I CK 287/02 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 2 kwietnia 2003 r., I CK 287/02

1. Zobowiązanie wekslowe może być objęte zapisem na sąd polubowny.

2. W postępowaniu przed sądem polubownym nie jest wyłączone

stosowanie przepisów o postępowaniu nakazowym (art. 484-1-497 k.p.c.).

Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa IBM Polska Spółki z o.o. w W.

przeciwko Markowi K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 2 kwietnia 2003 r., kasacji strony powodowej od postanowienia

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2002 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

IBM Polska, spółka z .o.o z siedzibą w W. żądała zasądzenia od Marka K.

kwoty 26 980 zł z odsetkami na podstawie weksla własnego gwarancyjnego,

wystawionego przez pozwanego.

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy nakazem zapłaty z dnia 6 grudnia 1996 r.

uwzględnił powództwo.

Na skutek zarzutów pozwanego Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem

z dnia 12 lutego 2001 r. uchylił nakaz zapłaty i odrzucił pozew ze względu na

poddanie przez strony pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, sporu ze stosunku

podstawowego pożyczki (art. 199 § 1 pkt 4 i art. 697 § 2 k.p.c.).

Zażalenie powódki na postanowienie Sądu Okręgowego oddalił Sąd

Apelacyjny w Warszawie postanowieniem zaskarżonym kasacją, przyjmując co

następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego od dawna utrwalony jest pogląd, zgodnie

z którym w postępowaniu nakazowym, po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty,

dopuszczalne jest powoływanie się na podstawę faktyczną i prawną, wynikającą z

łączącego strony stosunku prawnego, w związku z którym wystawiono weksel

gwarancyjny. W złożonych zarzutach pozwany nie ograniczył się tylko do

podniesienia kwestii istnienia zapisu na sąd polubowny, ale przytoczył również

argumenty, które mają świadczyć o zaspokojeniu roszczeń powódki wynikających

ze stosunku podstawowego (umowa pożyczki), co czyniłoby bezpodstawnym jej

żądanie oparte na zobowiązaniu z weksla gwarancyjnego. W takiej sytuacji

zachodzi konieczność badania wszystkich postanowień umowy pożyczki, łącznie z

zawartym w niej zapisem na sąd polubowny.

Powódka w kasacji zarzuciła naruszenie art. 199 § 1 pkt. 4 oraz art. 698 § 1

k.p.c. przez uznanie, że „poddanie rozstrzygnięciu sądu polubownego sporów

wynikających ze stosunku podstawowego (umowy pożyczki) wyłącza możliwość

dochodzenia przed Sądem powszechnym roszczeń wynikających z weksla

wystawionego celem zabezpieczenia zwrotu pożyczki” oraz wniosła o uchylenie

postanowień sądów obu instancji i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przytoczona podstawa kasacyjna nie jest zasadna z kilku przyczyn.

Jest w sprawie niesporne, że w umowie pożyczki z dnia 30 maja 1995 r.

strony postanowiły, że tytułem zabezpieczenia pożyczkobiorca m.in. wystawi

pożyczkodawcy weksel własny in blanco, który może być uzupełniony do sumy

wynikającej z rozliczeń dotyczących spłat pożyczki wraz z odsetkami i ewentualnym

oprocentowaniem (§ 13 lit. a). Dalej w umowie zamieszczony został zapis, że

„wszelkie spory mogące wyniknąć z niniejszej umowy strony poddają pod

rozstrzygnięcie sądu polubownego z siedzibą w Warszawie” (§ 15). Przedmiotowy

weksel nie był indosowany i został uzupełniony przez pożyczkodawcę.

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwany powołał się na zapis na sąd

polubowny oraz twierdził, że zobowiązanie zwrotu pożyczki wygasło z przyczyn

podanych w zarzutach.

Sąd Apelacyjny trafnie wskazał na przyjęty w judykaturze od dawna i nadal

aktualny pogląd, zgodnie z którym w postępowaniu nakazowym, po wniesieniu

zarzutów od nakazu zapłaty, dopuszczalne jest powoływanie się na podstawę

faktyczną

i

prawną,

wynikającą

z

łączącego

strony

stosunku

prawnego

(podstawowego) w związku z którym wystawiono weksel gwarancyjny (zob. np.

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r., III

CZP 19/66, OSNCP, nr 5, poz. 79, uchwałę połączonych Izb Cywilnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1972 r., III PZP

17/78, OSNCP 1973, nr 5, poz. 72, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14

marca 1997 r., I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124).

Za objęciem zapisem na sąd polubowny zobowiązania wekslowego

przemawia wykładnia językowa przedmiotowej umowy. Skoro umową pożyczki

strony objęły również wystawienie weksla i skoro w treści umowy zawarte jest

postanowienie, że „wszelkie spory mogące wyniknąć z niniejszej umowy strony

poddają pod rozstrzygnięcie sądu polubownego”, znaczy to, że rozstrzygnięciu

przez sąd polubowny poddany został także spór wszczęty na podstawie weksla,

tym bardziej iż w sporze tym – w związku z treścią zarzutów – musi być badana

podstawa faktyczna i prawna, wynikająca z łączącego strony stosunku prawnego

pożyczki (stosunku podstawowego).

