I CK 751/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 751/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa U.(...) S.A. w W., obecnie U.(...) Spółka z o.o. w W.

przeciwko J. W. i J. W.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie

Cywilnej w dniu 25 maja 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 30 czerwca 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala kasację,

2. zasądza

od

powoda

na

rzecz

pozwanych

kwotę

5.400,-

(pięćtysięcyczterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję

kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w W. z

dnia 7 listopada 2003 r. i oddalił powództwo U.(...) S.A. w W. o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego – aktu notarialnego z dnia 12 stycznia 1996 r.

zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, w którym powód poddał się egzekucji odnośnie

do ceny jaką zobowiązał się zapłacić pozwanym J. W. i J. W. za nabyte od nich udziały

w Spółce z o.o. C.(...) w K.. Sąd Apelacyjny ustalił, co następuje:

Pozwani wspólnicy spółki cywilnej „A.(...)” w C., na podstawie umowy z dnia 6

kwietnia 1995 r., przystąpili do C.(…) Spółki z o.o. w K. wnosząc do Spółki aport w

postaci elementów konstrukcji ściany osłonowej budynku i objęli po 7.029 udziałów

każdy o łącznej wartości 351.450,- złotych. Aktem notarialnym z dnia 12 stycznia 1996 r.

pozwani zobowiązali się sprzedać powodowi powyższe udziały za cenę 372.750,- zł pod

warunkiem, że powód wystawi w ciągu 14 dni fakturę VAT dokumentującą dokonaną

przez niego na rzecz pozwanych sprzedaż konstrukcji aluminiowej, wniesionej wcześniej

przez pozwanych tytułem aportu, za cenę 372.750,- złotych. Powód wystawił w dniu 23

stycznia 1996 r. fakturę VAT nr (...) opiewającą na pozwanych jako nabywców i doręczył

ją prezesowi spółki cywilnej „A.(...)” pozwanemu J. W.. Za styczeń 1996 r. spółka „A.(...)”

dokonała obniżenia kwoty należnego podatku VAT m.in. w związku z kwotą wynikającą

z powyższej faktury. Wystawiony też został dowód przyjęcia powyższej instrukcji do

magazynu spółki „A.(...)”. W rzeczy samej przedmiotowa konstrukcja jeszcze od czasu

sprzed wniesienia aportu przelegiwała w magazynach spółki „A.(...)” w N. k/C. Nigdy też

nie została nabyta przez powoda od Spółki z o.o. C.(...), która była jej właścicielem od

czasu wniesienia aportu przez pozwanych. W tym zakresie Sąd Apelacyjny odrzucił jako

niemiarodajną niepoświadczoną kserokopię pisma w języku angielskim z załączoną

niepoświadczoną kserokopią tłumaczenia mającą zaświadczać, według twierdzeń

powoda, kupno przez niego w dniu 18 stycznia 1996 r. w/w konstrukcji od Spółki C.(…).

Odnośnie do posłużenia się przez pozwanych fakturą VAT nr (...) z dnia 23 stycznia

1996 r. Sąd Apelacyjny dał wiarę pozwanym, że nie stanowiło to potwierdzenia zawarcia

umowy sprzedaży pomiędzy stronami, ponieważ spółka cywilna „A.(...)” potraktowała

fakturę wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści majątkowych w rozliczeniach z Urzędem

Skarbowym, a nawet sfałszowała przy tym dowód przyjęcia nabytych rzeczy do

własnego magazynu.

Przyjmując, że warunek zawarty w akcie notarialnym z dnia 12 stycznia 1996 r.

miał być spełniony wtedy, gdyby powód rzeczywiście sprzedał pozwanym przedmiotową

konstrukcję, a nie tylko wystawił fakturę nr (...), oraz uznając, iż powód nie wykazał, aby

w dniu 23 stycznia 1996 r. był właścicielem w/w konstrukcji, Sąd Apelacyjny odmówił

skuteczności oświadczeniu powoda o potrąceniu z wierzytelności pozwanych z tytułu

oceny za udziały jego wierzytelności, w związku ze sprzedażą pozwanym konstrukcji, o

której mowa w pkt V aktu notarialnego z dnia 12 stycznia 1996 r. Wskazał, że skoro

powód nie był właścicielem tej rzeczy, ani nie miał z innego tytułu prawa do

rozporządzania nią, to nie mógł jej sprzedać. Skoro zaś nie sprzedał konstrukcji

pozwanym, to nie tylko nie nabył do pozwanych wierzytelności z tytułu ceny, ale

równocześnie nie został spełniony warunek, od którego strony uzależniły sprzedaż

powodowi udziałów w Spółce z o.o. – C.(…). W związku z tym nie powstała również

wierzytelność pozwanych do powoda.

