I CK 451/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 451/04

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku M. P. i W. C.

przy uczestnictwie H. S. i S. K.

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 stycznia 2005 r.,

kasacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 kwietnia

2004 r., sygn. akt I Ca (...),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K.

do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2003 r. Sąd Rejonowy w S. oddalił wniosek

M. P. i W. C. o ustanowienie drogi koniecznej przez południową część działki uczestnika

postępowania H. S. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że od daty wydania przez Sąd

Rejonowy w S. w dniu 22 kwietnia 1999 r. postanowienia oddalającego wniosek

poprzednika prawnego wnioskodawców o ustanowienie drogi koniecznej w taki sam

sposób, nie zaszły na nieruchomościach żadne zmiany, które uzasadniałyby obecnie

uwzględnienie wniosku. Powołując się na opinię biegłego geodety, Sąd Rejonowy

stwierdził, że wnioskodawcy posiadają bezpośredni dostęp do drogi publicznej, choć jest

on utrudniony przez wybudowanie stodoły i nowego budynku mieszkalnego. Nie może to

jednak w ocenie Sądu stanowić podstawy z art. 145 k.c. do uwzględnienia wniosku,

bowiem wnioskodawcy dokonując zabudowy bez stosownych zezwoleń sami sobie

utrudnili dojazd do drogi publicznej.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w K.

oddalił apelację wnioskodawców wskazującą na naruszenie art. 227 i 233 § 1 k.p.c. oraz

zarzucającą nie wyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy przez pominięcie

zarówno

bezspornych

faktów,

takich

jak

postawienie

przez uczestnika

płotu

uniemożliwiającego wnioskodawcom wyjazd na drogę publiczną, jak i bezpodstawne

oddalenie ich wniosków dowodowych o przesłuchanie świadka i uczestników

postępowania oraz dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw gospodarczych.

Sąd drugiej instancji uznał, iż Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny materiału

dowodowego. Podzielił także jego stanowisko, że działka wnioskodawców ma dostęp

zarówno do drogi publicznej, jak i drogi gminnej a jeśli jest to dostęp utrudniony, to na

skutek dokonania przez nich zabudowy bez stosownych zezwoleń, co nie daje podstaw

do żądania ustanowienia drogi koniecznej przez działkę uczestnika. Sąd Okręgowy

stwierdził także, iż stan na gruncie nie uległ zmianie od 1999 r. a jedynie uczestnik

wybudował na swojej nieruchomości ogrodzenie, nie naruszając tym uprawnień innych

osób, zaś wnioskodawcy nie podjęli żadnych działań, by usprawnić komunikację na

swojej działce.

W kasacji opartej na obu podstawach wskazanych w art. 3931 k.p.c.,

wnioskodawcy w ramach pierwszej podstawy zarzucili naruszenie art. 145 k.c. przez

błędną wykładnię, zaś w ramach drugiej podstawy naruszenie art. 227 i art. 233 §1

k.p.c. w wyniku zaakceptowania przez Sąd odwoławczy bezpodstawnego oddalenia

wniosków dowodowych przez Sąd pierwszej instancji oraz rażącego naruszenia zasad

oceny dowodów przy ustalaniu, że nieruchomość wnioskodawców posiada dostęp do

drogi publicznej, ograniczony w wyniku ich samowoli budowlanej oraz że nie zaszły

żadne zmiany na gruncie, które uzasadniłyby ustanowienie drogi koniecznej.

Wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz ewentualnie także

postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania albo zmianę postanowień Sądów obu instancji i uwzględnienie wniosku

oraz zasądzenie w obu przypadkach na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania

za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty kasacji odnoszące się do

naruszenia przepisów postępowania, bowiem ocena prawidłowości zastosowania prawa

materialnego możliwa jest jedynie przy stwierdzeniu, że stan faktyczny, będący

podstawą zastosowania przepisów prawa materialnego, został ustalony prawidłowo,

przy zachowaniu wymogów procedury cywilnej.

W rozpoznawanej sprawie tak nie jest, bowiem trafnie skarżący zarzucają przede

wszystkim rażące naruszenie przez Sądy obu instancji art. 227 k.p.c. przez

bezpodstawne oddalenie ich wniosków dowodowych oraz nie odniesienie się Sądu

drugiej instancji do zgłoszonych w apelacji zarzutów w tym przedmiocie, co stanowi

także naruszenie art. 378 § 1 k.p.c.

Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do nie

wyjaśnienia okoliczności faktycznych o zasadniczym znaczeniu dla jej rozstrzygnięcia.

