I CK 37/04 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 19 maja 2004 r., I CK 37/04

Postanowienie sądu drugiej instancji uchylające postanowienie o

odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania nie podlega rozpoznaniu w

postępowaniu kasacyjnym dotyczącym orzeczenia rozstrzygającego sprawę

co do istoty.

Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

Sędzia SN Bronisław Czech

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Wiesława O. o wznowienie postępowania z

wniosku Janusza S. i Wioletty S. przy uczestnictwie Franciszki O., Wiesława O.,

Jana O., Krystyny O., Aleksandra O., Andrzeja O., Teresy D., Haliny W. i Henryki O.

o rozgraniczenie, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego

w Nisku z dnia 9 lipca 1998 r., po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu

19 maja 2004 r. kasacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w

Tarnobrzegu z dnia 3 lipca 2003 r.

oddalił kasację i zasądził od wnioskodawców Janusza S. i Wioletty S. solidarnie

na rzecz uczestników postępowania Franciszki O., Wiesława O. i Jana O. solidarnie

kwotę 200 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem z dnia 9 lipca

1998 r. Sąd Rejonowy w Nisku dokonał rozgraniczenia nieruchomości,

oznaczonych jako działki nr 600 i 601, położonych w N. Uczestnik postępowania

Wiesław O., powołując się na pozbawienie go możności działania i na nowe

dowody, wniósł o wznowienie tego postępowania. Sąd Rejonowy w Nisku

postanowieniem z dnia 31 stycznia 2000 r. odrzucił skargę, ale na skutek zażalenia

uczestnika postępowania Jana O., który podniósł, że był pozbawiony możności

działania, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2000 r.

uchylił to postanowienie, uznając, że uczestniczka Franciszka O. pozbawiona była

możności działania. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2001 r. Sąd Rejonowy w

Nisku skargę oddalił, ale postanowienie to, na skutek apelacji wnioskodawców

Janusza i Wioletty S., Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu postanowieniem z dnia 6

grudnia 2001 r. uchylił i sprawę przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania. Sąd Rejonowy w Nisku postanowieniem z dnia 31 marca 2003 r.

uchylił postanowienie tego Sądu z dnia 9 lipca 1998 r. i dokonał rozgraniczenia

działki nr 600, stanowiącej własność wnioskodawców, z działką nr 601, stanowiącej

własność uczestników postępowania Henryki O. i Franciszki O., w ten sposób, że

ustalił, iż granica ta biegnie przez określone punkty, zgodnie z linią koloru

pomarańczowego na szkicu sporządzonym przez geodetę Edwarda S.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach.

Działkę nr 600 wnioskodawcy nabyli w drodze darowizny od spadkobierców

Barbary B., której prawo własności działki zostało stwierdzone aktem własności

ziemi, wydanym w 1974 r. w postępowaniu uwłaszczeniowym. Takim też aktem

zostało stwierdzone prawo własności działki nr 601 na rzecz Henryka O. W 1967 r.,

z naruszeniem granicy ewidencyjnej między działkami, Henryk O. zbudował nową

stodołę, na co Barbara B. wyraziła zgodę. W tym samym roku Henryk B. postawił

drewniany płot biegnący od stodoły do drogi, a w roku następnym zbudował

przybudówkę do stodoły na murowanych przęsłach. Do 1995 r. nie było sporu

pomiędzy zainteresowanymi o przebieg granicy. Według Sądu Rejonowego, stan

faktyczny istniejący na gruncie w dniu 4 listopada 1971 r. określa stan prawny

przebiegu granicy. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, oddalając postanowieniem z

dnia 3 lipca 2003 r. apelację wnioskodawców stwierdził, że zgodnie z art. 153 k.c.

pierwszym kryterium rozgraniczenia jest stan prawny, a stanem tym dla

rozgraniczanych działek jest stan posiadania w dniu 4 listopada 1971 r., stanowiący

podstawę wydania aktów własności ziemi dla samoistnych posiadaczy tych działek.

Postanowienie Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 3 lipca 2003 r.

zaskarżyli kasacją wnioskodawcy. Podstawę kasacji stanowi naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 370 i 373 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., polegające na

nieodrzuceniu zażalenia uczestnika Jana O. na postanowienie Sądu Rejonowego w

Nisku z dnia 31 stycznia 2000 r., pomimo że uczestnik ten nie miał legitymacji do

złożenia tego zażalenia, oraz art. 379 pkt 5 i art. 401 pkt 2 k.p.c. polegające na

przyjęciu, że zachodziła podstawa do wznowienia postępowania przez uznanie, iż

uczestniczka postępowania Franciszka O. została pozbawiona możności działania i

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 153 k.c. przez błędne jego zastosowania

wobec nieustalenia granicy zgodnie ze stanem prawnym wynikającym z treści

aktów własności ziemi i art. 1 pkt 1 i art. 12 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 26 października

