I BU 5/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I BU 5/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania H. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 kwietnia 2011 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

ubezpieczonego na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 lipca 2010 r.,

odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny na skutek apelacji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok z dnia 6 października 2009 r. Sądu

Okręgowego i oddalił odwołanie H. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 26 marca 2008 r. odmawiającej wnioskodawcy ustalenia

wysokości emerytury górniczej przy zastosowaniu przelicznika 1,8 za okres

zatrudnienia od 22 maja 1979 r. do 30 grudnia 2003 r.

Sąd

Apelacyjny,

po

dokonaniu

analizy

charakteru

pracy

górniczej

wykonywanej przez wnioskodawcę w Kopalni Węgla Brunatnego „B.” S.A., uznał,

że powoływanie się przez niego na pkt 1 części III załącznika Nr 3 do

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w

sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy

zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury

lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8, powoływanego dalej jako rozporządzenie),

gdzie stanowisko pracy zostało określone nieostro, nie mogło stanowić samoistnej

podstawy do uwzględnienia tej pracy w wymiarze półtorakrotnym. Charakter

pełnionych przez wnioskodawcę obowiązków górnika nie odpowiadał bowiem pracy

w przodkach, ale obowiązkom „zwykłej" pracy górniczej określonej w pkt 2 (górnik odwadniacz złóż na odkrywce), określonej wykazem stanowisk pracy w załączniku

Nr

rozporządzenia

oraz

pracy

ślusarza-spawacza

przy

pracach

odwodnieniowych.

W

skardze

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

wyroku

Sądu

Apelacyjnego wnioskodawca zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego tj.: 1) art.

51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.

353 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa emerytalna) w związku z art. 50d ust. 1

pkt 1 tej ustawy (art. 37 ust. 1 pkt 1 „starej ustawy”), poprzez nieprzyjęcie, iż

wykonywana przez skarżącego praca na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej

odpowiadała swoim charakterem pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym,

uzasadniającej zastosowanie przelicznika 1,8 przy ustalaniu wysokości emerytury

do okresu jego pracy od 22 maja 1979 r. do 30 grudnia 2003 r.; 2) § 3

rozporządzenia w związku z załącznikiem nr 3 dział III pkt 1 do tego

rozporządzenia, poprzez nieprzyjęcie, iż wykonywana przez skarżącego praca na

stanowisku górnika kopalni odkrywkowej miała charakter pracy stricte górniczej,

zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury

oraz niezakwalifikowanie wykonywanej przez skarżącego pracy do pracy na

stanowisku górnika kopalni odkrywkowej; 3) art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 2

Konstytucji RP, poprzez nierówne potraktowanie skarżącego, gdyż odmówiono mu

prawa do emerytury z zastosowaniem przelicznika 1,8, mimo że znajduje się on w

analogicznej sytuacji jak inne osoby wykonujące w tym samym czasie takie same

prace, a którym świadczenie emerytalne, z uwagi na charakter i rodzaj pracy,

zostało wyliczone przy przyjęciu korzystniejszych przeliczników, a co za tym idzie,

sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego,

przez przyjęcie, że skarżący nie

wykonywał pracy, która uzasadniałaby

zastosowanie przelicznika 1,8 przy ustalaniu wysokości świadczenia emerytalnego

do okresu pracy wnioskodawcy od 22 maja 1979 r. do 30 grudnia 2003 r. oraz

zakwalifikowania do pracy znajdującej się w załączniku nr 3 dział III pkt 1

rozporządzenia; II. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało

istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 231 k.p.c. polegające na

uwzględnieniu apelacji strony przeciwnej i uznaniu, iż okres pracy od 22 maja 1979

r. do 30 grudnia 2003 r. nie uzasadniał przyjęcia, iż wykonywana przez skarżącego

praca miała charakter pracy stricte górniczej zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym

i tym samym uzasadniającej zastosowanie przelicznika 1,8 przy ustalaniu

wysokości świadczenia emerytalnego oraz na nieuznaniu, że skarżący faktycznie

wykonywał pracę górnika kopalni odkrywkowej określonej w załączniku nr 3 dział III

pkt 1, mimo iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że praca była

wykonywana w przodku, czemu pracodawca skarżącego nie zaprzeczył; 2) art. 382

w związku z art. 227 k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę materiału dowodowego

zebranego przed Sądem pierwszej instancji, a w szczególności poprzez pominięcie

zeznań świadków oraz samego skarżącego, którzy wskazali, iż w czasie

zatrudnienia skarżącego wykonywał on pracę stricte górniczą odpowiadającą

swoim charakterem pracy górnika kopalni odkrywkowej określonej w załączniku nr

3 dział III pkt 1 do rozporządzenia oraz w art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 50d

ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej (art. 37 ust. 1 pkt 1 „starej ustawy”), uzasadniającej

przy ustalaniu wysokości emerytury górniczej zastosowanie przelicznika 1,8 za

każdy rok pracy górniczej, 3) art. 328 § 2 w związku z art. 233 § 1 k.p.c., przez

sporządzenie uzasadnienia w sposób sprzeczny z powołanym przepisem w

zakresie wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, powołanie jedynie części

materiału dowodowego, z pominięciem niektórych dowodów, bez wskazania, z

jakich powodów Sąd odmówił tym pominiętym dowodom wiarygodności i mocy

dowodowej (zeznania świadków), 4) art. 382 w związku z art. 233 § 1 k.p.c.,

poprzez przekroczenie granic swobodnego uznania i przyjęcie, iż w świetle

zebranego przez Sąd pierwszej instancji materiału dowodowego wynika, iż

czynności, które skarżący w okresie zatrudnienia wykonywał, kwalifikują się do

pracy górnika odwadniacza wymienionego w załączniku nr 2 pkt 2 rozporządzenia,

nie zaś do pracy górnika kopalni odkrywkowej, w sytuacji gdy do takiego uznania

niezbędna jest wiedza specjalistyczna oraz zapoznanie się z charakterystyką

stanowiska.

Skarżący wskazał, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 51 ust. 1

pkt 2 w związku z art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej (art. 37 ust. 1 pkt 1

„starej ustawy”), § 3 rozporządzenia w związku z załącznikiem nr 3 dział III pkt 1 do

tego rozporządzenia, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji RP, art. 231,

art. 382 w związku z art. 227 k.p.c., art. 328 § 2 w związku z art. 233 § 1 k.p.c., art.

382 w związku z art. 233 § 1 k.p.c.

Skarżący podniósł, że na skutek niezgodności z prawem zaskarżonego

orzeczenia poniósł szkodę w wysokości 4.800 zł w postaci różnicy pomiędzy

świadczeniem pobieranym w niższej wysokości a należnym oraz wskazał, że

wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie

jest możliwe z uwagi na wartość przedmiotu sporu niższą niż dziesięć tysięcy

złotych.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o stwierdzenie niezgodności z

prawem zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 4249 k.p.c., Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do

rozpoznania, jeżeli jest oczywiście bezzasadna. Pojęcie „oczywista bezzasadność"

oznacza, iż wykazane podstawy wniesienia skargi już przy pierwszej ich ocenie

wskazują na faktyczny brak możliwości ich uwzględnienia. W takiej sytuacji Sąd

Najwyższy może już na wstępie stwierdzić, iż przywołane podstawy skargi (w

postaci naruszenia prawa materialnego bądź procesowego) albo nie miały miejsca,

albo też nie mogły mieć wpływu na kształt wyroku, który w wyniku tego jest zgodny

z prawem. Ocena taka powinna nasuwać się sama prima facie bez konieczności

szczególnego badania sprawy, czy też przeprowadzania jej złożonych badań.

Inaczej rzecz ujmując, bezzasadność skargi jest oczywista, gdy już z jej treści, bez

głębszych i jurydycznych dociekań wynika, że nie zostałaby uwzględniona, czyli

Sąd Najwyższy oddaliłby ją (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14

kwietnia 2008 r., II BP 1/08, LEX nr 470957 oraz z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP

3/08, OSNP 2010 nr 1-2, poz. 13). Należy mieć przy tym na uwadze, że po

pierwsze - skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

nie zastępuje wynikającej z zarzutu naruszenia prawa skargi kasacyjnej, ale

wymaga oceny, że kwestionowany wyrok jest niezgodny z prawem, a po drugie wyrok niezgodny z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. to wyrok nie tylko

naruszający prawo, ale taki, który jest sprzeczny z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, albo

został wydany w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2006 r., I BP 1/06, OSNP 2007 nr

15-16, poz. 216). Takie definiowanie pojęcia „wyrok niezgodny z prawem” wynika

ze specyfiki władzy sądowniczej oraz jej ustroju i w konsekwencji konieczności

formułowania autonomicznej, swoistej definicji bezprawności jako przesłanki

odpowiedzialności Państwa za szkodę wyrządzoną wyrokiem sądowym. Na proces

stosowania prawa składa się bowiem nie tylko ustalenie stanu faktycznego, ale

także poddanie wykładni właściwych przepisów w celu ustalenia treści normy

prawnej, dokonanie subsumcji stanu faktycznego do tej normy oraz ustalenie

wynikających z niej skutków prawnych. W konsekwencji proces wykładni prawa jest

wieloetapowy i złożony i - w zależności od zastosowanych metod - może prowadzić

i niejednokrotnie prowadzi do różnych rezultatów. Z tego względu pozytywne

rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie, nawet o takim samym stanie faktycznym i

prawnym, nigdy nie stanowi źródła prawa dla roszczenia zgłoszonego w innej

indywidualnej sprawie z powołaniem się na określone w art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady sprawiedliwości społecznej i równości.

