I CK 192/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CK 192/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa „D. USA"

przeciwko W. C.

z udziałem interwenienta ubocznego A. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 października 2004 r.,

kasacji pozwanego i interwenientki ubocznej od wyroku

Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 4 września 2003 r.,

oddala kasację i zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę

1200

(jeden

tysiąc

dwieście)

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

złotych

tytułem

kosztów

Pozwem z dnia 13 sierpnia 2001 r. „D. USA” (E.) Sp. z o.o. wniosła o

orzeczenie nakazem zapłaty, że pozwany ma jej zapłacić kwotę 55 430,98 zł z

tytułu zobowiązania wekslowego, wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 10

sierpnia 2001 r. i kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 1200 zł.

W uzasadnieniu

podniosła,

że

pozwany

jest

przedsiębiorcą

prowadzącym

działalność gospodarczą i w okresie od dnia 3 października 2000 r. do dnia

29 grudnia 2000 r. nabył materiały budowlane za kwotę 48 622,58 zł, od której to

wierzytelności , od daty jej wymagalności, do chwili wystawienia weksla tj. do dnia

9 sierpnia 2001 r. , należały się odsetki w kwocie 6 808 zł.

Ponieważ pozwany nie spłacił zadłużenia powódka wypełniła weksel in

blanco, który otrzymała od pozwanego na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń,

zgodnie z deklaracją wekslową z dnia 2 czerwca 2000 r. Nakazem zapłaty z dnia

25 października 2001 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił powództwo w całości.

W zarzutach pozwany W.C. wniósł o zmianę nakazu zapłaty i oddalenie

powództwa „w części zasądzenia kwoty głównej pomniejszonej o kwotę 25 000 zł,

oraz kosztów zastępstwa procesowego o kwotę 4000 zł”.

W piśmie z dnia 22 maja 2002 r. pozwany W.C. podniósł, że należność

główna wynosiła 48 622,58 zł i z takim roszczeniem mogła wystąpić strona

powodowa. Skapitalizowanie odsetek do dnia 9 sierpnia 2001 r. i dodanie tej kwoty

do należności głównej, jego zdaniem nie znajdowało uzasadnienia prawnego.

Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 5 czerwca 2002 r. utrzymał nakaz zapłaty

w mocy w zakresie kwoty 30 480,98 zł, z ustawowymi odsetkami od dnia 12

września 2001 r. do dnia 11 września 2001 r. i w zakresie kosztów procesu.

W apelacji pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie

nakazu zapłaty i oddalenie powództwa w całości, bądź o jego uchylenie

i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W toku postępowania drugoinstancyjnego z interwencją uboczną po stronie

pozwanej wystąpiła A. C., żona W.C., podnosząc zarzut bezwzględnej nieważności

zobowiązania

wekslowego.

Wyraziła

pogląd,

że

wystawienie

weksla

jest

jednostronną czynnością prawną przekraczającą zakres czynności zwykłego

zarządu majątkiem wspólnym, a skoro pozwany wystawił go bez wymaganej zgody

małżonki, to czynność ta jest nieważna na podstawie art. 37 § 3 k.r.o. Stanowisko

interwenientki ubocznej ubocznej poparł pozwany.

Wyrokiem z dnia 4 września 2003 r. Sąd Apelacyjny

zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że datę początkową odsetek ustawowych od kwoty 55 30,98 zł

określił na dzień 13 sierpnia 2001 r., oddalił powództwo w zakresie odsetek od

kwoty 55 430,98 zł za okres od dnia 10 sierpnia 2001 r. do dnia 12 sierpnia 2001 r. i

oddalił apelację w pozostałej części.

Pozwany i interwenient uboczny w kasacji opartej na błędnej wykładni art. 36

§ 2 k.r.o. przez przyjęcie, że elementem kwalifikującym zaciągnięcie zobowiązania

wekslowego, jako czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu jest suma

na którą weksel gwarancyjny jest ex post wypełniony, a nie fakt, iż weksel został

wystawiony in blanco, niezastosowaniu art. 36 § 2 k.r.o. w zw. z art. 37 § 1 k.r.o.

i art. 58 k.c., choć podstawą powództwa jest weksel podpisany przez jednego

z małżonków i nie poręczony przez drugiego, a także niewłaściwym zastosowaniu

art. 328 § 2 k.p.c. polegającym na zaniechaniu wskazania dlaczego Sąd drugiej

instancji nie podzielił stanowiska, że wystawienie weksla in blanco bez rekta

klauzuli stanowi zawsze czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu

majątkiem wspólnym, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie

powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Chybiony był zarzut obrazy art. 328 § 2 k.p.c., skoro uzasadnienie

zaskarżonego orzeczenia zawiera te wszystkie elementy, o których mowa w tym

przepisie, a jego braki nie uniemożliwiają kontroli kasacyjnej. Poza tym przy

podstawie naruszenia istotnych przepisów postępowania skarżący winni wykazać

wpływ podniesionej wadliwości na wynik sprawy, czego pozwany ani interwenient

uboczny nawet nie starali się uczynić.

