. 39311 k.p.c.), toteż nie może wzywać ani "namawiać"

skarżącego do ich modyfikacji, czy zgoła całkowitej przebudowy; nie jest też

dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, gdyż kasacja

powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości

interpretacyjnych. W konsekwencji powyższego - niespełnienie tych wymagań,

tj. dotyczących przytoczenia podstaw kasacyjnych, ich uzasadnienia oraz

wniosków o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości lub

w części, powoduje, że kasacja jest dotknięta tzw. brakiem istotnym,

nienaprawialnym w trybie właściwym dla usuwania braków formalnych.

Przepis art. 3933 k.p.c. stanowi, że kasacja powinna zawierać m.in.

przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Jest to wymóg

odpowiedniej formy kasacji i dla jego spełnienia nie jest wystarczające

ograniczenie się do powołania przepisu art. 3931 pkt 1 lub pkt 2 k.p.c., ale

konieczne jest także uzasadnienie podnoszonej podstawy kasacyjnej przez

wskazanie, które przepisy - oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu)

ustawy - zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło

mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena zasadności kasacji

nie jest w ogóle możliwa, samo zaś pismo, nazwane kasacją, jest tylko

namiastką środka odwoławczego. Nieprzytoczenie podstawy kasacyjnej

w powyższym rozumieniu, jest brakiem istotnym i nie podlega usunięciu

w trybie art. 130 § 1 k.p.c. [zob. np. postanowienia SN z 11.III.1997 r., III CKN

13/97 (OSNC 1997, z. 8, poz. 114), z 10.II.1997 r., I CKN 57/96 (OSNC 1997,

z. 6-7, poz. 82), z 10.I.1997 r., II CKN 21/96 (OSNC 1997, z. 5, poz. 61),

z 26.III.1997 r., II CKN 63/97 (OSNC 1997, z. 9, poz. 129), z 7.II.1997 r.,

II UKN 72/96 (OSNAP 1997, nr 19, poz. 379), z 16.X.1997 r. II CKN 404/97

(OSNC 1998, z. 4, poz. 59), z 6.XI.1996 r., II UKN 12/96 (OSNAP 1997, nr 10,

poz. 173), z 20.XI.1996 r., I PKN 22/96 (OSNAP 1997, nr 5, poz.74) oraz

-

4 -

wyrok SN z 6.II.1997 r., I PKN 68/96 (OSNAP 1977, nr 18, poz. 339), a także

nie publ. post. SN z 4.II.1999 r., II CZ 152/98].

2. Pełnomocnik wnioskodawcy nie przytoczył w kasacji żadnego przepisu

postępowania, który - zdaniem skarżącego - miałby zostać naruszony przez Sąd

II instancji, lecz jedynie zarzucił „(...) naruszenie przepisów postępowania, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na tym, iż Sąd II instancji

dokonał błędnej oceny materiału dowodowego w szczególności sytuacji

życiowej wnioskodawcy”, a nadto w lakonicznym uzasadnieniu podkreślił, że

wnioskodawca „(...) został skrzywdzony orzeczeniem Sądu zarówno I jak i II

instancji (...)”. W ten sposób sformułowana podstawa kasacyjna nie odpowiada

wymaganiom art. 3933 k.p.c., a skarga kasacyjna oparta na niej - jako

niedopuszczalna - podlegała odrzuceniu przez Sąd II instancji (art. 3935 k.p.c.),

skoro on tego nie uczynił, dlatego kasację odrzucił Sąd Najwyższy (art. 393 4 § 1

k.p.c.).

3. Ratio legis ustanowionego przymusu adwokacko-radcowskiego do

wnoszenia kasacji (art. 3932 § 1 k.p.c.) ma na celu zapewnienie temu środkowi

odwoławczemu odpowiedniego poziomu. Od adwokata lub radcy prawnego

(jako profesjonalisty) wnoszącego kasację należy przeto wymagać nie - jak od

laika - tylko minimalnej znajomości przepisów kodeksu postępowania

cywilnego, dotyczących skargi kasacyjnej, lecz także znajomości odpowiedniej

do pełnionego zawodu. Strona zaś, ustanawiając adwokata pełnomocnikiem

i uiszczając opłaty za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami

wymiaru sprawiedliwości, ma prawo spodziewać się i wymagać, by czynności te

- a wśród nich wniesienie kasacji, - wykonane zostały z pełną znajomością

obowiązujących przepisów (zob. postanowienie SN z 14.VIII.1997 r., II CZ

88/97, OSNC 1998, z. 3, poz. 40).

Pogląd powyższy znajduje swoją podstawę w przepisach ustawy

z 26.V.1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) oraz

-

5 -

ustawy z 6.VII.1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.).