Podkreślić tu trzeba, że wprawdzie zobowiązanie wekslowe ma charakter

abstrakcyjny, ale weksel, którego sprawa dotyczy, nie był w ogóle indosowany i

spór między podmiotami wekslowymi (remitentem i wystawcą) jest sporem stron

zapisu na sąd polubowny oraz jest ściśle związany z umową pożyczki w której

występują te same podmioty. W takiej sytuacji abstrakcyjny charakter zobowiązania

wekslowego został znacznie osłabiony. Abstrakcyjność weksla, jako założenie

wynikające m.in. z art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz.U.

Nr 37, poz. 282) nie może być argumentem w sporze między remitentem (powód w

sprawie niniejszej) i wystawcą weksla własnego (pozwany w sprawie niniejszej). Co

więcej, w piśmiennictwie trafnie przyjęto, że nawet gdyby zaistniały wątpliwości co

do przedmiotowego zakresu zapisu na sąd polubowny, to zgodnie z zasadą favor

contractus, występującą w wielu współczesnych ustawodawstwach (zob. np. art. 58

§ 3 k.c., art. 1157 k.c.Nap, art. 1367 k.c.wł.), należałoby je rozstrzygnąć na korzyść

objęcia zapisem sporów z weksla wystawionego na zabezpieczenie wykonania

umowy kauzalnej.

W uzasadnieniu kasacji skarżący powołuje się na wyrok Sądu Apelacyjnego w

Gdańsku z dnia 9 lipca 1996 r., I ACr 560/96 ("Prawo Gospodarcze" 1997, nr 1, s.

63) w którym to wyroku przyjęto, że rygoryzm odpowiedzialności wekslowej oraz

funkcje weksla kolidują z trybem postępowania przed sądem polubownym i dlatego

przedmiotem zapisu na ten sąd nie może być zobowiązanie wekslowe. Poglądu

tego, skrytykowanego zresztą w piśmiennictwie, nie podziela Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym kasację w sprawie niniejszej, z dwóch przyczyn.

Po pierwsze, art. 697 § 1 k.p.c. stanowi, że strony w granicach zdolności do

samodzielnego zobowiązywania się mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu

polubownego spory o prawa majątkowe, z wyjątkiem sporów o alimenty i ze

stosunku pracy. Przepis ten w zakresie wyłączającym – spośród sporów o prawa

majątkowe – możliwość poddania pod rozstrzygnięcie sądu polubownego sporów o

alimenty i ze stosunku pracy, ma charakter wyjątkowy i dlatego nie podlega

wykładni rozszerzającej. Poza tym bark racjonalnych przyczyn upatrywania sensu

podziału jurysdykcji między sąd polubowny (w zakresie stosunku podstawowego) i

sąd państwowy (w zakresie zobowiązania wekslowego wynikającego z weksla

własnego o charakterze gwarancyjnym, wystawionego przez dłużnika ze stosunku

podstawowego).

Po drugie, w postępowaniu przed sądem polubownym nie jest wyłączone

stosowanie przepisów o postępowaniu nakazowym (art. 484 -1-497 k.p.c.). Strony –

do chwili rozpoczęcia postępowania przed tym sądem – mogą bowiem określić

same „tryb postępowania, który powinien być stosowany w toku rozpoznawania

sprawy” (art. 705 § 1 k.p.c.), jeżeli zaś tego nie uczyniły, to sąd polubowny stosuje

„taki tryb postępowania, jaki uzna za właściwy”, nie jest związany przepisami

postępowania cywilnego, nie może jednak zaniechać wszechstronnego wyjaśnienia

okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy (art. 705 § 2 k.p.c.). Jedynymi

normami kodeksu postępowania cywilnego, których strony nie mogą wyłączyć lub

ich zmodyfikować dla postępowania przed sądem polubownym, są bezwzględnie

obowiązujące przepisy księgi trzeciej k.p.c., dotyczące właśnie tego sądu.

Ten kierunek wykładni przepisów dotyczących postępowania przed sądem

polubownym potwierdzają również wcześniejsze orzeczenia Sądu Najwyższego w

których przyjęto, że zapis na sąd polubowny odnosi skutek także wobec

cesjonariusza (wyrok z dnia 3 września 1998 r., I CKN 822/97, OSNC 1999, nr 2,

poz. 39) oraz że zbycie przez wspólnika udziałów w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością nie wpływa na jego dalsze związanie zapisem na sąd

polubowny, zawartym w umowie spółki, albowiem orzecznictwu tego sądu poddany

został stosunek prawny (przedmiot sporu) – udział w czystym zysku – a nie

konkretne strony sporu, mające status prawny wspólnika (postanowienie z dnia 1

marca 1000 r., I CKN 845/99, nie publ.).

Z

powyższych

przyczyn,

skoro

podstawa

kasacji

okazała

się

nieusprawiedliwiona, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 393-8 § 2 i art. 39312

).