I CK 319/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 319/04

POSTANOWIENIE

Dnia 21 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSA Wojciech Kościołek

Protokolant Anna Matura

w sprawie z wniosku Z.K. i J.K.

przy uczestnictwie L.R. i D.K.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 grudnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 lutego 2004 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 października 2003 r. Sąd Rejonowy w W., po

ponownym rozpoznaniu sprawy, stwierdził że spadek po B.K., zmarłym dnia 27

grudnia 1993 r., na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 5 listopada 1989

r. nabyli żona Z.K. i syn J.K. po ½ części. Jednakże na skutek apelacji wniesionej

przez uczestnika postępowania D.K. postanowienie to zmienił Sąd Okręgowy w W.

i postanowieniem z dnia 10 lutego 2004 r. stwierdził, że spadek po B.K. na

podstawie wymienionego testamentu nabyły dzieci J.K. w 3/5 częściach oraz D.K. i

L.R. po 1/5 części. Sąd Okręgowy uznał, że wartość samochodu Volvo i

wyposażenia mieszkania w W. jest gospodarczo nieistotna w stosunku do

nieruchomości położonej w Józefowie i trudno przyjąć, by akcje spółki „[…]”

oraz prawa do nieruchomości położonych w W. przedstawiały jakąkolwiek wartość.

Nieruchomość położona w J., którą spadkodawca przeznaczył dzieciom J.K. w

połowie oraz B.K., W.K. i L.R. w drugiej połowie, w równych częściach, wyczerpuje

prawie cały spadek. W sprawie ma zatem zastosowanie reguła interpretacyjna

zawarta w art. 961 k.c., nakazująca potraktowanie osób (Z.K. i J.K.), którym w

testamencie

spadkodawca

przeznaczył

pozostałą

część

majątku,

nie za spadkobierców, lecz zapisobierców. Sąd Okręgowy wziął pod uwagę,

że B.K. zmarł bezpotomnie przed swoim ojcem i stwierdzając nabycie spadku

zastosował zasadę przyrostu (art. 965 k.c.).

Postanowienie Sądu Okręgowego w W. a dnia 10 lutego 2004 r. zaskarżyli

kasacją wnioskodawcy Z.K. i J.K. Podstawę kasacji stanowi naruszenie art. 948 i

961 k.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego

postanowienia i o utrzymanie w mocy postanowienia Sądu pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie skarżący zarzucają, że wydając zaskarżone postanowienie Sąd

Okręgowy z naruszeniem art. 948 k.c. dokonał wykładni testamentu spadkodawcy

i z naruszeniem art. 961 k.c. zastosował ten przepis.

Reguła interpretacyjna zawarta w art. 961 k.c. wchodzi w grę tylko wówczas,

gdy – jak wynika z tego przepisu – spadkodawca przeznaczył w testamencie

oznaczonej osobie (osobom) poszczególne przedmioty majątkowe i zachodzi

wątpliwość co do zakresu tego rozporządzenia. Reguła ta nie ma zastosowania,

gdy spadkodawca rozporządził na wypadek śmierci całym swoim majątkiem.

Nie ma przy tym znaczenia sposób tego rozporządzenia, tj. czy spadkodawca

powołał oznaczone osoby do dziedziczenia określonych ułamkowo (procentowo)

części swego majątku, czy też przeznaczył im poszczególne przedmioty

majątkowe, jeżeli nie ma wątpliwości że w ten sposób rozporządził całym

spadkiem.

Testament własnoręczny sporządzony w dniu 5 listopada 1989 r. przez B.K.

nie pozostawia wątpliwości, że zawiera powołanie do spadku obejmujące cały

majątek spadkodawcy. Jednoznacznie wynika to ze sformułowania, że – poza

nieruchomością położoną w J. – „do pozostałej części majątki i praw powołuję na

spadkobierców…” Wyklucza to przyjęcie (art. 948 k.c.), że spadkodawca nie

rozporządził całością spadku na rzecz spadkobierców i, że co do części swego

majątku, ustanowił zapis. Wszystkie osoby wymienione przez spadkodawcę w

testamencie (z wyjątkiem B.K.) są jego spadkobiercami. Wielkość udziałów, w

jakich dziedziczą, zależy zaś z jednej strony od wartości nieruchomości położonej w

J., a z drugiej – od wartości pozostałych przedmiotów majątkowych pozostałych w

spadku, niezależnie od tego jaka jest to wartość (nawet minimalna) i jaki jest jej

stosunek do wartości nieruchomości położonej w J.

Z

przytoczonych

względów

Sąd

Najwyższy

uwzględnił

kasację

i na podstawie art. 39313 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. postanowił

jak w sentencji.