W kwestii nabycia przez pozwanych od powoda własności powołanej konstrukcji

stalowej Sąd Apelacyjny rozważał, czy pozwani nie stali się właścicielami w trybie art.

169 § 1 k.c. Doszedł do przekonania, że nie, akcentując, iż w stanie faktycznym

rozpoznawanej sprawy nie można by uznać powoda za osobę, która rzecz pozwanym

wydała.

W kasacji powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego

-

art.89 w zw. z art. 65 k.c. przez błędne uznanie, że strony umowy z dnia

12 stycznia 1996 r. uzależniły zbycie udziałów od sprzedaży w określonym

terminie konstrukcji aluminiowej, a nie jedynie od wystawienia przez powoda

faktury VAT na sprzedaż tej konstrukcji,

-

art. 6 k.c. przez bezpodstawne przerzucenie na powoda ciężaru udowodnienia

faktu uprawnienia powoda do sprzedaży konstrukcji w sytuacji, gdy pozwani

wywodzili z tego skutki prawne kwestionując skuteczność umowy z dnia 18

stycznia 1996 r. mimo istnienia dowodu wydania im towaru i rozliczenia przez

nich faktury VAT,

-

art. 169 w zw. z art. 348 k.c. przez przyjęcie, że wydanie rzeczy pozwanym

będącym w dobrej wierze, nie skutkowało uzyskaniem przez nich własności,

-

art. 351 k.c. przez błędne uznanie, że nie doszło do wydania pozwanym towaru w

tym trybie w sytuacji, gdy zawierając umowę sprzedaży z powodem pozwani

musieli mieć świadomość tego, iż powód jest uprawniony do rozporządzenia

rzeczą a nie Spółka, od której pozwani wzięli konstrukcję na przechowanie.

Ponadto, powód zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

-

art. 321 § 1 w zw. z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez wyrokowanie w oparciu

o błędne ustalenie faktyczne w przedmiocie ważności tytułu egzekucyjnego aktu

notarialnego z dnia 12 stycznia 1996 r. oraz ponad żądanie pozwu,

-

art. 328 § 2 w zw. z art.840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez wskazanie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku okoliczności, która stanowiłaby podstawę rozstrzygnięcia w

przypadku powoływania się na nieważność umowy sprzedaży udziałów, czego

jednak strony nie powoływały,

-

art. 233 k.p.c. przez błędna ocenę pisma Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z

dnia 7 sierpnia 1997 r., które – zdaniem powoda - stanowi bezsporny dowód

sprzedaży konstrukcji aluminiowej pozwanym, a także wydania im tego towaru,

oraz zeznań pozwanego J. W., umowy z dnia 18 stycznia 1996 r., treści umowy z

dnia 12 stycznia 1996 r. dot. sprzedaży udziałów błędnie zinterpretowanej w pkt V

-

art. 227 k.p.c. – przez błędną ocenę faktów mających istotne znaczenie,

-

art. 252 k.p.c. – przez uznanie, że wyjaśnienia jednego z pozwanych odnośnie do

oszukania Urzędu Skarbowego w celu wyłudzenia podatku VAT są wystarczające

do zaprzeczenia prawdziwości oświadczenia organu skarbowego,

-

art. 253 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. – przez odmówienie umowie z dnia 18 stycznia

1996 r. mocy dokumentu prywatnego z uwagi na brak poświadczenia kopii „za

zgodność” w sytuacji istnienia dowodu w postaci zeznań świadka T. G.

Z powołaniem się na powyższe powód wnosił w kasacji o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy uznał kasację za bezzasadną.

Przede wszystkim, wbrew stanowisku skarżącego, Sąd Apelacyjny w zaskarżonym

wyroku nie orzekał ponad żądanie, ani nie sporządził uzasadnienia w sposób, który

mógłby budzić wątpliwości co do tego, że miał na uwadze żądanie powoda dotyczące

pozbawienia

tytułu wykonawczego

wykonalności wyłącznie

przy uwzględnieniu

twierdzenia o dokonanym przez powoda potrąceniu. Ocena zasadności tego twierdzenia

wymagała wyjaśnienia, czy powód uzyskał do pozwanych wierzytelność o zapłatę ceny

z tytułu sprzedaży konstrukcji aluminiowej, to zaś z kolei wymagało wyjaśnienia, czy

umowa sprzedaży została zawarta i czy przeniosła ona na pozwanych prawo własności.

