I CK 723/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 723/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. O.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej N. (…) w W.

o uchylenie uchwał spółdzielni, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13

maja 2005 r., kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 lipca 2004 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w O., sygn. akt I C (…), z

dnia 22 lipca 2003 r. i przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 lipca 2004 r. oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Okręgowego w O. oddalającego powództwo o uchylenie uchwały Walnego

Zgromadzenia Członków pozwanej Spółdzielni z dnia 28 lutego 2003 r. utrzymującej w

mocy uchwałę Rady Nadzorczej tej Spółdzielni z dnia 10 stycznia 2003 r. o wykluczeniu

powoda z grona członków Spółdzielni.

Rozstrzygnięcie

powyższe

oparte

zostało

na

następujących

ustaleniach

i wnioskach:

W dniu 23 października 2002 r. odbyło się posiedzenie Rady Nadzorczej

w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni, którego zaległości z tytułu opłat

eksploatacyjnych za używanie przydzielonego mu mieszkania wyniosły około 23.000 zł.

Wobec tego, że powód zobowiązał się spłacić te zaległości do dnia 31 listopada 2002 r.

Rada poinformowała powoda, że w razie niespłacenia zadłużenia w ustalonym terminie,

zostanie podjęta uchwała o wykluczeniu z grona członków Spółdzielni – na posiedzeniu,

na które powód nie zostanie już wezwany. W dniu 10 stycznia 2003 r., po stwierdzeniu,

że powód nie dotrzymał zobowiązania, Rada na podstawie § 32 ust.2 pkt 4 statutu

Spółdzielni podjęła uchwałę o wykluczeniu powoda z grona członków Spółdzielni z

powodu uporczywego uchylania się od uiszczania opłat eksploatacyjnych. Zarząd

Spółdzielni pismem z dnia 17 stycznia 2003 r. powiadomił powoda o podjętej uchwale,

pouczając powoda o sposobie odwołania się do Walnego Zgromadzenia. Wyznaczone

na dzień 28 lutego 2003 r. g.19.00 posiedzenie Walnego Zgromadzenia, poświęcone

między innymi rozpatrzeniu odwołań członków Spółdzielni od uchwał o wykluczeniu, w

tymże dniu przesunięte zostało na godz. 20.00. Na posiedzeniu tym, na którym powód

był obecny utrzymana została w mocy uchwała Rady Nadzorczej, od której powód się

odwołał.

Sądy obu instancji uznały, że powód w sposób zawiniony uchylał się od

uiszczania opłat eksploatacyjnych, skoro od trzech lat nie płacił bieżących opłat, ani też

nie spłacał narosłych zaległości. Zdaniem Sądu Apelacyjnego spełniony został,

przewidziany w § 34 statutu Spółdzielni, wymóg wysłuchania powoda przed podjęciem

uchwały o jego wykluczeniu z grona członków Spółdzielni, a także wymóg

zawiadomienia powoda o podjętej uchwale. Okoliczność, że posiedzenie Walnego

Zgromadzenia przesunięte zostało o jedną godzinę nie skutkuje nieważnością podjętych

uchwał, skoro powód i jego żona brali w nim udział i składali wyjaśnienia.

Kasacja powoda oparta została na podstawie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

„przez pominięcie wskazanych w apelacji istotnych dowodów, stwierdzających, że

głosowanie nad zaskarżoną uchwałą Walnego Zgromadzenia zostało przeprowadzone

nieprawidłowo”, a także na podstawie naruszenia art. 24 § 1, 3 i 4 Prawa spółdzielczego

przez uznanie, że wystąpiła zawiniona przyczyna wykluczenia powoda z grona członków

Spółdzielni, że powód został prawidłowo powiadomiony o wykluczeniu oraz, że

spełniony został wymóg wysłuchania powoda przed podjęciem przez Radę Nadzorczą

uchwały o wykluczeniu. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powołany w ramach podstawy kasacyjnej z art. 393 1 pkt 2 k.p.c. zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie mógł odnieść skutku. Pominięcie przy ocenie dowodów

zeznań śwd. W. Dębkowskiego nie miało znaczenia z punktu widzenia nakazu

wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 233 § 1 k.p.c.), skoro świadek

ten na okoliczność głosowania nad uchwałą Walnego Zgromadzenia wykluczającą

powoda z grona członków Spółdzielni nie złożył żadnych zeznań.

