I BU 9/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I BU 9/11

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania Aleksandra P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wcześniejszą emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2012 r.,

skargi ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 września 2009 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30

września 2009 r. oddalił apelację wniesioną przez ubezpieczonego Aleksandra P.

od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24

czerwca 2009 r., oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych odmawiającej przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury w

obniżonym wieku emerytalnym.

Ubezpieczony Aleksander P. wywiódł skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem wymienionego wyroku i zarzucając temu wyrokowi naruszenie przepisu

prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 3 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia

października

1991

r.

o

zatrudnieniu

i

bezrobociu

na

skutek

jego

niezastosowania, czego skutkiem była niezgodność zaskarżonego wyroku z art. 24

ust. 3 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o

zatrudnieniu i bezrobociu.

Skarżący podał, że przez wydanie przedmiotowego wyroku została mu

wyrządzona szkoda finansowa. Od dnia 3 września 2005 r. spełniał on bowiem

wymogi z art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu

Ubezpieczeń

Społecznych,

uprawniające

go

do

przyznania

wcześniejszej emerytury i w dniu 31 grudnia 2008 r. złożył wniosek o przyznanie

tego świadczenia. W związku z powyższym szkodę skarżącego stanowi kwota

pieniężna będąca równowartością wcześniejszej emerytury za okres od dnia

3 września 2005 r. do dnia 2 września 2010 r. (za 5 lat), tj. do dnia

poprzedzającego przyznanie emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego

określonego w art. 27 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach. Gdyby sąd drugiej

instancji zastosował art. 24 ust. 3 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 16

października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, wydałby natomiast orzeczenie

przyznające od dnia 3 września 2005 r. emeryturę „uwarunkowaną” przez art. 29

ustawy o emeryturach i rentach. Nadto skarżący wskazał, że wniesienie w

niniejszej sprawie skargi kasacyjnej nie jest możliwe z uwagi na art. 3985 k.p.c.

określający termin do jej wniesienia, który wynosi 2 miesiące, a w przypadku

wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw

Obywatelskich – 6 miesięcy. Tymczasem wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany

w dniu 30 września 2009 r., w związku z czym wymienione terminy do wniesienia

od niego skargi kasacyjnej upłynęły. Skarżący przyznał równocześnie, iż jest

faktem, że nie złożył w terminie skargi kasacyjnej, jednakże w jego ocenie, na

podstawie art. 4241 k.p.c., należy uznać, że w niniejszej sprawie skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje,

ponieważ niezgodność z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego wynika z naruszenia

konstytucyjnego prawa obywatela określonego w art. 67 pkt 1 Konstytucji RP.

Oprócz tego należy podkreślić, iż skarga o wznowienie postępowania złożona

przez skarżącego została odrzucona.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia szczególnego rodzaju. Nie jest bowiem

środkiem prawnym służącym wzruszeniu prawomocnego orzeczenia, które

pozostaje w mocy choćby było wadliwe, lecz wyłącznie środkiem służącym kontroli

legalności zaskarżonego nią orzeczenia w kontekście możliwości ubiegania się o

przyznanie od Państwa (Skarbu Państwa) odszkodowania za szkodę wyrządzoną

wydaniem prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Mimo to istnieją

zauważalne analogie między tą skargą a skargą kasacyjną. Obydwa te środki

(określane mianem nadzwyczajnych) stanowią dopełniający się system kontroli

legalności orzeczeń. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem jest jednym ze

środków nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego.

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie były i nie są możliwe. Z kolei,

stosownie do art. 4241 § 2 k.p.c. w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z

prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje

także od prawomocnego wyroku wydanego przez Sąd pierwszej lub drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z

przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie

orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

Wniesiona przez ubezpieczonego skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem

prawomocnego

wyroku

została

wprawdzie

skierowana

przeciwko

orzeczeniu sądu drugiej instancji, jednakże wzruszenie tego orzeczenia było

możliwe w drodze przysługujących stronie środków prawnych. Przedmiotem

postępowania w sprawie zakończonej zaskarżonym obecnie wyrokiem było bowiem

prawo do emerytury, a zatem w myśl art. 398 2 § 1 zd. 2 k.p.c. w sprawie tej

przysługiwało skarżącemu prawo do wniesienia skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji

przedmiotowa skarga mogła zostać wniesiona jedynie na podstawie cytowanego

wyżej art. 4241 § 2 k.p.c. Oznaczało to z kolei, iż skarga, z mocy art. 424 5 § 1 pkt 5

k.p.c. powinna zawierać dodatkowy element, a mianowicie nie tylko wykazanie, że

nie jest możliwa zmiana lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

przysługujących stronie środków prawnych, ale również, że występuje wyjątkowy

wypadek uzasadniający wniesienie skargi. Obowiązkiem skarżącego było zatem

wykazanie w skardze, że zachodziły takie obiektywne okoliczności, które

uniemożliwiały mu zaskarżenie orzeczenia z zastosowaniem dostępnych środków

prawnych.

