I CK 194/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 194/05

POSTANOWIENIE

Dnia 10 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa A. G.

przeciwko C.(…) Spółce z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 sierpnia 2005 r.,

kasacji powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2004 r., sygn.

akt I ACz (…),

oddala kasację i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej 1800 (jeden

tysiąc osiemset) zł zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Strony łączyła umowa z dnia 5 sierpnia 1999 r., określona przez nie jako umowa

najmu.

Powódka wystąpiła z pozwem, w którym zgłosiła następujące żądania:

1. ustalenia nieistnienia umowy z dnia 5 sierpnia 1999 r.,

2. ustalenia, że rzeczywistą treścią tej umowy jest wyznaczenie miejsca pod

budowę lokalu użytkowego,

3. ustalenia, że wypowiedzenie umowy najmu lokalu nr (…) przez pozwanego,

przesłane powódce w dniu 21 sierpnia 2001 r., jest bezskuteczne,

4. ustalenia, że powódka nie ma żadnych zaległości pieniężnych wobec

pozwanego,

5. zasądzenia do pozwanego na rzecz powódki kwoty 64.680 zł. z ustawowymi

odsetkami od wniesienia pozwu,

6. obciążenia pozwanego kosztami procesu.

Sąd Okręgowy w W., po powtórnym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia

1 marca 2004 r. odrzucił ponownie pozew, uwzględniając zarzut strony pozwanej o

istnieniu w umowie z dnia 5 sierpnia 1999 r. klauzuli arbitrażowej, zgodnie z którą

„wszelkie spory wynikające z tej umowy” zostały powierzone rozstrzygnięciu Sądowi

Arbitrażowemu przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W.

Zdaniem tego Sądu klauzula arbitrażowa zawarta w tej umowie jest skuteczna i

prawnie wiążąca. Wprawdzie pełnomocnik strony pozwanej podpisujący umowę z dnia 5

sierpnia 1999 r. nie miał szczególnego umocowania do ustanowienia zapisu na sąd

polubowny, ale wszelkie wątpliwości w tej kwestii usuwa oświadczenie woli strony

pozwanej z dnia 21 stycznia 2003 r., zatwierdzające czynności pełnomocnika w zakresie

uczynionego w umowie zapisu na sąd polubowny. W tej sytuacji zarzut strony pozwanej

istnienia zapisu na sąd polubowny był uzasadniony, co wyłącza niniejszą sprawę spod

kompetencji sądownictwa powszechnego do jej rozpoznania i skutkuje odrzucenie

pozwu.

Zażalenie

strony

powodowej

na

to

rozstrzygnięcie

zostało

oddalone

postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 21 czerwca 2004 r. Sąd ten potwierdził

stanowisko Sądu I – ej Instancji o skuteczności zapisu na sąd polubowny. Za

nieuzasadniony

uznał

też

zarzut

strony

powodowej

dotyczący

nieważności

postępowania z tej przyczyny, że decyzję o ponownym odrzuceniu pozwu podejmował

sąd w tym samym składzie osobowym, który rozstrzygał już o tym przy pierwszym

rozpoznawaniu sprawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego art. 386 § 5 k.p.c. dotyczy bowiem

tylko postępowania apelacyjnego; nie ma więc zastosowania w postępowaniu

zażaleniowym.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył kasacją pełnomocnik powódki.

Zarzucił naruszenie następujących przepisów procesowych:

1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. przez zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych przez

stronę powodową dowodów,

2. art. 385 § 5 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. przez błędne założenie, że art. 386 § 5

k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu zażaleniowym,

3. art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c. przez błędne

odczytanie żądania pozwu,

4. art. 328 § 2 k.p.c. w z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c. polegające na braku

uzasadnienia stanowiska, że zapis na sąd polubowny dokonany przez

pełnomocnika pozwanego, potwierdzony oświadczeniem woli pozwanego,

jest skuteczny,

5. art. 199 § 1 ust. 4 k.p.c. przez błędne przyjęcie niedopuszczalności drogi

sądowej.

Z tych przyczyn autor kasacji wnosił o uchylenie skarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o

uchylenie postanowień Sądów obu instancji, zniesienie postępowania i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uzasadnieniu kasacji najwięcej miejsca poświęcono zarzutowi nieważności

postępowania, wyprowadzanemu stąd, że wbrew poglądowi Sądu Apelacyjnego, art.