W szczególności zaś przemawiają za nim następujące unormowania tych ustaw:

- zawód adwokata i radcy prawnego „(...) polega na świadczeniu pomocy

prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii

prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu

przed sądami i urzędami” (art. 4 ust. 1 Prawa o adwokaturze, i identycznie

art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych);

- „radca prawny prowadzi samodzielnie sprawy przed organami

orzekającymi, dbając o należyte wykorzystanie przewidzianych przez prawo

środków dla ochrony uzasadnionych interesów jednostki organizacyjnej”

(art. 14 ustawy o radcach prawnych);

- „radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy

prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego” (art. 3 ust. 2 ustawy o radcach

prawnych);

- adwokat przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych

ślubuje m.in. „(...) obowiązki swe wypełniać gorliwie, sumiennie i zgodnie

z przepisami prawa (...), a w postępowaniu swoim kierować się zasadami

godności, uczciwości, słuszności i sprawiedliwości społecznej” (art. 5 Prawa

o adwokaturze); podobnie radca prawny ślubuje m.in. „(...) obowiązki

zawodowe wypełniać sumiennie i zgodnie z przepisami prawa (...), postępować

godnie

i

uczciwie,

kierując

się

zasadami

etyki

radcy

prawnego

i sprawiedliwości” (art. 27 ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Powyższe sformułowania odpowiadają - przyjmowanej powszechnie zasadzie, że na pełnomocniku procesowym ciąży nie obowiązek osiągnięcia

określonego rezultatu, lecz obowiązek starannego działania.

Jest oczywiste, że obowiązki i uprawnienia adwokata (radcy prawnego)

ustanowionego przez sąd dla strony zwolnionej od kosztów sądowych (art. 117

k.p.c.) odpowiadają obowiązkom i uprawnieniom takiego pełnomocnika

-

6 -

z wyboru. Znajduje to wyraz m.in. w przepisach dotyczących kosztów

udzielonej pomocy prawnej.

Koszty nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata (radcę

prawnego) z urzędu ponosi Skarb Państwa według zasad określonych przez

Ministra

Sprawiedliwości

w

drodze

rozporządzenia

(art.

Prawa

o adwokaturze oraz art. 223 ustawy o radcach prawnych). W dacie wniesienia

kasacji w niniejszej sprawie obowiązywało w tym przedmiocie rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z 18.VIII.1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

(Dz.U. Nr 51, poz. 230), obecnie zaś kwestię ponoszenia tych kosztów przez

Skarb Państwa normuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12.XII.1997

r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców

prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.), a w szczególności jego paragrafy

21-23. Oba te rozporządzenia uzależniają przyznanie wymienionych kosztów

m.in, od „udzielenia pomocy prawnej” (§ 1 - pierwszego z nich oraz § 21 drugiego). Pojęcie to oznacza spełnienie przynajmniej podstawowych wymagań

stawianych przez prawo dla danej „pomocy”, które są czymś „normalnym” dla

profesjonalisty. Jeśli tego spełnienia brak, to nie można przyjąć, by pomoc

została udzielona. Odnosi się to np. - jak w rozpoznawanej sprawie - do sytuacji,

w której pełnomocnik oczywiście wadliwie sporządził kasację, przez

nieprzestrzeganie wymagania przytoczenia jej podstaw (art. 393 3 k.p.c.), co

świadczy o tym, że wniesienie takiej kasacji nie jest działaniem profesjonalisty,

przestrzegającego podstawowych wymagań stawianych przez prawo. Zauważyć

też trzeba, że skarga kasacyjna jest jedynym pismem procesowym w którym według kodeksu postępowania cywilnego - należy przytoczyć przepisy prawa

i dlatego też dla jej wniesienia wprowadzony został przymus adwokackoradcowski.

Koszty nie opłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata lub

radcę prawnego ustanowionego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych, są

-

7 -

wynagrodzeniem wypłacanym przez Skarb Państwa za spełnione usługi prawne

profesjonalisty. Kasacja wniesiona przez takiego adwokata, nie zawierająca

przytoczenia podstaw kasacyjnych bądź ich uzasadnienia - wymaganych przez

art. 3933 k.p.c. - nie jest „udzieleniem pomocy prawnej” w rozumieniu § 21

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12.XII.1997 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154,

poz. 1013 ze zm.), za którą koszty ponosi Skarb Państwa. Dodać przy tym

trzeba, że pełnomocnik wnioskodawcy nie uczestniczył też w rozprawie przed

Sądem Najwyższym.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił wniosek adwokata

ustanowionego dla wnioskodawcy zwolnionego od kosztów sądowych,

o przyznanie kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej w instancji

kasacyjnej. W analogicznych sytuacjach Sąd Najwyższy odmawiał już

poprzednio przyznania takich kosztów (zob. np. postanowienia SN z 12.II.1999

r.: II CKN 280/98, II CKN 341/98 i II CKN 1145/98 - dotychczas nie publ.).

aw