I CK 579/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 579/04

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa E. T. i J. T.

przeciwko Miastu W.

o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 stycznia 2005 r.,

kasacji powodów od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 kwietnia 2004 r.,

sygn. akt V Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w W.

do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowie nabyli prawo użytkowania wieczystego umową w formie aktu

notarialnego z dnia 12.08.1999 r. Prawo to obciążyło nieruchomość stanowiącą

własność miasta W. Uchwałą Zarządu Dzielnicy z dnia 26.11.1999 r. wypowiedziano

nabywcom dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego i

ustalono nową wysokość na kwotę 21.609,50 zł. Powodowie wnieśli do Samorządowego

Kolegium

Odwoławczego

wniosek

o ustalenie,

że

aktualizacja

opłaty

jest

nieuzasadniona. Wezwani do uiszczenia opłaty skarbowej, nie uczynili tego. W tej

sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 29.03.2000 r. orzeczenie,

w którym oddaliło wniosek i umorzyło postępowanie w sprawie wywołanej wnioskiem w

związku z nieuiszczeniem wymaganej opłaty skarbowej. W uzasadnieniu tego

orzeczenia zawarto pouczenie, że zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r.

o gospodarce

nieruchomościami

powodowie

mogą

wnieść

sprzeciw,

co

jest

równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego. Powodowie

wnieśli ten sprzeciw, w następstwie czego sprawę przekazano do rozpoznania Sądowi

Rejonowemu. Sąd ten rozpoznał sprawę merytorycznie i wyrokiem z dnia 4.06.2003 r.

ustalił wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego na kwotę 5.001,02 zł

poczynając od 1.01.2000 r. Sąd Okręgowy w W. w wyniku rozpoznania apelacji

pozwanego W., postanowieniem z dnia 16.04.2004 r. uchylił zaskarżony wyrok i pozew

odrzucił. Sąd ten uznał, że w świetle art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce

nieruchomościami sprzeciw przysługuje

Samorządowego

Kolegium

jedynie

Odwoławczego.

od merytorycznego

Kolegium

nie

orzeczenia

rozpoznało

sprawy

merytorycznie, gdyż powodowie nie uiścili opłaty skarbowej. Wprawdzie Kolegium winno

było wydać postanowienie o zwrocie wniosku, a nie o umorzeniu postępowania, to

jednak nie doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy. Tym samym droga sądowa

była niedopuszczalna.

Powodowie zaskarżyli to postanowienie kasacją. W ramach podstawy kasacyjnej

z art. 3931 pkt 2 k.p.c. wskazali na naruszenie art. 379 pkt 1 w związku z art. 2 k.p.c. W

ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 1 k.p.c. zarzucili naruszenie art. 79 i 80

ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 10 i 45 Konstytucji RP. W związku z

tym żądali uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego regulują

aktualnie

przepisy

art.

78-81

ustawy

z

dnia

21.08.1997

r.

o

gospodarce

nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603). Pod rządem tych

przepisów właściwy organ, czyli obecnie organ wykonawczy gminy W. dokonał

wypowiedzenia na piśmie dotychczasowej opłaty rocznej, przesyłając powodom

równocześnie ofertę przyjęcia jej nowej wysokości. Taki sposób aktualizacji opłaty

rocznej przewiduje art. 78 ust. 1 ugn, obowiązującej od 1.01.1998 r. W wypowiedzeniu

pouczono powodów jako użytkowników wieczystych o sposobie zakwestionowania

wypowiedzenia przez złożenie w terminie 30 dni od doręczenia wypowiedzenia wniosku

do właściwego samorządowego kolegium odwoławczego o ustalenie, iż aktualizacja

opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Powodowie taki

wniosek złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., które stosownie do

treści art. 79 ust. 1 zd. 2 ugn wezwało powodów do uiszczenia opłaty skarbowej.

Powodowie tej opłaty nie uiścili, co jest w sprawie bezsporne. W tej sytuacji Kolegium

powinno zgodnie z art. 79 ust. 7 ugn zastosować odpowiednio wskazane tam przepisy

kodeksu postępowania administracyjnego. Problem ten wzbudził jednak pewne

wątpliwości

prawne,

które

zostały

wyjaśnione

w

postanowieniu

Kolegium

Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 24.04.1997 r. III KKO 3/97

(OSNAPiUS 1998, nr 5, poz. 164). W postanowieniu tym przyjęto, iż jeżeli opłata

skarbowa nie zostanie uiszczona od wniosku złożonego przez użytkownika wieczystego

do samorządowego kolegium odwoławczego, kolegium to obowiązane jest wydać

postanowienie o zwrocie wniosku bez jego rozpoznania (art. 261 § 2 k.p.a.). Na

postanowienie to służy wnioskodawcy zażalenie; w tym wypadku przyjmuje ono

odpowiednio formę wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w zakresie obowiązku

uiszczenia opłaty skarbowej, który powinien być załatwiony przez kolegium. W

następstwie takiego stanowiska Kolegium Kompetencyjne w przytoczonym wyżej

postanowieniu stwierdziło, iż jeżeli złożony przez użytkownika wieczystego do

samorządowego kolegium odwoławczego wniosek nie został opłacony należną opłatą

skarbową, to nie jest prawnie dopuszczalne wydanie przez kolegium orzeczenia i tym

samym nie jest możliwe złożenie sprzeciwu celem przekazania sprawy do sądu

powszechnego, bowiem w sprawie tej nie doszło do wszczęcia postępowania. Z taką

sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jednak Samorządowe Kolegium