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut „niespełnienia wymogu wysłuchania

powoda przed podjęciem uchwały przez Radę Nadzorczą”. Jest okolicznością

bezsporną, że Rada Nadzorcza wysłuchała powoda. Okoliczność, że decyzję o

wykluczeniu podjęła nie w dniu, w którym wysłuchała powoda, lecz w terminie

późniejszym, dając powodowi szansę na zapłacenie zaległych opłat eksploatacyjnych,

nie może uzasadniać tezy, iż przesłanka „wysłuchania wyjaśnień zainteresowanego

członka” nie została spełniona. Z art. 24 § 4 Prawa spółdzielczego nie wynika, że

podjęcie uchwały powinno nastąpić w dniu wysłuchania zainteresowanego członka

spółdzielni.

Zgodnie z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego „wykluczenie lub wykreślenie staje się

skuteczne z chwilą doręczenia członkowi zawiadomienia o wykluczeniu lub wykreśleniu

wraz

z

uzasadnieniem;

zawiadomienia

dokonuje

się

pisemnie”.

Z niezakwestionowanych przez skarżącego ustaleń, opartych na dowodzie z dokumentu

w postaci pisma z dnia 17 stycznia 2003 r. wynika, że powodowi doręczone zostało

zawiadomienie o wykluczeniu, w którym wskazana została przyczyna wykluczenia.

Zarzut niepowiadomienia powoda o wykluczeniu, mający uzasadniać naruszenie art. 24

§ 3 Prawa spółdzielczego należało uznać zatem także za nieuzasadniony.

Przekonujący jest zarzut naruszenia art. 24 § 1 Prawa spółdzielczego przez jego

zastosowanie. Stosownie do tego przepisu wykluczenie członka może nastąpić tylko w

wypadku, gdy z zawinionych przez niego powodów dalsze utrzymywanie więzi

członkowskiej nie da się pogodzić z postanowieniami statutu spółdzielni lub z zasadami

współżycia społecznego. Jedną z przyczyn wykluczenia powszechnie wskazywane w

statutach spółdzielni jest uporczywe – na skutek złej woli lub niedbalstwa – uchylanie się

od wykonywania obowiązków statutowych. Sąd I instancji, którego ocenę prawną

zaakceptował Sąd Apelacyjny przyjmując ją za własną i odwołując się do treści art. 24 §

1 Prawa spółdzielczego oraz § 32 statutu Spółdzielni uznał, że przesłanka wykluczenia

została spełniona, bowiem „spowodowanie zaległości w regulowaniu należności wobec

Spółdzielni rzędu około 23.000 zł jest przyczyną zawinioną, która powoduje, że dalsze

pozostawanie w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu”. To

jednozdaniowe

stwierdzenie

rozszerzone

przez

Sąd

Apelacyjny

tylko

przez

zaznaczenie, że opłaty nie są uiszczane od 3 lat, a zadłużenie wzrasta - w konfrontacji z

ustaleniem, że powód jest bezrobotny, żona jego jako nauczycielka zarabia 1800 zł i

oboje mają na utrzymaniu pięcioro dzieci w tym córkę cierpiącą na mózgowe porażenie

dziecięce – uzasadnia zarzut naruszenia art. 24 § 1 Prawa spółdzielczego przez jego

zastosowanie. W doktrynie słusznie podkreśla się, że przy ocenie zasadności

wykluczenia członka ze spółdzielni należy stosować różne kryteria w zależności od

przedmiotu i celu danej spółdzielni. Wynikający z nich stopień powiązania członka ze

spółdzielnią może mieć decydujące znaczenie dla określenia wagi przewinień

i ustalenia, czy nie pozwalają one na dalsze utrzymywanie członkostwa w spółdzielni. W

spółdzielniach mieszkaniowych wykluczenie pociąga za sobą szczególnie drastyczne

następstwa dla członka. Z tego już względu ocena w zakresie „zawinienia” w rozumieniu

art. 24 § 1 Prawa spółdzielczego powinna być dogłębna, uwzględniająca nie tylko, jak w

przypadku powoda, sam fakt powstałych zaległości, ale przede wszystkim okoliczności,

które stanowiły przyczynę powstałych zaległości, takie jak: powody pozostawania na

bezrobociu, możliwości zarobkowe wynikające z zawodu glazurnika, sytuacja rodzinna,

korzystanie z pomocy społecznej itp.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 393 13 § 1 k.p.c. w

zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13,

poz. 98).