Tym kwestiom Sąd Apelacyjny poświecił swoje ustalenia i rozważania, a po dojściu do

wniosku, że powód nie miał do pozwanych wzajemnej wierzytelności, z tej przede

wszystkim przyczyny uznał za bezpodstawne domaganie się przez powoda pozbawienia

tytułu wykonawczego wykonalności. Była to przyczyna wystarczająca. Zbędnie Sąd

Apelacyjny powołał się ponadto na okoliczność, że także pozwanym nie służy

wierzytelność do powoda. W niczym nie zaświadcza to jednak, że przy oddaleniu

powództwa Sąd miał na uwadze inne okoliczności faktyczne niż te, na które powód się

powoływał, w niczym też nie wiąże stron ani ewentualnie organów sądowych w innych

postępowaniach. Z tych względów zarzuty kasacji dotyczące naruszenia art. 321 i 840 §

1 pkt 2 oraz art. 328 § 2 k.p.c. podlegały odrzuceniu jako oczywiście bezzasadne. Na

marginesie należy zauważyć, że powołanie się w kasacji na podstawę przewidzianą w

art. 3931 pkt 2 k.p.c. wymaga uzasadnienia w czym wyraża się istotny wpływ

zarzucanego uchybienia na wynik sprawy. Kasacja powoda takiego uzasadnienia

odnośnie do wyżej przedstawionych zarzuconych uchybień nie zawiera. Również należy

wskazać, że – zgodnie z powszechnie znanym stanowiskiem Sądu Najwyższego –

możliwość skutecznego powołania się w kasacji na zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

wymaga jednoczesnego powołania się na art. 391 w zw. z art. 393 19 k.p.c. oraz

ograniczona jest do sytuacji, gdy z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie sposób

się zorientować, jakie były faktyczne lub prawne przyczyny rozstrzygnięcia. Ewentualne

błędy merytoryczne Sądu nie usprawiedliwiają zarzutu błędnego sporządzenia

uzasadnienia.

Za oczywiście bezzasadne należało uznać zarzuty kasacji dotyczące art. 227,

252 i 253 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. Wystawienie przez Pierwszy Urząd Skarbowy w C.

pisma z dnia 7 sierpnia 1997 r., oraz rozliczenie przez pozwanych faktury VAT nr (...) nie

stanowiło f a k t ó w istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy lecz co najwyżej dowody

służące ustaleniu istotnego faktu jakim była sprzedaż pozwanym przez powoda

konstrukcji aluminiowej. Ewentualna błędna ocena tych dowodów przez Sąd Apelacyjny

– wymagałaby wskazania innych przepisów postępowania jako naruszonych w

zaskarżonym wyroku, ale nie przepisu art. 227 k.p.c. Co do art. 252 i 253 k.p.c., to ich

powołanie

w

kontekście

sformułowanych

przy

nich

zarzutów

wydaje

się

nieporozumieniem. Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że pozwani oszukali Urząd

Skarbowy, nie służyło i nie mogło służyć zaprzeczeniu prawdziwości oświadczenia tego

organu skarbowego w piśmie z dnia 7 sierpnia 1997 r., ponieważ wynikająca z tego

dokumentu prawda, ze względów oczywistych, nie obejmowała uczciwości zachowania

się pozwanych. Odnośnie natomiast do tego, że Sąd dał wiarę pozwanemu J. W. oraz

uznał jego zeznania za wystarczający dowód dopuszczenia się przez pozwanych

oszustwa to zarzut popełnienia w tym zakresie uchybienia przez Sąd Apelacyjny w

żadnym razie nie przystaje do treści art. 252 k.p.c. Podobnie w przypadku art. 253

k.p.c.; nie jest zrozumiałe, dlaczego istnienie dowodu ze świadka T. G. (nota bene, Sąd

Apelacyjny nie wymienił tego świadka w swoich ustaleniach) miałoby stanowić argument

przeciwko stanowisku Sądu, odmawiającemu kserokopii umowy z dnia 18 stycznia 1996

r., niepoświadczonej za zgodność z oryginałem, mocy dokumentu i jak się tego rodzaju

zarzut kasacji ma do treści art. 253 k.p.c.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. należy stwierdzić, że, poza

zanegowaniem oceny dowodów wyrażonej w zaskarżonym wyroku i przedstawieniu

oceny własnej, kasacja generalnie nie zawiera argumentów mogących wzruszyć

stanowisko Sądu Apelacyjnego. Na marginesie więc tylko można zauważyć, że pismo

Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia 7 sierpnia 1997 r. mogło być podstawą

ustalenia, że pozwani twierdzili, iż kupili konstrukcję aluminiową, oraz, że Urząd

