I CKN 1032/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 1032/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lutego 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Z. Kwaśniewski (spraw.)

Sędziowie:

SN - F. Barczewska

SN - K. Kołakowski

Protokolant - E. Krentzel

po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 1999 r.

na rozprawie

sprawy z powództwa M. […] w O. - Holandia

przeciwko M. M.

o zapłatę,

na skutek kasacji pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 maja 1997 r., sygn. akt I ACa […]

oddala kasację i zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę

1000 zł (jeden tysiąc złotych) tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w P. wyrokiem z dnia 6 grudnia 1996 r. (sygn. akt

IX Gc […]) uchylił wyrok zaoczny w stosunku do pozwanego M. M. i zasądził

od tegoż pozwanego solidarnie z pozwanym W.P. na rzecz powoda

kwotę 122.491,50 florenów holenderskich, z odsetkami w wysokości 11,5%

w stosunku rocznym, a w pozostałym zakresie postępowanie umorzył i orzekł

o kosztach procesu.

Sąd ten uznał, że strony łączyła ustna umowa sprzedaży, a nadto, że

poddały one swój stosunek prawny polskiemu prawu, skoro powód wytoczył

powództwo przed sądem polskim, powołując się na przepisy prawa polskiego,

czego pozwany nie zakwestionował do czasu powzięcia powyższej wątpliwości

przez Sąd.

Jako podstawę odpowiedzialności pozwanego M. M. Sąd I instancji

wskazał art. 471 k.c. w zw. z art. 535 § 1 k.c., a jego solidarna odpowiedzialność

z drugim z pozwanych uzasadnił normą art. 864 k.c.

Wyrok ten zaskarżył w całości apelacją pozwany M. M. i wniósł o jego

zmianę przez oddalenie powództwa.

W piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 1997 r. pozwany ten

zakwestionował stanowisko Sądu, iż strony umowy dokonały wyboru polskiego

prawa jako właściwego dla ich stosunków i zarzucił, że Sąd nie przesłuchał na tę

okoliczność powoda, a w konsekwencji naruszył prawo materialne, tj. art. 27 § 1

pkt 1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - prawo prywatne międzynarodowe

(Dz.U. Nr 46, poz. 290).

Na rozprawie apelacyjnej powód cofnął roszczenie o zapłatę odsetek

w wysokości 11,5%, zgłaszając żądanie zasądzenia odsetek w wysokości 8%

w stosunku rocznym.

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 28 maja 1997 r. (sygn. akt

I ACa […])

uchylił

zaskarżony

wyrok

w

części

dotyczącej

odsetek

przenoszących 8% w stosunku rocznym i w tym zakresie postępowanie

w sprawie umorzył, oddalając zarazem apelację pozwanego.

Sąd odwoławczy zaaprobował przeprowadzone przez Sąd I instancji

postępowanie dowodowe potwierdzając trafność i poprawność poczynionych

przezeń ustaleń faktycznych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny przyjął nadto, że łącząca strony

umowa jest mającym bezwzględny prymat źródłem żądania pozwu, że strony

same uregulowały w niej wzajemne stosunki prawne i że nie było konieczne

odwoływanie się w sporze do regulacji ustawowych (polskiej lub holenderskiej),

które mogłyby znaleźć zastosowanie tylko w razie konieczności uzupełnienia

woli stron w braku odmiennych postanowień umownych.

Sąd II instancji podkreślił, że apelujący nie kwestionował ani ważności

umowy kupna sprzedaży butów od powoda, ani zobowiązania zapłaty ceny

w walucie holenderskiej, ani wysokości swego zobowiązania, a zarazem nie

dostarczył

przekonywującego

dowodu

na

okoliczność

zapłaty

sumy

dochodzonej pozwem.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie było konieczne, wbrew twierdzeniom

pozwanego zawartym w apelacji, przeprowadzenie dowodu z przesłuchania

strony powodowej, skoro dowód ten ma jedynie charakter posiłkowy, a materiał

dowodowy stwarzał wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia.

Kasacja pozwanego oparta została na obu podstawach kasacyjnych.

Zarzut naruszenia prawa materialnego odnosi pozwany do przepisów art.

25 § 1 i art. 27 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 12.XI.1965 r. - prawo prywatne

międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 270) oraz przepisów art. 471 k.c. i art. 535

§ 1 kc.