Pełnomocnik wnioskodawców w piśmie procesowy z dnia 19 listopada 2003 r.

wnosił o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka M. K. oraz dowodu z opinii biegłego

do spraw gospodarczych celem wykazania, że wnioskodawcy mają dostęp do drogi

publicznej tylko szlakiem wskazanym w opinii biegłego geodety. Sąd Rejonowy oddalił

ten wniosek nie uzasadniając w żaden sposób swojego stanowiska w tym przedmiocie,

podobnie jak oddalił i nie uzasadnił dlaczego, zgłoszony przez pełnomocnika

wnioskodawców na rozprawie w dniu 27 listopada 2003 r. wniosek o dopuszczenie

dowodu z przesłuchania uczestników postępowania i postanowił dowód ten pominąć,

choć dopuścił już go na rozprawie w dniu 14 października 2003 r. Stanowi to nie tylko

rażące

naruszenie

art.

k.p.c.,

uniemożliwiające

stronie

wypełnienie

jej

podstawowego obowiązku procesowego, jakim jest konieczność udowodnienia faktów

mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, lecz również naruszenie art. 217

k.p.c. Jak wielokrotnie wskazywał już Sąd Najwyższy, niedopuszczalne jest oddalenie

wniosków dowodowych strony, jeżeli okoliczności, na jakie dowody powołano, nie

zostały wyjaśnione z wynikiem zgodnym z twierdzeniami strony, która dowód zgłosiła.

Narusza to bowiem podstawowe prawo procesowe strony oraz jej obowiązek wykazania

faktów, z których wywodzi swoje roszczenia i prowadzi do nie wyjaśnienia okoliczności

faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia, co z kolei z reguły prowadzi do

wadliwego zastosowania prawa materialnego (porównaj między innymi orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 2 października 1950 r., C 223/50, OSN 1950/1/2, z dnia 19

września 1969 r. II CR 308/69, OSNCP 1970/7-8/130, z dnia 12 października 1972 r. II

CR 388/72, nie publ.).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustanowienie drogi koniecznej oparty był na

twierdzeniu, że od chwili wydania przez Sąd Rejonowy w S. w 1999 r. postanowienia o

oddaleniu takiego samego wniosku, uległy zmianie okoliczności faktyczne i stan na

gruncie w wyniku wybudowania przez uczestnika w 2002 r. płotu, który uniemożliwia

wnioskodawcom wyjazd na mostek prowadzący na drogę publiczną. Z uwagi na to, że

ustalenie, iż wnioskodawca ma dostęp do drogi publicznej właśnie przez ten mostek,

stanowiło podstawę oddalenia wniosku w 1999 r., ustalenie okoliczności faktycznych

stanowiących podstawę nowego wniosku, było istotą obecnego sporu i bez ich

wyjaśnienia niemożliwe było jego prawidłowe rozstrzygniecie. Ustalenia i ocenę Sądów

obu instancji, iż żadnych zmian na gruncie od 1999 r. nie było a ustawienie płotu przez

uczestnika nie utrudnia wnioskodawcom wyjazdu na drogę publiczną, należy uznać nie

tylko za całkowicie dowolne, jako nie oparte na jakichkolwiek dowodach, lecz także

sprzeczne z jedynym przeprowadzonym w sprawie dowodem, jakim jest opinia biegłego

geodety H. S. Stwierdził on bowiem, iż dostęp z drogi głównej na południową część

działki wnioskodawców jest niemożliwy nie tylko ze względu na zabudowania

wzniesione przez wnioskodawców (które istniały już w 1999 r.), lecz również z uwagi na

postawienie przez uczestnika postępowania trwałego ogrodzenia, którego wówczas nie

było, zaś dostęp z działki wnioskodawców do drogi gminnej jest niedogodny ze względu

na szerokość tej drogi wynoszącą miejscami tylko 2 metry. W świetle tak sformułowanej

opinii biegłego, ustalenia Sądów obu instancji, poczynione z powołaniem się na tę

opinię, iż nieruchomość wnioskodawców posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej

a ogrodzenie postawione przez uczestnika nie ogranicza tego dostępu, należy uznać nie

tylko za dowolne, lecz także za poczynione z naruszeniem zasad oceny dowodów

wskazanych w art. 233 § 1 k.p.c., co słusznie zarzucają skarżący. Zasady te bowiem

wymagają przede wszystkim rzetelności przy ocenie każdego dowodu a ocena

wskazanej wyżej opinii biegłego dokonana przez Sądy obu instancji pozbawiona jest tej

cechy, skoro doprowadziła do rezultatu sprzecznego z treścią opinii.

Z uwagi na to, że uzasadnione okazały się zarzuty kasacji naruszenia przepisów

postępowania dotyczących zasad ustalania stanu faktycznego sprawy, ustalona przez

Sądy obu instancji podstawa faktyczna rozstrzygnięcia musi być uznana za ustaloną

wadliwie, co nie pozwala na merytoryczną ocenę kasacyjnego zarzutu naruszenia prawa

materialnego- art. 145 k.c. Dopiero bowiem prawidłowe ustalenie istotnego dla

rozstrzygnięcia sprawy stanu faktycznego, bez naruszenia zasadniczych w tym

przedmiocie przepisów postępowania, pozwoli na prawidłową ocenę materialnoprawną

wniosku o ustanowienie drogi koniecznej, w świetle regulacji zawartej w art. 145 k.c.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 kpc

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art.

108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39319 k.p.c.).