I CK 285/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 285/04

POSTANOWIENIE

Dnia 8 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Wojciech Kościołek

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z wniosku J.R.

przy uczestnictwie H.V.

o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 grudnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

z dnia 13 listopada 2003 r., sygn. akt [...],

oddala kasację.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 marca 1999 r. Sąd Rejonowy w P. stwierdził,

że spadek po zmarłym w dniu 6 listopada 1997 r. E.R. nabyła w całości na

podstawie ustawy jego siostra H.V. Postanowienie to nie obejmowało

należącego do spadku gospodarstwa rolnego. Orzekając z wniosku H.V. o

uzupełnienie postanowienia, a także z wniosku J.R., drugiego spadkobiercy

E.R.,

o

zmianę

postanowienia,

w

powstałej

z

połączenia

sprawie

postanowieniem z dnia 17 grudnia 2001 r. Sąd Rejonowy powołał do spadku

oboje rodzeństwa spadkodawcy, H.V. i J.R. po połowie, z wyłączeniem jednak

gospodarstwa rolnego, które przypadło w całości H.V. Postanowienie to jednak

nie ostało się. Uchylając je Sąd Okręgowy wskazał na konieczność oceny

złożonego w sprawie testamentu spadkodawcy, a także kwalifikacji każdego ze

spadkobierców do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Orzekając ponownie, postanowieniem z dnia 27 maja 2003 r., Sąd

Rejonowy stwierdził, zmieniając swoje postanowienie z dnia 11 marca 1999 r.,

że spadek przypadł po połowie H.V. i J.R. i po połowie dziedziczą oni także

gospodarstwo rolne. H.V. w dniu otwarcia spadku pracowała w gospodarstwie

spadkowym, a poza tym, z racji ukończenia 60 roku życia, podlegała ona

zaliczeniu do kategorii osób trwale niezdolnych do pracy. J.R. nie legitymuje się

wprawdzie

kwalifikacjami

rolniczymi,

niemniej

jego

uprawnienie

do

dziedziczenia gospodarstwa rolnego wynika z uregulowania zawartego w art.

1063 k.c.

W wyniku rozpoznania apelacji H.V., Sąd Okręgowy zaskarżonym

postanowieniem zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w części dotyczącej

gospodarstwa rolnego w ten sposób, że wyłączył ze spadkobrania tego

gospodarstwa J.R. Przyjął bowiem, że tylko wtedy nie doznał by on przeszkody

dziedziczenia, gdyby współspadkobierca w dacie otwarcia spadku mógł się

powołać wyłącznie na trwałą niezdolność do pracy. H.V. tymczasem w dacie

otwarcia spadku odpowiadała nadto wymaganiu określonemu w art. 1059 pkt 1

k.c. podczas, gdy w tym czasie J.R. nie mógł być nawet uznany za trwale

niezdolnego do pracy, skoro liczył 62 lata.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył J.R. Powołując się na obie

podstawy kasacyjne skarżący zarzucił, iż postanowienie zapadło z naruszeniem

akt 1059 pkt 2 k.c., z tego względu, że w dacie otwarcia spadku dysponował on

świadectwem stwierdzającym nabycie przez niego uprawnień rolniczych. Nie

uwzględnienie zaś tego dokumentu jest równoznaczne z naruszeniem reguł

procesowych określonych w art. 670 § 1, 231, 232, 233 § 1 k.p.c. Domagał się

w związku z tym uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy

sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Rodzeństwo

spadkodawcy

E.R.,

J.R.

i H.V.,

wyczerpują

krąg

spadkobierców po nim. Przypada im zatem cały spadek tyle tylko, że prawo do

dziedziczenia gospodarstwa rolnego zachowuje to z rodzeństwa, które spełnia

wymagania określone w art. 1059 k.c.

Skarżący nie twierdzi, aby należał do tych wymienionych w punktach 1, 3

i4

powołanego

artykułu,

zarzuca

natomiast,

że

Sąd

Okręgowy

bez

uzasadnionej podstawy odmówił powołania go do dziedziczenia gospodarstwa

rolnego, skoro ma on przygotowanie zawodowe do

prowadzenia produkcji

rolnej, czego dowodem jest wskazane przez niego oświadczenie z 1991 r.

