I CK 773/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 773/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa Z. S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Stołecznemu Policji o podwyższenie

renty,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 maja 2005 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 sierpnia 2004 r., sygn. akt I

ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem Apelacyjnym i

przekazuje temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2004 r. oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 marca 2003 r. w części oddalającej powództwo o

podwyższenie renty uzupełniającej oraz renty z tytułu zwiększonych potrzeb.

W postępowaniu przed obu Sądami pełnomocnikiem powoda był jego ojciec Z. S.

Powód jest inwalidą I grupy, całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji.

Kontakt logiczny z powodem jest trudny, ma deficyty pamięci. Jest pacjentem poradni

zdrowia psychicznego. Z dokumentów załączonych w aktach sprawy I C (…) [I ACa

(…)], które były załączone do akt rozpoznawanej sprawy wynika, że ojciec powoda

cierpi na nasilający się zespół zaburzeń pamięci i nie jest w stanie prawidłowo

funkcjonować w społeczeństwie. Złożony w toku postępowania przed Sądem

Okręgowym przez pełnomocnika powoda wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu

został oddalony postanowieniem z dnia 27 maja 2003 r., bowiem w ocenie tego Sądu

udział adwokata w sprawie nie jest potrzebny. Ponowny wniosek o ustanowienie

adwokata z urzędu zgłoszony w apelacji nie został przez Sąd Apelacyjny rozpoznany z

tego względu, że wniosek taki „został rozpoznany postanowieniem Sądu Okręgowego z

dnia 27 maja 2003 r.”.

Kasacja powoda oparta została na podstawie naruszenia art.233 § 1, art.286,

382, 379 pkt 2 i pkt 5 k.p.c. Uzasadniając zarzut nieważności postępowania skarżący

podniósł, że wskutek nieustanowienia adwokata z urzędu – zważywszy na stan zdrowia

pełnomocnika powoda oraz jego nieporadność – powód pozbawiony został możności

obrony swych praw. W kasacji zawarty został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W świetle przytoczonych okoliczności dotyczących stanu zdrowia nie tylko

powoda, ale także jego pełnomocnika (ojca), charakteru dochodzonego roszczenia,

nieporadnego działania pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji,

nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny, ponowionego w apelacji, wniosku o ustanowienie

adwokata z urzędu, uzasadnione stwierdzeniem, że „wniosek taki rozpoznany został

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 27 maja 2003 r.” – ocenić należało jako

pozbawienie strony możności obrony jej praw. Taka ocena zaniechania Sądu

Apelacyjnego w sposób pośredni potwierdzona została przez ten Sąd, który stwierdził, iż

działania ojca powoda były spóźnione i niezrozumiałe. Sąd Apelacyjny uznał za

spóźniony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu wykazania, że

nastąpiło zwiększenie potrzeb powoda, podnosząc, że „mógł być taki dowód zgłoszony

przed Sądem pierwszej instancji, poza tym nie zawiera tezy dowodowej i w rezultacie

nie wiadomo jakie fakty, i jakiej specjalności lekarz miałby ustalić za pomocą

wiadomości specjalnych”. Sąd Apelacyjny podkreślił ponadto, że „niewykorzystanie

przez stronę możliwości dowodzenia w zasadzie wyłącza możliwość wyrokowania przy

zastosowaniu art. 322 k.p.c., ponieważ przepis ten tylko wtedy umożliwia zasądzenie

odpowiedniej sumy według oceny sądu, gdy ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest

niemożliwe lub nader utrudnione, w rezultacie niewykazanie, że wzrosły potrzeby

poszkodowanego, stanęło na przeszkodzie uwzględnieniu w tej części powództwa i

apelacji”. Skoro nie będący profesjonalistą pełnomocnik powoda „nie wykorzystywał

możliwości dowodzenia”, a ponadto zgłaszał niezrozumiałe (bez tezy dowodowej) i

spóźnione wnioski dowodowe, to nierozpoznanie wniosku o ustanowienie adwokata z

urzędu – w tych szczególnych okolicznościach, do jakich zaliczyć należało, jak już

podkreślono, także stan zdrowia powodowa i jego pełnomocnika – w istocie pozbawiło

powoda możności obrony jego praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Należało więc orzec, jak w

sentencji (art. 39313 § 1 w zw. z art.386 § 2 i art. 39319 k.p.c. oraz art.3 ustawy z dnia 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.98).