I CK 735/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 735/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z powództwa U. O.

przeciwko "S.(…)" Spółce z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 kwietnia 2005 r., kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 maja 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

I. Zmienia zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 2 lipca

2003 r., sygn. akt XVI GC (...) w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz

powódki kwotę 394,52 (trzysta dziewięćdziesiąt cztery 52/100) zł i oddala

powództwo w pozostałym zakresie;

II. Zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 8 000 (osiem tysięcy) zł

tytułem zwrotu kosztów procesu za wszystkie instancje.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego „S.(…)” Spółki z o. o. w W. na rzecz

powódki U. O. kwotę 31.232,88 zł jako należność główną oraz kwotę 1.2232,88

odpowiadającą

skapitalizowanym

odsetkom

za

opóźnienie.

Strona

powodowa

wywodziła swoje roszczenie z umowy cesji; pozwana Spółka domagała się oddalenia

powództwa i powoływała się na fakt ważnego złożenia przedmiotu świadczenia do

depozytu sądowego. Wyrok Sądu Okręgowego zapadł na podstawie następującego

stanu faktycznego.

W dniu 9 lipca nie występująca w sporze Spółka z o. o. „M.(...)” (cedent) zawarła

z powódką (cesjonariuszem) umowę obejmującą cesję wierzytelności, przysługującej

zbywcy wobec strony pozwanej (wierzytelność w wysokości 103,740 zł). W dniu 9 lipca

2002 r. powódka zawiadomiła zarząd pozwanej Spółki o dokonanym przelewie i

wezwała tę Spółkę do zapłaty kwoty 100.000 zł (pismo z dnia 10 lipca 2002 r.). Przed

otrzymaniem tego zawiadomienia pozwana zapłaciła zbywcy wierzytelności kwotę

73 740 zł. W skierowanym do powódki piśmie z dnia 10 lipca 2002 r. prezes zarządu

„M.(...)” Spółki z o. o. (cedenta) K. B. poinformował powódkę, iż na podstawie art. 208

ksh wszelkie decyzje dotyczące rozporządzania należnościami zbywcy muszą zapadać

w formie uchwały członków zarządu. W dniu 16 lipca 2002 r. pozwana wniosła o

złożenie przedmiotu świadczenia (kwoty 30 000 zł) do depozytu sądowego. Sąd

Rejonowy zezwolił na takie złożenie (postanowienie z dnia 11 grudnia 2002 r.). Wpłata

do depozytu nastąpiła w dniu 16 lipca 2002 r.

W ocenie Sądu Okręgowego, pozwana – po otrzymaniu pisma „M.(...)” Sp. z o. o.

z dnia 10 lipca 2002 r., podpisanego przez K. B. – mogła powziąć wątpliwość odnośne

do uprawnienia powoda (cesjonariusza) do dochodzenia świadczenia. Dlatego mogła

wystąpić z wnioskiem o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego w celu

eliminacji opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Cesja była jednak, wbrew stanowisku

pozwanej Spółki, w pełni skuteczna. Podniesione przez Prezesa K. B. zastrzeżenia

dotyczące skuteczności cesji okazały się nieuzasadnione, a po przedstawieniu tych

zastrzeżeń cedent w ogóle nie dochodził należności od strony pozwanej. Złożenie

przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego nie powodowało w rezultacie

wygaśnięcia zobowiązania.

Apelacja strony pozwanej została częściowo uwzględniona. Sąd Apelacyjny

obniżył zasądzoną kwotę do kwoty 30.394,52 zł, a w pozostałym zakresie powództwo i

apelację oddalił. Sąd ten uznał, że istniały podstawy do złożenia przedmiotu

świadczenia do depozytu sądowego (art. 467 pkt 3 k.c.) Jednakże nie wykluczało to

możliwości zasądzenia od strony pozwanej dochodzonego roszczenia. W związku z

treścią postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 11 grudnia 2002 r., w którym

stwierdzono m.in. to, że Sąd wyda depozyt wierzycieli, o ile ten wykaże swoje

uprawnienie, uprawniony mógłby to uczynić jedynie w wyniku przedłożenia wyroku

zasądzającego świadczenie. Skoro złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu

sądowego było ważne, wierzyciel nie może domagać się odsetek od należności głównej

od daty tego złożenia. Pozwany mógł zatem pozostawać w opóźnieniu w okresie od

dnia 22 czerwca 2002 r. (termin spełnienia świadczenia) do dnia 15 lipca 2002 r. Kwota

skapitalizowanych odsetek za okres opóźnienia wynosiła 394,52 zł.