Wykazanie

wystąpienia

wyjątkowego

wypadku

uzasadniającego

wniesienie skargi stanowi bowiem samoistny element skargi i należy do jej

wymogów konstrukcyjnych, którego brak nie może być przez stronę naprawiony

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 LUTEGO 2008 r., II BP 56/07,

LEX nr 452485). Za wyjątkowy wypadek, o którym w art. 4241 § 2 k.p.c., można

przy tym uznać np. nieskorzystanie przez stronę z przysługującego jej środka

zaskarżenia z powodu ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej lub błędnej

informacji

udzielonej

przez

pracownika

Sądu

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006 nr 6 poz. 113), natomiast

za taki wyjątkowy wypadek z całą pewnością nie może być uznana sytuacja, w

której strona nie skorzystała ze środka odwoławczego, choć nie istniały w tym

zakresie żadne obiektywne przeszkody. W szczególności obowiązku skorzystania z

przysługującego stronie środka prawnego, np. skargi kasacyjnej, nie wyłącza jej

subiektywne przekonanie, iż środek ten nie odniósłby zamierzonego skutku (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 5/07,

niepublikowane). Ten sposób interpretacji powołanego przepisu wynika z faktu, iż

ustawodawca, inaczej niż w art. 4241 § 1 k.p.c., przyjął w nim możliwość wniesienia

skargi, mimo niewykorzystania przez stronę przysługujących jej środków prawnych

służących zmianie lub uchyleniu kwestionowanego przez nią orzeczenia. Przepis

art. 4241 § 2 k.p.c. stanowi więc odstępstwo od sformułowanej w jego § 1 ogólnej

reguły, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

dotyczyć może wyłącznie orzeczeń sądu drugiej instancji i to tylko takich, których

zmiana lub uchylenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie była

i nie jest możliwa. O wyjątkowym charakterze tego przepisu świadczy ponadto jego

redakcja, szczególnie w zestawieniu z treścią art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., w ramach

której o dopuszczalności skargi decyduje kumulatywne spełnienie dwóch

przesłanek, tj. istnienia wyjątkowego wypadku oraz występowania niezgodności z

prawem mającej kwalifikowany charakter, gdyż wynikającej z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela. Możliwość skorzystania przez stronę ze skargi w omawianej

sytuacji zależy więc zarówno od przyczyn niezgodności z prawem orzeczenia

ocenianych w kontekście naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, jak i od przesłanek, z

powodu których strona postępowania sądowego nie skorzystała z przysługujących

jej środków prawnych do zaskarżenia orzeczenia.

Przenosząc przedstawioną wyżej wykładnię wymienionych przepisów na

grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy stwierdził, że ubezpieczony, w

ramach realizacji obowiązku nałożonego na niego treścią art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c.,

w ogóle nie wskazał (a tym bardziej nie wykazał) przyczyny występowania

wyjątkowego wypadku uzasadniającego, jego zdaniem, wniesienie skargi na

podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., poprzestając w tym zakresie na stwierdzeniu, iż nie

złożył w terminie skargi kasacyjnej. Wprawdzie podał równocześnie, że w jego

ocenie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w

niniejszej sprawie przysługuje z uwagi na naruszenie konstytucyjnego prawa

obywatela określonego w art. 67 pkt 1 Konstytucji RP, jednakże z przyczyn

wcześniej

podniesionych

wskazana

okoliczność

wskazywała

jedynie

na

kwalifikowany charakter niezgodności z prawem, natomiast w żadnym razie nie

mogła potwierdzać występowania wyjątkowego wypadku uniemożliwiającego

zaskarżenie przez ubezpieczonego orzeczenia z zastosowaniem dostępnych

środków prawnych (skargi kasacyjnej). Nie doszło więc do „wykazania” przez niego,

że w sprawie występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi na

podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. Okoliczność ta, zgodnie z art. 4248 § 2 k.p.c.,

powodowała zaś, że skarga ubezpieczonego musiała podlegać odrzuceniu.

Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej motywy i opierając się na

treści art. 4248 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.