Skarbowy dał im wiarę, natomiast nie mogło być podstawą przyjęcia, że pozwani

rzeczywiście zawarli przedmiotową umowę sprzedaży. Również odnośnie do dowodu z

zeznań T. G. trzeba zauważyć, że świadek ten potwierdził wprawdzie, iż wolą stron było,

aby umorzyła się wierzytelność z tytułu ceny nabycia udziałów, ale jednocześnie

przyznał, że wycofanie przedmiotowej konstrukcji z C.(…) wymagałoby długiej

procedury związanej z obniżeniem kapitału zakładowego Spółki, do której aport został

wniesiony, czego strony pragnęły uniknąć. Gdy się zważy, że pisemną umowę z dnia 18

stycznia 1996 r. Sąd Apelacyjny uznał za niewykazaną, z powodu braku wiarygodnego

dokumentu, to dowód ze świadka T. G. nie mógł stanowić podstawy ustalenia, że C.(…)

(nota bene, określona w piśmie z dnia 18 stycznia 1996 r., jako B.(…) mimo, że zmiana

nazwy tej Spółki mogła funkcjonować dopiero od dnia zarejestrowania zmiany umowy

spółki, tj. od dnia 23 stycznia 1996 r.) sprzedała powodowi przedmiotową konstrukcję.

Charakterystyczne są przy tym zeznania świadka I. S., który także zeznał, iż

„Przypominam sobie, że próbowaliśmy tak zrobić, żeby C.(…) sprzedało konstrukcję

pozwanym przed transakcją z B.(…), ale w tym był problem natury prawnej, że nie

można sprzedać aportu w ciągu 2 lat i to było bardzo skomplikowane (-) Pamiętam, że

po długim czasie przy udziale prawników i notariusza takie rozwiązanie było najlepsze”.

Wymieniony świadek wskazywał, że przyjętym rozwiązaniem było wystawienie przez

powoda faktury mającej dokumentować sprzedaż konstrukcji przez powoda pozwanym.

Co do błędnego zinterpretowania woli stron w pkt V umowy sprzedaży udziałów

to skarżący popada w sprzeczność z własnymi twierdzeniami w uzasadnieniu pozwu

powołującymi się na sprzedaż konstrukcji aluminiowej, a nie jedynie na wystawienie

faktury odnośnie do tej sprzedaży. Władny był więc Sąd Apelacyjny, już tylko na

podstawie zgodnych twierdzeń stron, ustalić wolę stron.

Zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego były bezzasadne.

Podstawę zarzutów dotyczących art. 89 w zw. z art. 65 k.c., oraz art. 169 w zw. z art.

348 k.c. i art. 351 k.c. było twierdzenie, że w umowie sprzedaży z dnia 12 stycznia 1996

r. strony uzależniły zbycie udziałów od wystawienia przez powoda faktury na sprzedaż

konstrukcji aluminiowej, że konstrukcja ta została pozwanym wydana przez powoda

oraz, że powód odkupił przedmiotową konstrukcje od C.(…). W powyższym zakresie

ustalenia Sądu Apelacyjnego były odmienne i nie zostały przez skarżącego w kasacji

wzruszone. W tej sytuacji zastosowanie w zaskarżonym wyroku wymienionych

przepisów ze skutkiem dla powoda niekorzystnym było usprawiedliwione. Co do art. 6

k.c., to również trafnie Sąd Apelacyjny przyjął, że ciężar udowodnienia faktu, iż powód

sprzedał przedmiotową konstrukcję (a ściślej - mógł skutecznie przenieść na pozwanych

prawo własności konstrukcji i nabyć wierzytelność wzajemną) spoczywał na powodzie.

Wszakże to powód, powołując się na potrącenie, jako zdarzenie, w wyniku którego

dochodzi do umorzenia wzajemnych wierzytelności, wywodził skutki prawne z faktu

sprzedaży konstrukcji aluminiowej. Zatem, fakt ten powinien udowodnić powód, a w tym

- okoliczność, że wcześniej sam nabył przedmiotową konstrukcję. Zaprzeczając, aby

umowa sprzedaży pomiędzy C.(…) i powodem miała miejsce oraz kwestionując

wiarygodność dowodu wydania oraz rozliczenia faktury VAT, jako dokumentujących

sprzedaż pomiędzy stronami, pozwani korzystali z procesowego uprawnienia do

wypowiadania się o faktach i dowodach przedstawianych przez stronę przeciwną (art.

229 i 230 k.p.c.). Upatrywanie w tej postawie pozwanych materialno - prawnej

konstrukcji, o której mowa w art. 6 k.c. było z gruntu chybione.

Z przedstawionych względów kasacja podlegała oddaleniu (art. 393 12 k.p.c. w

brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – k.p.c. ... (-) (Dz.U. nr 13 z 2005 r. poz. 98).