W kasacji strony pozwanej podniesiono zarzut naruszenia art. 470 k.c. w wyniku

jego błędnej wykładni. W ocenie skarżącego, złożenie przedmiotu świadczenia do

depozytu sądowego w postaci kwoty 30.000 zł spowodowało zwolnienie pozwanego z

obowiązku świadczenia wobec wierzyciela (cesjonariusza). Skarżący wnosił o

uwzględnienie tego faktu w wyroku w brzmieniu odpowiednio zaproponowanym w

kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 470 k.c., ważne złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu

sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. W literaturze i orzecznictwie

Sądu Najwyższego ugruntowane już zostało stanowisko, zgodnie z którym formuła

„ważnego złożenia” obejmuje przynajmniej dwa elementy. Po pierwsze, musi

występować wskazana w ustawie przyczyna upoważniająca dłużnika do złożenia

przedmiotu świadczenia do depozytu. Po wtóre, świadczenie dłużnika (którego

„przedmiot” składany jest do depozytu sądowego, art. 467 k.c.) musi być zgodne z

treścią zobowiązania (art. 354 § 1 k.c.); por. np. uzasadnienie wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 14 maja 2004 r. IV CK 237/03 (nie opublik.), postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 maja 1970 r., II CR 159/70, OSNC 1970, z. 11, poz. 209. Jeżeli

wspomniane elementy występują łącznie, złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu

sądowego wywołuje takie same skutki prawne jak spełnienie świadczenia wprost

wierzycielowi.

W rozpoznawanej sprawie przyczyną złożenia przedmiotu świadczenia (sumy

30.000 zł) do depozytu sądowego przez stronę pozwaną (dłużnika) były okoliczności

przewidziane w art. 467 pkt 3 k.c., tj. spór co do tego, kto jest wierzycielem pozwanego:

nabywca wierzytelności (cesjonariusz) czy jej zbywca (cedent). Sąd Apelacyjny nie miał

wątpliwości co do tego, że w świetle pism otrzymanych przez pozwaną Spółkę od

cesjonariusza i cedenta (w krótkim czasie po dokonaniu cesji), pozwana mogła powziąć

uzasadnione wątpliwości odnośnie do przymiotu wierzyciela. W związku z tym, że

będąca przedmiotem cesji wierzytelność pieniężna była już wymagalna, a suma

pieniężna złożona do depozytu sądowego odpowiadała treści istniejącego zobowiązania

pozwanego dłużnika, Sąd Apelacyjny uznał, że złożenie do depozytu sądowego było

„ważne” w rozumieniu art. 470 k.c. Już taka konstatacja uzasadniała wniosek, że –

skoro cesja okazała się skuteczna – zobowiązanie dłużnika wobec cesjonariusza

wygasło z chwilą złożenia przedmiotu świadczenia (sumy pieniężnej) do depozytu

sądowego, tj. w dniu 16 lipca 2002 r.

Mimo złożenia przedmiotu świadczenie do depozytu sądowego, wierzyciel

(cesjonariusz) domagał się zasądzenia od pozwanego dłużnika kwoty odpowiadającej

sumie złożonej do depozytu i Sąd Apelacyjny (podobnie jak Sąd pierwszej instancji)

zasądził dochodzoną należność. W ocenie Sądu Apelacyjnego, wydanie depozytu

wierzycielowi (cesjonariuszowi) mogło nastąpić – w związku z treścią postanowienia o

zezwoleniu na złożenie do depozytu – jedynie w wyniku „przedłożenia prawomocnego

wyroku zapadłego w sprawie z powództwa wierzyciela o świadczenie, zasądzającego to

świadczenie”.