1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze

zm.) przez przyjęcie, że z chwilą wydania aktu własności ziemi Henryk O. stał się

właścicielem działki nr 601 w takich granicach, jakie istniały w dniu 4 listopada

1971 r. i istnieją obecnie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Nisku z dnia 31 marca

2003 r., a także postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 17

kwietnia 2000 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Po uchyleniu przez Sąd Okręgowy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 31

stycznia 2000 r., o dopuszczalności wznowienia orzekał w rozpoznawanej sprawie

Sąd pierwszej instancji i badanie dopuszczalności wznowienia połączył z

rozpoznaniem sprawy (art. 411 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). W postanowieniu

zaskarżonym kasacją Sąd Okręgowy w ogóle nie zajął się kwestią dopuszczalności

wznowienia. Skarżący nie wskazali jednak żadnych przepisów postępowania, które

przy wydaniu tego postanowienia zostały naruszone ze względu na dopuszczenie w

sprawie wznowienia. Skarżący nie zarzucili, że pomimo odpowiedniego zarzutu

apelacji nie został on rozpoznany, bądź że pomimo ciążącego na sądzie drugiej

instancji obowiązku rozważenia z urzędu dopuszczalności wznowienia, Sąd

Okręgowy tego nie uczynił. Tylko w razie takich podstaw kasacji możliwe byłoby

poddanie kontroli kasacyjnej zaskarżonego postanowienia w zakresie, w jakim

dopuszczone zostało wznowienie postępowania w sprawie.

Zarzuty kasacji dotyczące naruszenia przepisów postępowania odnoszą się do

postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 17 kwietnia 2000 r., wydanego w

postępowaniu poprzedzającym wydanie postanowienia zaskarżonego kasacją.

Wprawdzie skarżący nie powołali się na art. 380 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., ale

jedynie ten przepis, który – w związku z art. 39319 k.p.c. – odpowiednio

zastosowany w postępowaniu kasacyjnym mógłby stanowić podstawę

zakwestionowania w kasacji wymienionego postanowienia z dnia 17 kwietnia

2000 r. Pomijając bliższe rozważania dotyczące możliwości stosowania w

postępowaniu kasacyjnym art. 380 k.p.c. należy uznać, że w sytuacji, w której na

postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie o

odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania nie przysługuje ani zażalenie do

Sądu Najwyższego (art. 39318 § 1 i 2 k.p.c.) ani kasacja (art. 392 k.p.c.; zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2001 r., I CZ 94/01, OSNC

2002, nr 3, poz. 34 i z dnia 15 października 2001 r., V CKN 357/01, OSNC 2002, nr

7-8, poz. 92), to i postanowienie sądu drugiej instancji uchylające postanowienie o

odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania nie podlega – chociaż nie

przysługuje od niego zażalenie – rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy, rozpoznający

kasację od orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do jej istoty. Gdyby było inaczej,

oznaczałoby to zupełnie niezrozumiałą możliwość poddania kontroli sądu trzeciej

instancji dopuszczenia wznowienia postępowania, podczas gdy odmowa takiego

dopuszczenia, do której dochodzi w takiej samej sytuacji procesowej, kontroli takiej

nie podlega.

Zagadnienie znaczenia, jakie dla określenia granic nieruchomości nabytej na

podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych ma akt własności ziemi wydany stosownie do art. 12

tej ustawy, nie jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego nowe (zob. uchwałę z dnia

11 maja 1995 r., III CZP 45/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 137 i tam powołane

orzeczenia oraz postanowienia z dnia 25 stycznia 2001 r., I CKN 901/98 i z dnia 31

stycznia 2001 r., III CKN 1037/98, nie publ.). Według poglądu, który należy uznać

za utrwalony, akt własności ziemi stanowi poświadczenie nabycia z mocy prawa

własności nieruchomości w takich granicach, w jakich rolnik posiadał ją w dniu 4

listopada 1971 r. W sytuacji zatem, w której akt własności odwołuje się tylko do

danych wynikających z ewidencji gruntów – tak jak ma to miejsce w aktach

własności ziemi wydanych na rzecz Barbary B. i Henryka O. – a stan posiadania

nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 r. nie pokrywał się w pełni z

nieruchomością, której granice wynikają z ewidencji gruntów, dopuszczalne jest

postępowanie o rozgraniczenie. W takim wypadku podstawą rozgraniczenia jest

stan prawny wynikający z posiadania nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 r.

Jego ustalenie powinno nastąpić w toku postępowania o rozgraniczenie. Wbrew

zarzutowi kasacji, Sąd Okręgowy nie naruszył więc ani art. 153 k.c., ani art. 1 ust. 1

i art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności

gospodarstw rolnych.

Wobec powyższego, skoro kasacja okazała się niezasadna, należało ją oddalić

(art. 39312 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).