Skarżący zarzuca nadto naruszenie przepisów postępowania - art. 217 § 1

kpc, art. 299 kpc, art. 302 § 1 kpc, art. 233 kpc, art. 328 § 1 kpc, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu kasacji pozwany kwestionuje ustalenie, iż stosunki

zobowiązaniowe stron poddano prawu polskiemu, zarzucając poczynienie tego

ustalenia bez przesłuchania stron oraz bez zbadania ich woli i zamiaru,

a wyłącznie w oparciu o fakt wytoczenia powództwa przed sądem polskim.

Zdaniem pozwanego, nie dokonanie wyboru prawa uzasadniało

stosowanie prawa holenderskiego, a nadto wysokość żądanych odsetek 11,5%

wskazywała na powołanie się na obowiązujące prawo holenderskie.

Skarżący twierdzi, że zarzut dotyczący właściwości prawa można

zgłaszać do zakończenia rozprawy, a pogląd o zbyt późnym podniesieniu tej

kwestii jest niezrozumiały w świetle art. 217 § 1 kpc.

Wreszcie jako nietrafny ocenia pozwany pogląd Sądu Apelacyjnego, iż

brak

było

potrzeby

przeprowadzenia dowodu

z

przesłuchania stron,

zawnioskowanego przez pozwanego.

Powód w swej odpowiedzi na kasację wniósł „…o utrzymanie w mocy

wyroku Sądu Apelacyjnego…” i zasądzenie kosztów procesu za instancję

kasacyjną.

W uzasadnieniu odpowiedzi powód reprezentuje pogląd, że uczestnictwo

apelującego przed polskim sądem świadczy o przyjęciu właściwości prawa

polskiego, a celem zarzutu obrazy art. 217 kpc jest, jego zdaniem, uzyskanie

dalszej zwłoki do uprawomocnienia się wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zarzuty kasacji naruszenia przepisów postępowania zmierzają do

zakwestionowania aprobaty Sądu Apelacyjnego dla sposobu przeprowadzania

postępowania dowodowego przez Sąd Wojewódzki i dla poczynionych przezeń

ustaleń faktycznych, w tym zwłaszcza dla ustalenia, że strony poddały swój

stosunek prawny prawu polskiemu. Jednak nawet hipotetyczne tylko przyjęcie

trafności tych zarzutów nie przesądzałoby jeszcze o wystąpieniu drugiej spośród

podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 3931 kpc, bowiem o wystąpieniu tej

podstawy kasacyjnej przesądza tylko takie naruszenie przepisów postępowania,

które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpienia takiego właśnie

skutku zarzucanego naruszenia pozwany jednak nie wykazał. Nawet bowiem

gdyby przyjąć założenie, iż dopuszczenie dowodu z przesłuchania powoda

doprowadziłoby do ustalenia, że strony poddały swój stosunek zobowiązaniowy

prawu holenderskiemu, a nie prawu polskiemu, to nawet takie odmienne

ustalenie z pewnością nie doprowadziłoby do wniosku, iż prawo holenderskie

zwalnia kupującego od obowiązku zapłaty sprzedawcy ceny nabytej rzeczy czy

też odsetek za okres opóźnienia w jej zapłacie. Zarzucane przeto naruszenie

przepisów postępowania nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sam jednak zarzut naruszenia wymienionych przepisów postępowania

przez Sąd Apelacyjny okazał się chybiony. W uzasadnieniu kasacji brak jest

jakiegokolwiek uzasadnienia dla postawionego zarzutu naruszenia art. 299 kpc,

art. 302 § 1 kpc, art. 233 kpc i art. 328 § 2 kpc, a tymczasem przepis art. 3933

kpc wymaga by w kasacji przytoczono nie tylko podstawy kasacyjne, ale także

i ich uzasadnienie. Brak przytoczenia uzasadnienia zarzutu naruszenia

wymienionych wyżej przepisów postępowania przez Sąd Apelacyjny pozbawia

Sąd Najwyższy możliwości oceny jego zasadności.

Natomiast zarzut naruszenia art. 217 § 1 kpc pozwany uzasadnił

pominięciem dowodu z przesłuchania stron. Zarzut ten nie jest trafny.

Pominięcie przez Sąd środka dowodowego mogłoby uzasadniać zarzut

naruszenia art. 217 § 2 kpc, tymczasem naruszenia tego przepisu kasacja nie

zarzuca. Natomiast zarzut nie przeprowadzenia dowodu przez Sąd nie może

uzasadniać naruszenia art. 217 § 1 kpc, gdyż przepis ten określa jedynie

czasowe granice korzystania przez stronę z jej uprawnienia do przytaczania

okoliczności faktycznych i dowodów. Nadto, zarzut kasacji nie przeprowadzenia

dowodu z przesłuchania stron nie jest ścisły, bowiem dowód z przesłuchania

pozwanego został przeprowadzony przez Sąd I instancji (k. 131 i 163 akt).

