I BP 16/07 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 24 kwietnia 2007 r.

I BP 16/07

Postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji odrzucające apelację może być zaskarżone zażaleniem w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna (art. 3941 § 2 k.p.c.)

i z tego względu skarga o stwierdzenie jego niezgodności z prawem jest niedopuszczalna (art. 4241 § 1 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia

2007 r. sprawy z powództwa Józefa B. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych „B.” SA w K. o ustalenie, na skutek skargi powoda o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia - postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2006 r. [...]

o d r z u c i ł skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2006 r. [...] Sąd Okręgowy w Krakowie w

sprawie z powództwa Józefa B. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych B.

SA w K. o ustalenie istnienia stosunku pracy w warunkach szkodliwych odrzucił zażalenie powoda na postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w

Krakowie z dnia 30 maja 2006 r. [...], odrzucające apelację powoda od wyroku Sądu

pierwszej instancji z 27 marca 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy

stwierdził, że postanowienie Sądu pierwszej instancji doręczono powodowi 6 czerwca

2006 r., wobec czego tygodniowy termin do złożenia zażalenia upływał 13 czerwca

2006 r., tymczasem zażalenie zostało wniesione na poczcie w dniu 14 czerwca 2006

r., a zatem było spóźnione.

Od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 2 sierpnia 2006 r. powód wywiódł

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, wskazując jako podstawę naruszenie

art. 373 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., przez przyjęcie, że odebrał postanowienie

Sądu Rejonowego w dniu 6 czerwca 2006 r., gdy tymczasem nastąpiło to w dniu 7

czerwca 2006 r., a więc zażalenie złożone w dniu 14 czerwca 2006 r. nie było spóźnione. Jako uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody spowodowanej wydaniem zaskarżonego postanowienia, powód wskazał: 1) kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z 30 maja 2006 r. z datą doręczenia powodowi 7 czerwca 2006 r. - na okoliczność wykazania rzeczywistego terminu doręczenia tego postanowienia; 2) kserokopię apelacji z 22 maja 2006 r. - na okoliczność udowodnienia, że w wyniku wydania przez Sąd Okręgowy postanowienia z 2 sierpnia 2006 r. „został pozbawiony możliwości dochodzenia swoich praw pracowniczych i uzyskania wymiernych korzyści,

jakie mogłyby zaistnieć w przypadku merytorycznego rozpatrzenia zażalenia powoda

z dnia 12 czerwca 2006 r.”; 3) kserokopię potwierdzenia nadania apelacji z 22 maja

2006 r.; 4) kserokopię pisma z 22 maja 2006 r. poświadczającego uiszczenie opłaty

za apelację w wysokości 30 zł; 5) kopertę z pieczęcią poczty zawierającą datę 22

maja 2006 r. W uzasadnieniu skargi powód wskazał na oczywisty błąd Sądu Okręgowego przy ustaleniu rzeczywistej daty doręczenia mu odpisu postanowienia Sądu

pierwszej instancji, wynikający z wadliwego wszycia do akt sądowych potwierdzenia

odbioru tego pisma. Wskutek tego nie może dochodzić swych praw, a w konsekwencji nie ma możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę, gdyż postępowanie

dotyczyło ustalenia istnienia stosunku pracy w warunkach szkodliwych. Ponadto

skarżący podniósł, że jego apelacja została bezzasadnie odrzucona przez Sąd Rejonowy z powołaniem się na jej nieopłacenie, gdyż uiścił należną opłatę podstawową,

co prawda w odrębnym piśmie procesowym, lecz w terminie otwartym dla wniesienia

apelacji (22 maja 2006 r.). Zdaniem skarżącego, wzruszenie postanowienia Sądu

Okręgowego z 2 sierpnia 2006 r. w drodze innych środków prawnych nie było i nie

jest możliwe, bowiem brak jest ustawowej podstawy do złożenia skargi o wznowienie

postępowania, a postanowienie to nie podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną ani zażaleniem w trybie art. 3941 k.p.c. Wskazując na powyższe, powód wniósł o stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z art. 373 w związku z art. 397

§ 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Skarga powinna zawierać: 1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy

jest ono zaskarżone w całości lub w części, 2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie, 3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, 4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie

orzeczenia, którego skarga dotyczy, 5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, 6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem (art. 424 5 § 1 k.p.c.).

Postanowienie Sądu Okręgowego z 2 sierpnia 2006 r. o odrzuceniu zażalenia

na postanowienie Sądu Rejonowego odrzucającego apelację jest prawomocne i zostało wydane przez Sąd drugiej instancji. Jednakże, po wydaniu przez Sąd Okręgowy

tego postanowienia (zaskarżonego niniejszą skargą), powód w dniu 17 sierpnia 2006

r. wniósł na to postanowienie zażalenie do Sądu Najwyższego w trybie art. 394 1 § 2

k.p.c. oraz wniosek do Sądu Okręgowego o „reasumpcję” postanowienia z 2 sierpnia

2006 r. Zażalenie to zostało odrzucone przez Sąd Okręgowy postanowieniem z 1

września 2006 r., którego powód nie zaskarżył. Oznacza to, że powód miał możliwość wzruszenia postanowienia Sądu Okręgowego z 2 sierpnia 2006 r. przy pomocy