386 § 5 k.p.c. ma zastosowanie także w postępowaniu zażaleniowym, co prowadzi do

wniosku,

że

po

uchyleniu

pierwszego

postanowienia

o

odrzuceniu

pozwu,

niedopuszczalnym było ponowne rozpoznawanie sprawy w pierwszej instancji przez

tego samego sędziego. Jest oczywiste, że pretensje o nieważność postępowania

dotyczą Sądu I – ej Instancji. Skoro tak, to skarżący dla skutecznego sformułowania

tego zarzutu nie mógł poprzestać na powołaniu się na naruszenie art. 386 § 5 k.p.c. w

zw. z art. 397 § 2 k.p.c., lecz powinien powołać się na naruszenie przez sąd odwoławczy

także innych przepisów, dotyczących wadliwości działania Sądu Apelacyjnego, a

polegających na nieuwzględnieniu zarzutów podnoszonych w zażaleniu co do

nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, z powodu niewłaściwej obsady

tego Sądu. Sąd Najwyższy jest bowiem, stosownie do treści art. 393 11 § 1 k.p.c.,

związany podstawami kasacji, tak, że z urzędu może brać pod rozwagę w granicach

zaskarżenia tylko ewentualną nieważność postępowania przed sądem odwoławczym, a

nie przed sądem pierwszej instancji. Skoro zaś w kasacji nie powołano się na

uchybienia

przez

Sąd

Apelacyjny

odpowiednim

przepisom,

dotyczącym

nieuwzględnienia nieważności postępowania przed Sądem I – ej Instancji, zgłoszony w

niej zrzut nieważności postępowania nie mógł odnieść skutku z przyczyn formalnych.

Nieuzasadnione są pretensje skarżącego o niewłaściwe odczytanie przez Sąd

Apelacyjny żądań pozwu. Roszczenia te trzeba bowiem widzieć całościowo a nie

fragmentarycznie, jak to czyni skarżący. Takie spojrzenie, uwzględniające całą

konstrukcję pozwu, prowadzi do nieodpartego wniosku, że powódce nie chodzi o

ustalenie, że strony w dniu 5 sierpnia 1999 r. nie zawarły żadnej umowy, ale, że wbrew

nazwie, nie była to umowa najmu, lecz zupełnie inna umowa - polegająca na

wyznaczeniu powódce miejsca pod budowę lokalu użytkowego. Skoro zaś w umowie tej

strony zawarły bardzo ogólnie sformułowaną klauzulę arbitrażową o poddaniu

rozstrzygnięciu sądowi polubownemu „wszelkich sporów z niej wynikających”, to

uznając, że zastrzeżenie tej klauzuli było skuteczne, trzeba ocenić jako prawidłowe

stanowisko Sądu Apelacyjnego o niedopuszczalności drogi sądowej do rozpoznania

całości żądań pozwu w niniejszej sprawie. Wątpliwość co do skuteczności tej klauzuli

wzięła się stąd, że reprezentujący stronę pozwaną pełnomocnik, przy zawieraniu tej

umowy, nie legitymował się rodzajowym pełnomocnictwem do sporządzenia zapisu na

sąd polubowny. W tym zakresie Sąd Najwyższy przychyla się do oceny Sądu

Apelacyjnego, że jakiekolwiek wątpliwości co do upoważnienia pełnomocnika strony

pozwanej do podpisania tej klauzuli usuwa potwierdzenie tej czynności, dokonane w

oświadczeniu woli strony pozwanej z dnia 21 stycznia 2003 r. Klauzula arbitrażowa była

przecież częścią umowy z dnia 5 sierpnia 1999 r. Jak zaś wyjaśnił Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 7 listopada 1997 r. II CKN 431/97 (OSNC 1998,nr 6, poz. 94), kontrahent

umowy, zarzucający jej wadliwość z powodu braku odpowiedniego umocowania do jej

zawarcia przez przedstawiciela drugiej strony, może, stosownie do treści art. 103§ 2

k.c., powoływać się na jej nieważność dopiero po bezskutecznym upływie terminu

wyznaczonego do potwierdzenia umowy.

Przesądzenie kwestii skuteczności klauzuli arbitrażowej, przesądza równocześnie

o niedopuszczalności drogi sądowej, a to czyni bezpodstawnymi pretensje skarżącego o

to, że Sąd nie prowadził w sprawie postępowania dowodowego (zarzuty naruszenia art.

233 § 1 w zw. z art. 227 i art. 391 § 1 k.p.c.).

Skoro wszystkie zarzuty kasacji okazały się nieusprawiedliwione, podlegała ona

oddaleniu, jako niezasadna, z obciążeniem strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego (art. 39312 w zw. z art. 98 § 1 k.p.c.).