Skoro więc Sąd Apelacyjny uznał, iż brak jest potrzeby przeprowadzenia

dowodu z przesłuchania powoda, a swoje stanowisko w tej mierze uzasadnił, to

kwestionowanie w kasacji pominięcia przez Sąd II instancji wnioskowanego

środka dowodowego mogłoby ewentualnie uzasadniać zarzut naruszenia art. 217

§ 2 kpc, który to jednak zarzut nie został objęty granicami kasacji.

W tej sytuacji ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego winna być

dokonana na podstawie ustalonego już stanu faktycznego, będącego podstawą

dla orzekania przez Sąd Apelacyjny.

Sama konstrukcja zarzutu naruszenia równocześnie obu wskazanych

przepisów prawa prywatnego międzynarodowego okazała się błędna, bowiem

treść tych przepisów dowodzi, że wykluczają się one wzajemnie, a o możliwości

zastosowania w określonej sprawie wyłącznie jednego z nich przesądzają

konkretne ustalenia stanu faktycznego.

Skoro więc Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenie Sądu I instancji, iż

strony poddały swój stosunek prawny wybranemu przez siebie prawu,

a mianowicie prawu polskiemu, to w świetle takiego wiążącego ustalenia nie

można zasadnie zarzucać naruszania art. 25 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290), bowiem ustalenia

stanu

faktycznego

uzasadniały

zastosowanie

tego

właśnie

przepisu.

Konsekwencją tego ustalenia byłą jednak niedopuszczalność równoczesnego

stosowania przepisu art. 27 § 1 pkt 1 wymienionej ustawy, bowiem przepis ten

znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy strony nie dokonały wyboru prawa,

co w świetle wiążących ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie wykluczało

jego stosowanie. Tymczasem pozwany opierał zarzut naruszenia ostatnio

wymienionego przepisu na wykreowanej własnej, pożądanej przezeń, wizji

stanu faktycznego, co oczywiście nie mogło przesądzić o wystąpieniu

usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej.

Chybiony okazał się również zarzut naruszenia obu wskazanych

przepisów k.c. Przepis art. 471 k.c. w ogóle nie stanowił podstawy

materialnoprawnej rozstrzygnięcia niniejszego sporu i nie był stosowany przez

Sąd II instancji, bowiem przedmiotem niniejszego procesu nie było roszczenie

odszkodowawcze z tytułu nienależytego wykonania umowy, a roszczenie

powoda o zapłatę przez kupującego ceny nabytych rzeczy. Wobec powyższego

podstawą prawną uwzględnienia roszczenia powoda był art. 535 § 1 k.c., a

zatem chybiony okazał się zarzut jego naruszenia, pomijając już okoliczność, że

zarzut ten nie został w kasacji niczym uzasadniony.

Nie można jedynie zgodzić się z fragmentem uzasadnienia zaskarżonego

wyroku, iż nie było konieczne odwoływanie się w sporze do ustawowych

regulacji prawa polskiego lub holenderskiego, skoro strony zawarły umowę,

w której wyczerpująco uregulowały stosunki prawne między sobą. Trzeba

bowiem podkreślić, że według wybranego prawa (bądź według prawa

wskazanego przez łącznik normy kolizyjnoprawnej), ocenia się nie tylko

powstanie zobowiązania, jego treść i zgaśnięcie, a więc nie tylko etap

wykonania zobowiązania, lecz także skutki jego niewykonania. Bez względu

więc na stopień wyczerpującego uregulowania przez strony w umowie

łączącego je stosunku prawnego, stosunek zobowiązaniowy, a zwłaszcza skutki

jego niewykonania muszą zawsze podlegać ocenie konkretnego prawa

merytorycznego, bądź to wskazanego w następstwie wyboru dokonanego przez

strony, bądź określonego przez właściwy łącznik normy kolizyjnoprawnej.

Wskazana nieścisłość w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie miała

jednak żadnego wpływu na trafność samego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 39312 kpc.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 kpc oraz § 10 ust. 2 pkt 8 w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. (Dz.U. Nr 48, poz. 220), znajdującego

w niniejszej sprawie zastosowanie z mocy § 24 ust. 1 rozporządzanie Ministra

Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.).

aw

er