Zarzuty mogą dotyczyć części roszczenia objętego nakazem zapłaty

(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1961 r., 2 CZ 104/61,

OSNC 1962, nr 3, poz. 113). Wtedy w pozostałej części nakaz zapłaty staje się

prawomocny (art. 3532 k.p.c.). Skoro Sądy obydwu instancji pomimo wątpliwości

przyjęły, że pozwany zaskarżył nakaz zapłaty w całości, to wobec braku zarzutów

dotyczących tej kwestii można było tę wykładnię zaakceptować.

Wydanie nakazu zapłaty wywołuje ten skutek, że w drugiej fazie

postępowania nakazowego, którą rozpoczyna wniesienie zarzutów, następuje

przerzucenie ciężaru dowodu na stronę pozwaną. Pozwany już w piśmie

zawierającym zarzuty powinien powołać wszelkie okoliczności sprawy oraz dowody

(art. 493 § 1 k.p.c.). W piśmie tym należy też wskazać nie tylko wszelkiego rodzaju

zarzuty formalne ale i merytoryczne, pod rygorem pominięcia, w razie ich

zgłoszenia w dalszym toku postępowania chyba, .że skarżący wykaże, iż nie mógł

z nich skorzystać wcześniej, lub, że potrzeba ich powołania wynikła później

(art. 495 § 3 k.p.c.). Niewątpliwie więc zarzut pozwanego nieważności

zobowiązania wekslowego, który został podniesiony dopiero w toku postępowania

apelacyjnego i podtrzymany w kasacji był spóźniony (por. odpowiednio uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r., III CZP 115/03, Biuletyn SN 2004, nr 2,

s. 5).

W sprawach w których roszczenie, jak w rozpoznawanej sprawie, zostało

oparte na wekslu gwarancyjnym zarzuty mogą dotyczyć także stosunku

podstawowego (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1997 r., I CKN

48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124).

Pomimo kontrowersyjności zagadnienia należy opowiedzieć się za teorią

umowną powstania zobowiązania wekslowego. Zobowiązanie wekslowe z weksla

gwarancyjnego in blanco powstaje gdy dłużnik główny złoży na nim podpis

w charakterze akceptanta i wyda go wierzycielowi. Z chwilą wręczenia go dochodzi

dopiero między wydającym a odbiorcą do zawarcia umowy skierowanej na

zawarcie zobowiązania wekslowego (por. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168 i wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1998 r., III CKN 34/97, OSNC 1998, nr 9, poz.

141 oraz z dnia 21 czerwca 2002 r., V CKN 1514/00 nie publ.). Zobowiązanie to

powstaje dopiero po uzupełnieniu tego dokumentu przez uprawnioną osobę

o niezbędne elementy. Ziszczenie się warunku prawnego (conditio iuris) w postaci

uzupełnienia weksla in blanco odnosi skutek od chwili wydania go odbiorcy

(ex tunc).

Już z tego względu nie mógł w sprawie mieć zastosowania art. 37 § 3 k.r.o., który

dotyczący jednostronnych czynności prawnych.

Czynności podejmowane przez jednego z małżonków w celu funkcjonowania

prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, obejmującego składniki stanowiące

przedmiot majątku wspólnego obojga małżonków, w zasadzie mieszczą się

w granicach zwykłego zarządu, jeżeli nie prowadzą tylko do całkowitego rozpadu

majątku wspólnego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1999 r.,

I CKN 240/98, OSNC 2000, nr 6, poz. 108) Z istoty działalności gospodarczej

wynika bowiem, że jest ona obliczona na uzyskanie korzyści, z których

zaspakajane są wprawdzie potrzeby rodziny, ale zawsze jest prowadzona na

własne ryzyko przedsiębiorcy, ewentualne straty zatem, nie powinny być łatwo,

przez wykorzystanie mechanizmu obrony majątku wspólnego przerzucane na

wierzycieli (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2002 r., II CKN

920/00, nie publ.). Po pierwsze zatem nie można podzielić zapatrywania, ze

wystawienie weksla in blanco bez rekta klauzuli jest zawsze czynnością

przekraczającą zakres zwykłego zarządu, a po wtóre należy zgodzić się z Sądem

Apelacyjnym, że skarżący nawet nie starali się wykazać podniesionego w toku

postępowania apelacyjnego popieranego w kasacji zarzutu. W rezultacie nie doszło

do naruszenia art. 36 § 2 k.r.o. w zw. z art. 37 § 1 k.r.o.

Z tych względów kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw,

uległa oddaleniu (art. 39312 k.p.c.).

db