Oświadczenie to wraz z towarzyszącymi mu zeznaniami dwóch świadków,

sporządzone na urzędowym druku, służyło wykazaniu, że okres od 4 stycznia

1951 r. do 30 kwietnia 1952 r. związany z zatrudnieniem skarżącego

w gospodarstwie rolnym rodziców, wypełnia czas pozostawania w zatrudnieniu,

niezbędny do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Nasuwa się

w związku z tym pytanie czy opisane oświadczenie mogło stanowić podlegający

ocenie środek dowodowy na użytek zastosowania art. 1059 pkt 2 k.c. Otóż

wymaga podkreślenia, że wymieniony w „oświadczeniu” okres (4.I.1951 –

30.IV.1952), przypada na wiek szkolny spadkobiercy (urodzonego w 1935 r.).

Nie wyłącza to wprawdzie możliwości wykonywania pracy w gospodarstwie

rolnym, ale nie da się usprawiedliwić twierdzenia, że taka praca, z natury rzeczy

sporadyczna i mająca jedynie charakter pomocniczy, mogła prowadzić do

nabycia

przygotowania

zawodowego

do

prowadzenia

produkcji

rolnej.

Tymczasem według rozp. Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie

warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 89, poz.

519) spadkobierca ma przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji

rolnej uprawniające do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jeżeli:

a) ukończył zasadniczą lub średnią szkołę rolniczą albo szkołę ekonomiczną

o specjalności przydatnej do prowadzenia produkcji rolnej,

b) ukończył szkołę wyższą o kierunku rolniczym lub ekonomicznym, jeżeli

kierunek ukończonych studiów daje przygotowanie do prowadzenia

produkcji rolnej,

c) uzyskał przygotowanie zawodowe do pracy w rolnictwie

na skutek

doskonalenia zawodowego prowadzonego przez uprawnione do tego

zakłady pracy, jednostki organizacyjne i inne osoby fizyczne lub prawne.

d) wykaże się stałą pracą przy produkcji rolnej przez okres co najmniej roku.

W stanie faktycznym sprawy nie może być mowy o spełnieniu przez

skarżącego któregokolwiek z tych kryteriów, pozwalających przyjąć, że uzyskał

on wymagane przygotowanie zawodowe. O ile w odniesieniu do trzech

pierwszych przypadków jest to oczywiste o tyle w przypadku czwartym „byt

stały ... w domu rodziców” – jak to nazywa urzędnik gminy w powołanym

oświadczeniu – nie może być traktowany jako równoznaczny z wykonywaniem

stałej pracy, zwłaszcza w gospodarstwie trzyhektarowym. Sam spadkodawca

zresztą

konsekwentnie

prowadzenia

przeczy,

gospodarstwa

aby

rolnego.

dysponował

Wbrew

przygotowaniem

zarzutowi

do

podniesionemu

w kasacji, nie czyni tego tylko w reakcji na pytanie sędziego w toku rozprawy

przed wydaniem postanowienia z dnia 17 grudnia 2001 r. Wbrew temu co

miałoby

wynikać

ze

sporządzonego

na

użytek

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych oświadczenia, przesłuchany w charakterze strony na rozprawie

w dniu 20 maja 2003 r. spadkobierca zeznał: „Nie mam przygotowania

zawodowego do pracy w rolnictwie, bezpośrednio przy produkcji rolnej nie

pracowałem”. Jest to stwierdzenie, które nabiera jednoznacznej wymowy

w aspekcie jego relacji o sposobieniu się do zawodu formiarza-odlewnika

i wykonywania następnie tego zawodu.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy w żadnej mierze nie może

prowadzić do wniosku, że skarżący zasadnie powołuje się na kwalifikacje

rolnicze w rozumieniu ar. 1059 pkt 2 k.p.c. Oznacza to chybione powołanie się

na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., podobnie jak i na przepisy art. 231, 232, 382,

328 § 2 k.p.c.

Z tych względów i na zasadzie art. 39312 k.p.c. należało kasację oddalić

bez orzekania o kosztach wobec braku wniosku w tym względzie.