I CK 118/02 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 20 czerwca 2002 r., I CK 118/02

Na podstawie art. 24 § 3 zdanie drugie rozporządzenia Prezydenta RP z

dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93,

poz. 836 ze zm.) kasacja przysługuje tylko na postanowienie sądu drugiej

instancji oddalające podanie o otwarcie postępowania układowego oraz na

postanowienie tego sądu umarzające postępowanie.

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Laboratorium Frakcjonowania Osocza,

spółki z o.o. w M. o otwarcie postępowania układowego, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 czerwca 2002 r. kasacji dłużnika

od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 2001 r.

odrzucił kasację.

Uzasadnienie

Dłużnik zaskarżył kasacją postanowienie Sądu drugiej instancji z dnia

3 grudnia 2001 r., którym oddalił on zażalenie dłużnika na postanowienie Sądu

pierwszej instancji, oddalające podanie dłużnika o otwarcie postępowania

układowego. (...)

Z analizy przepisów postępowania cywilnego, regulujących środki

zaskarżenia, wynika, że dopuszczalność środków zaskarżenia często regulowana

jest przepisami szczególnymi, co wyłącza możliwość sięgania do regulujących tę

materię przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

W odniesieniu do oceny dopuszczalności kasacji w postępowaniu układowym,

przyjmuje się w piśmiennictwie, że materię tę normują wyłącznie art. 24 ust. 3 i 4

oraz art. 66 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo

o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93, poz. 836 – dalej „Pr.ukł.”). Stanowisko to

aprobowane jest również w orzecznictwie (por. uzasadnienia postanowień Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 1999 r., II CZ 178/98, nie publ. oraz z dnia 27

kwietnia 2001 r., III CZ 4/01, OSNC 2001, nr 12, poz. 184). W konsekwencji,

zważywszy na art. 7 Pr.ukł., brak podstaw do odpowiedniego stosowania przepisów

kodeksu postępowania cywilnego przy dokonywaniu oceny dopuszczalności kasacji

w postępowaniu układowym.

Uwzględniając status prawny dłużnika, będącego spółką kapitałową a nie

przedsiębiorstwem państwowym, nie znajduje zastosowania przepis art. 24 § 4

Pr.ukł., natomiast z wyraźnego brzmienia art. 24 § 3 jednoznacznie wynika, że

kasacja przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji, oddalające podanie o

otwarcie postępowania układowego oraz na postanowienie tego sądu umarzające

postępowanie. Zarówno uwzględnienie podania o otwarcie postępowania

układowego, jak i oddalenie takiego podania, i to właśnie przez sąd drugiej instancji,

możliwe jest wyjątkowo w okolicznościach objętych hipotezą art. 15 § 1 Pr.ukł. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., I CKN 714/98, OSNC

2000, nr 12, poz. 226).

Skoro więc w niniejszej sprawie kasacja dłużnika bezspornie wniesiona

została od postanowienia sądu drugiej instancji, oddalającego zażalenie dłużnika,

a nie od postanowienia tego sądu oddalającego podanie dłużnika o otwarcie

postępowania układowego, to należało przyjąć, że jest ona niedopuszczalna (art. 24

§ 3 zdanie drugie Pr.ukł.).

W art. 24 § 3 zdanie drugie Pr.ukł. ustawodawca jednoznacznie ograniczył

dopuszczalność kasacji przez wskazanie konkretnego rozstrzygnięcia zawartego w

sentencji postanowienia sądu drugiej instancji. Od innego zatem postanowienia

sądu drugiej instancji aniżeli wskazane w art. 24 § 3 zdanie drugie Pr.ukł., kasacja

nie przysługuje. Ponieważ jednak na podstawie stosowanego a contrario przepisu

art. 24 § 3 zdanie pierwsze Pr.ukł. na postanowienie sądu pierwszej instancji,

oddalające podanie o otwarcie postępowania układowego, przysługuje zażalenie,

zachowany jest konstytucyjny wymóg co najmniej dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, przewidziany w art. 176 ust. 1 Konstytucji. Brak wyraźnej podstawy

prawnej, przesądzającej dopuszczalność w postępowaniu układowym kasacji od

postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie, nie narusza więc

przewidzianego w Konstytucji minimalnego zakresu dwuinstancyjnej ochrony

sądowej.

Zważyć także należy, że kasacja jest szczególnym środkiem zaskarżenia, o

dominującym elemencie interesu publicznego, co uzasadnia istnienie licznych

ograniczeń ustawowych w dostępie do Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC

2001, nr 4, poz. 53). Ponadto wymaga podkreślenia, że prawo do skorzystania ze

skargi kasacyjnej w odniesieniu do każdego rodzaju orzeczenia sądu drugiej

instancji nie stanowi zasady konstytucyjnej, a zatem może być ono dowolnie

ograniczane przez ustawodawstwo zwykłe.

Wyraźną tendencję ustawodawcy do ograniczenia dopuszczalności kasacji

dostrzec też można w projekcie ustawy Prawo upadłościowe, opracowanym przez

Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego1. Projekt przewiduje wprowadzenie

jednolitego postępowania wobec niewypłacalnego przedsiębiorcy, które służyć

będzie likwidacji majątku upadłego bądź zawarciu układu. W projektowanym akcie

prawnym zmienia się zasadę dotyczącą zaskarżania postanowień sądu

upadłościowego oraz sędziego-komisarza. Przepis art. 222 ust. 1 projektu ustawy

przewiduje, że postanowienia te będą podlegać zaskarżeniu zażaleniem tylko w

przypadkach wskazanych w ustawie. Jednocześnie wyklucza się co do zasady

zarówno możliwość wniesienia kasacji, chyba że ustawa przewiduje inaczej, jak też

możliwość stosowania przepisów o wznowieniu postępowania. Ze względu na

skutki prawne orzeczeń przewidziano w projekcie dopuszczalność wniesienia

kasacji jedynie w dwóch sytuacjach: od postanowienia sądu drugiej instancji w

przedmiocie umorzenia w całości lub w części zobowiązań upadłego oraz od

postanowienia sądu drugiej instancji zapadłego w postępowaniu wszczętym

wnioskiem o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Generalne ograniczenie w projekcie dopuszczalności środków zaskarżenia

uzasadnia się m.in. tym, że czynności związane z zawarciem układu mają charakter

mediacyjny, co wyłącza potrzebę ustanawiania zasady, iż każde postanowienie

sądu lub sędziego-komisarza podlega zaskarżeniu.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3937 § 2 k.p.c.

w związku z art. 3935 k.p.c.).

Projekt uchwalony jako ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.

U. Nr 60, poz. 535).