środków prawnych, innych niż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem. Pogląd

Sądu Okręgowego, sformułowany w uzasadnieniu jego postanowienia z 1 września

2006 r. jakoby na postanowienie tego Sądu z 2 sierpnia 2006 r. nie przysługiwało zażalenie do Sądu Najwyższego, był bowiem błędny. Sąd Okręgowy bezzasadnie przyjął, że złożone przez powoda w dniu 17 sierpnia 2006 r. zażalenie na postanowienie

z 2 sierpnia 2006 r., dotyczyło postanowienia wydanego przez Sąd drugiej instancji

zapadłego „w efekcie rozpoznania zażalenia strony na postanowienie sądu pierwszej

instancji”. Przepis art. 3941 § 2 in fine k.p.c. uniemożliwia wniesienie zażalenia do

Sądu Najwyższego jedynie na te postanowienia Sądu drugiej instancji, które zostały

wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.

Przez „rozpoznanie zażalenia” należy rozumieć merytoryczne ustosunkowanie się

przez Sąd do sformułowanych w zażaleniu zarzutów. Nie jest więc rozpoznaniem

zażalenia wydanie postanowienia odrzucającego zażalenie z przyczyn formalnych.

Wbrew poglądom Sądu Okręgowego, zawartym w uzasadnieniu postanowienia z 1

września 2006 r., powód był uprawniony do skutecznego wniesienia zażalenia do

Sądu Najwyższego w trybie art. 3941 § 2 k.p.c. na postanowienie Sądu Okręgowego

z 2 sierpnia 2006 r. Zażalenie to zostało jednak odrzucone przez Sąd drugiej instancji

postanowieniem z 1 września 2006 r., a powodowi przysługiwało prawo wniesienia

zażalenia na to postanowienie (czego nie uczynił). Z tego względu, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z 2 sierpnia 2006 r. jest niedopuszczalna, gdyż było możliwe jego wzruszenie w drodze innych środków prawnych (art.

4241 § 1 k.p.c.).

Skarga nie spełnia również wymagania wskazanego w art. 424 5 § 1 pkt 4

k.p.c., gdyż nie zawiera uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej

wydaniem postanowienia z 2 sierpnia 2006 r. Powód błędnie upatruje źródła szkody,

mającej polegać - w jego ocenie - na braku możliwości przejścia na wcześniejszą

emeryturę, w wydaniu zaskarżonego postanowienia z 2 sierpnia 2006 r. Zaskarżone

postanowienie Sądu Okręgowego było orzeczeniem o charakterze formalnym, dotyczącym kwestii proceduralnej. Nie dotyczyło ono w sposób bezpośredni „pozbawienia powoda możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę”. Powód nie wykazał

w uzasadnieniu przedmiotowej skargi adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy rzekomą szkodą, jaką poniósł nie uzyskawszy prawa do wcześniejszej emerytury, a wydaniem przez Sąd Okręgowy zaskarżonego postanowienia, odrzucającego

zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające apelację. Wymaganie uprawdopodobnienia szkody polega na przedstawieniu wyodrębnionego wywodu

prawnego wskazującego, że szkoda została wyrządzona oraz określającego czas jej

powstania, postać i związek przyczynowy z wydaniem orzeczenia niezgodnego z

prawem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05,

OSNC 2006 nr 7-8, poz. 141). Nie stanowi uprawdopodobnienia szkody argumentacja sprowadzająca się do twierdzenia, że powstanie ona w przyszłości. Szkoda polegająca na „pozbawieniu możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę” nie pozostaje w związku przyczynowym z wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz ma

charakter hipotetyczny, gdyż można o niej mówić dopiero w razie odmowy przyznania powodowi takiej emerytury w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych

(w którym to postępowaniu zresztą powód może wykazywać świadczenie pracy w

szczególnych warunkach przy pomocy wszelkich środków dowodowych; por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619/98, OSNAPiUS 2000 nr 11,

poz. 439 oraz z dnia 8 grudnia 1998 r., II UKN 357/98, OSNAPiUS 2000 nr 3, poz.

112). Nadto, przedstawione przez powoda uprawdopodobnienie poniesionej szkody

nie odnosi się do wydania postanowienia z 2 sierpnia 2006 r., a jedynie może mieć

związek z wydaniem przez Sąd pierwszej instancji innego orzeczenia, w wyniku którego mógł ponieść szkodę. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27

stycznia 2006 r., II CNP 18/05 (OSNC 2006 nr 7-8, poz. 139), postanowienie sądu

drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji odrzucające skargę o wznowienie postępowania może być przedmiotem skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tylko wtedy, gdy

szkoda została wyrządzona przez wydanie tego orzeczenia, a nie przez wydanie

orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania. Pogląd ten dotyczy odpowiednio postanowienia sądu drugiej instancji odrzucającego zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji odrzucające apelację.

Z tych względów skarga powoda o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlegała odrzuceniu, o czym Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 4248 § 1 i § 2 k.p.c.