W

orzecznictwie

Europejskiego

Trybunału

Sprawiedliwości

i

Trybunału

Konstytucyjnego podkreśla się, że szczególne funkcje wypełniane w państwie przez

sądy oraz zasada pewności prawa powodują, że państwo może ponieść

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym tylko wtedy, gdy

sąd naruszył prawo w sposób oczywisty, w przypadku bowiem wykonywania

władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest pewien margines błędu, którego popełnienie

nie może rodzić odpowiedzialności odszkodowawczej państwa (por. wyrok ETS z

dnia 30 września 2003 r., C-224/01, Gerhard Koebler przeciwko Austrii). W

konsekwencji stan prawny wynikający z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP nie może być

rozumiany

jako

stworzenie

podstawy

prawnej

do

dochodzenia

roszczeń

odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia sądowego

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK

2001 nr 8, poz. 256).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej skargi należy w pierwszym rzędzie

stwierdzić, że nie może być skuteczne jej oparcie na podstawie naruszenia

przepisów postępowania. Podniesienie zarzutu obrazy art. 231, art. 382 w związku

z art. 227, art. 328 § 2 w związku z art. 233 § 1 i art. 382 w związku z art. 233 § 1

k.p.c. zostało wyłączone przez art. 4244 zdanie drugie k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów, do której to sfery art. 233 § 1 k.p.c. odnosi się wprost.

Domniemanie faktyczne przewidziane w art. 231 k.p.c. jest środkiem pozwalającym

ustalić

określony

element

stanu

faktycznego,

również

konstruowanym

z

uwzględnieniem reguł z art. 233 § 1 k.p.c., a zatem należy do sfery czynności

związanych z dokonywaniem ustaleń faktycznych i oceny dowodów. Z kolei art. 382

k.p.c.

nie

nakłada

na

sąd

drugiej

instancji

obowiązku

przeprowadzenia

postępowania dowodowego, lecz sąd ten jest władny samodzielnie dokonać

ustaleń faktycznych bez potrzeby uzupełniania materiału dowodowego zebranego

przed sądem pierwszej instancji lub wyprowadzić odmienne wnioski prawne z

poczynionych przez ten sąd ustaleń. Spór w sprawie nie sprowadzał się do rodzaju

czynności faktycznie wykonywanych przez skarżącego, ale do ich zakwalifikowania

jako pracy górniczej w ramach określonego w rozporządzeniu stanowiska pracy, co

nie należy ani do świadków, ani do skarżącego, ale do sądu dokonującego takiej

oceny na gruncie prawa materialnego. Wreszcie art. 328 § 2 k.p.c. dotyczy

uzasadnień wyroków sądu pierwszej instancji, a w postępowaniu apelacyjnym

znajduje zastosowanie tylko odpowiednie poprzez art. 391 § 1 k.p.c. Tym samym

dla skutecznego podniesienia zarzutu jego obrazy konieczne jest powiązanie go z

przepisem stosowanym przez sąd drugiej instancji, czego skarżący nie czyni.

Ponadto w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się zgodnie, że art. 328 § 2 w

związku z art. 391 1 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi, gdy

uzasadnienie kwestionowanego wyroku nie posiada wszystkich wymaganych

elementów lub zawiera braki uniemożliwiające kontrolę kasacyjną. Takich braków

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera.

W zakresie zarzutów ujętych w podstawie naruszenia prawa materialnego

(art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej [art. 37 ust.

1 pkt 1 „starej ustawy”], § 3 rozporządzenia w związku z załącznikiem nr 3 dział III

pkt 1 do tego rozporządzenia) i przy uwzględnieniu ich uzasadnienia należy

stwierdzić, że po pierwsze - wykraczają one poza okoliczności faktyczne sprawy,

po drugie - sam skarżący wskazuje na wątpliwości wyłaniające się na tle

powołanych przez niego uregulowań i formułuje zagadnienie prawne, nadając mu

walor istotności oraz po trzecie - wskazuje na (kwestionowane przez siebie)

orzeczenia Sądu Najwyższego zawężające rozumienie pojęcia pracy górniczej, w

tym w wymiarze półtorakrotnym (por. wyroki z dnia 28 kwietnia 2010 r., I UK

337/09, LEX nr 601991; z dnia 12 maja 2010 r., I UK 30/10, LEX nr 590314; także

powołany przez Sąd drugiej instancji wyrok z dnia 11 lutego 2010 r., I UK 236/09,

LEX nr 585722 oraz z dnia 28 kwietnia 2010 r., I UK 339/09, LEX nr 60744, w

którym stwierdzono, że dla oceny charakteru pracy górniczej nie mogą mieć

decydującego znaczenia ani zakładowe wykazy stanowisk, ani protokoły komisji

weryfikacyjnej kwalifikujące określone zatrudnienie jako pracę górniczą). Już tylko

to oznacza, że zaskarżony wyrok nie może zostać oceniony jako niezgodny z

prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c., gdyż nie można mu przypisać sprzeczności z

przepisami niepoddającymi się różnej wykładni i z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć. W konsekwencji prowadzi to do rodzącego się prima facie wniosku,

że skarga nie mogłaby zostać uwzględniona, co czyni ją oczywiście bezzasadną.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do

rozpoznania na podstawie art. 4249 k.p.c.