Odwoławcze w W. nie zastosowało się do wskazanego wyżej trybu postępowania. Nie

wydało bowiem postanowienia o zwrocie wniosku złożonego przez powodów bez jego

rozpoznania z powodu jego nieopłacenia, lecz wydało orzeczenie, w którym „oddalono

wniosek i umorzono postępowanie w sprawie wywołanej wnioskiem w związku z nie

wniesieniem opłaty skarbowej”. Takie orzeczenie jest oczywiście błędne. Sąd Okręgowy

dostrzegając wadliwość orzeczenia kolegium uznał, iż nie mogło i w istocie nie zostało

wydane orzeczenie merytoryczne, a tylko od takiego orzeczenia może być wniesiony

sprzeciw, co jest równoznaczne z żądaniem skierowania sprawy na drogę postępowania

cywilnego. To stanowisko znajduje, formalnie biorąc, uzasadnienie w powołanym wyżej

postanowieniu Kolegium Kompetencyjnego. Skład orzekający podziela pogląd wyrażony

przez to Kolegium w postanowieniu z dnia 24.04.1997 r. III KKO 3/97, problem

sprowadza się jednak do tego, czy odwołanie się do tego poglądu i konsekwencji

wynikający z niego jest uzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy. Nie sposób

bowiem przejść do porządku dziennego nad bezspornymi faktami, iż Samorządowe

Kolegium Odwoławcze w W. wydało w niniejszej sprawie orzeczenie, w którym oddaliło

wniosek powodów i umorzyło postępowanie wywołane wniesieniem wniosku, a także

pouczyło powodów na piśmie o możliwości złożenia w terminie 14 dni sprzeciwu, co jest

równoznaczne z żądaniem skierowania sprawy na drogę sądową. Powodowie

zastosowali się do tego pouczenia i wnieśli sprzeciw, sprawę skierowano do sądu, który

w pierwszej instancji rozstrzygnął ją merytorycznie. Odmienne stanowisko Sądu

Okręgowego, który przyjął czasową niedopuszczalność drogi sądowej i pozew odrzucił,

nie uwzględnia ugruntowanej w orzecznictwie reguły, iż udzielenie błędnych wskazówek

nie może wywoływać w żadnym wypadku ujemnych skutków dla strony, która się do

nich zastosowała. Należy także zauważyć, że zgodnie z art. 80 ust. 3 ugn, w razie

wniesienia sprzeciwu w terminie, orzeczenie kolegium odwoławczego, traci moc, nawet

wówczas, gdy sprzeciw odnosi się tylko do części orzeczenia. Takie unormowanie jest

konsekwencją tego, iż sąd powszechny nie sprawuje funkcji kontrolnej bądź nadzorczej

nad samorządowym kolegium odwoławczym, lecz spór rozstrzyga samodzielnie, gdyż

wniosek złożony do kolegium zastępuje pozew (art. 80 ust. 2 ugn). Nie kwestionując

więc poglądu wyrażanego przez Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym

zawartego w postanowieniu z dnia 24.04.1997 r. III KKO 3/97, stwierdzić należy, że w

razie gdy samorządowe kolegium odwoławcze rozpoznając wniosek użytkownika

wieczystego wniesiony na podstawie art. 78 ugn, od którego wnioskodawca nie uiścił

należnej opłaty skarbowej, wydało wadliwe orzeczenie o oddaleniu wniosku i umorzeniu

postępowania, pouczając użytkownika wieczystego o możliwości złożenia sprzeciwu, co

jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu, to wniesienie tego

sprzeciwu przez użytkownika wieczystego powoduje, iż sąd powszechny właściwy jest

do rozpoznania sprawy, a orzeczenie samorządowego kolegium odwoławczego traci

moc (art. 80 ust. 3 ugn).

Zasadność tego stanowiska potwierdzają także inne argumenty.

Zgodnie z art. 79 ust. 3 ugn kolegium odwoławcze powinno dążyć do polubownego

załatwienia sprawy w drodze ugody, a jeżeli do ugody nie doszło kolegium wydaje

orzeczenie o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej. Według

art. 80 ust. 1 ugn od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty

mogą wnieść sprzeciw, którego wniesienie jest równoznaczne z żądaniem przekazania

sprawy do sądu i powoduje utratę mocy orzeczenia kolegium. Analiza tych przepisów

nie uzasadnia wniosku, iż sprzeciw przysługuje tylko od orzeczenia kolegium

oddalającego wniosek lub ustalającego nową wysokość opłaty. Nie można wykluczyć

możliwości wniesienia sprzeciwu od orzeczenia umarzającego postępowanie np. w razie

zawarcia ugody lub cofnięcia wniosku (art. 105 k.p.a.). Należy przy tym zauważyć, że w

konkretnej sprawie kolegium odwoławcze zamieściło w orzeczeniu, wprawdzie wadliwie,

rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku, a więc orzekło merytorycznie.

Uzasadnionym

jest

odwołanie

się

także

do

ugruntowanego

poglądu

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż gdy sąd błędnie wydał orzeczenie w niewłaściwej

formie i strona dostosowała środek zaskarżenia do formy orzeczenia, to nie pociąga to

dla niej ujemnych konsekwencji (por. uchwała Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 6.03.1972 r. , III CZP 27/71,

OSNCP 1793, nr 1, poz. 1).

W sprawie niniejszej kolegium odwoławcze wydało orzeczenie nie tylko

w niewłaściwej formie, lecz także o wadliwej treści, to jednak strona dostosowała

swoisty środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu, do formy i treści orzeczenia. Uczyniła

to zresztą zgodnie z treścią pouczenia. Nie może to więc powodować ujemnych dla niej

konsekwencji. Takie zaś konsekwencje powoduje dla powodów zaskarżone orzeczenie.

Z tych przyczyn zaskarżone orzeczenie należało uchylić i sprawę przekazać

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 393 13 k.p.c.).