Stanowisko Sądu drugiej instancji nie może być uznane za uzasadnione. Jeżeli

bowiem Sąd ten wcześniej trafnie stwierdził, że nastąpiło „ważne” złożenie do depozytu

sądowego (w rozumieniu art. 470 k.c.), to następują skutki prawne wykonania

zobowiązania i to od daty złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Skoro zatem zobowiązanie wygasło w znaczeniu materialnopranym, to brak w ogóle

podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego żądanie powoda (cesjonariusza).

W wyniku złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego zobowiązanie

łączące cesjonariusza z dłużnikiem (pozwanym) skutecznie wygasło. W związku z tym

cel procesu o spełnienie świadczenia nie może być sprowadzony jedynie do potrzeby

uzyskania przez powoda (cesjonariusza) odpowiedniego wyroku zasądzającego,

legitymującego do odbioru świadczenia z depozytu sądowego. Jeżeli bowiem dłużnik

złożył ważnie przedmiot świadczenia do depozytu sądowego (art. 470 k.c.), to nie może

być uwzględnione powództwo wierzyciela wytoczone przeciwko temu dłużnikowi o

zasądzenie kwoty pieniężnej odpowiadającej kwocie złożonej do depozytu z tym tylko

uzasadnieniem, że wyrok zasądzający legitymować ma wierzyciela do odbioru

świadczenia z depozytu sądowego.

W związku ze złożeniem przez dłużnika przedmiotu świadczenia do depozytu

sądowego i kwestionowaniem ważności takiego złożenia przez wierzyciela (w świetle

art. 470 k.c.), możliwe byłoby wystąpienie z procesem o ustalenie takiej ważności (por.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2004 r. IV CK 237/03, nie

opublik.). Jeżeli w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny inspirował się powołaną w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1951 r.,

C 27/51 (Zbiór Orzeczeń SN 1951, z. 3 poz. 62, s. 269 – 273), to należy zauważyć, że

uchwała ta dotyczy sytuacji, w której powstał spór co do tego, kto jest wierzycielem i

podmioty pretendujące do uzyskania takiego statusu prawnego toczą postępowanie

(spór) między sobą. W uchwale tej bowiem wyraźnie stwierdzono, że wierzyciel musi

wylegitymować się przed sądem, który decyduje o wydaniu depozytu, tj. wykazać swoje

prawo do otrzymania depozytu, ale wykazać to uprawnienie mógłby tylko wyrokiem

prawomocnym zapadłym postępowaniu rozstrzygającym spór tego wierzyciela z

pozostałymi osobami zgłaszającymi pretensję do otrzymania depozytu i przyznającym

temu wierzycielowi prawo do otrzymania depozytu (uzasadnienie, s. 272). Tymczasem

w niniejszym procesie wierzyciel (cesjonariusz) wystąpił wobec dłużnika (pozwanego) o

zasądzenie kwoty złożonej – jak się okazało - skutecznie do depozytu sądowego

niebawem po dokonaniu cesji wierzytelności. Ważne złożenie przedmiotu świadczenia

przez pozwaną Spółkę (art. 470 k.c.) wyłączało – jak wspomniano – w ogóle możliwość

wydania wyroku zasądzającego w zakresie kwoty złożonej do depozytu. Niniejszy

proces nie jest zatem właściwym instrumentem prawnym do uzyskania przez wierzyciela

(cesjonariusza) depozytu sądowego.

Należało zatem uznać za trafny zarzut naruszenia art. 470 k.c., skoro Sąd

Apelacyjny nie wyciągnął właściwych wniosków z prawno-materialnego uregulowania

przewidzianego w tym przepisie i oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu

pierwszej instancji zasądzającego dochodzoną należność. W związku z tym należało

zmienić zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego i oddalić powództwo o

zasądzenie kwoty pieniężnej odpowiadającej sumie złożonej przez pozwanego do

depozytu sądowego (art. 39315 k.p.c.). Uzasadniona była natomiast należność powoda

za czas opóźnienia pozwanego z zapłatą scedowanej wierzytelności pieniężnej. O

kosztach postępowania za wszystkie instancje rozstrzygnięto stosownie do art. 98 k.p.c.

i art. 108 k.p.c.