I CZ 144/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 144/12 POSTANOWIENIE Dnia 25 października 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) w sprawie z wniosku E. NG POLSKA Spółki z o.o. przy uczestnictwie E. NG POLSKA Spółki z o.o. reprezentowanej przez D. K. o zmianę wpisu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 października 2012 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego Sądu Gospodarczego w W. z dnia 25 lipca 2012 r., odrzuca zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Rejonowemu. 2 Uzasadnienie Sąd Rejonowy po rozpoznaniu skargi na orzeczenie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 23 grudnia 2011 r. utrzymał w całości w mocy zaskarżony wpis w rejestrze przedsiębiorców, dotyczący wykreślenia dotychczasowego i wpisania nowego wspólnika oraz zmiany w składzie zarządu wnioskodawcy.

W wyniku apelacji uczestnika Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 25 lipca 2012 r. uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 23 grudnia 2011 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wnioskodawca zaskarżył postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 25 lipca 2012 r. zażaleniem do Sądu Najwyższego opartym na art. 3941 § 11 k.p.c. Uczestnik wniósł o odrzucenie zażalenia ze względu na jego niedopuszczalność w świetle art. 3941 § 11 w związku z art. 6947 i art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie apelacyjne obejmuje merytoryczne rozpoznanie sprawy. Sąd odwoławczy, kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo w sposób w zasadzie nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382). W związku z tym w razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji z reguły zmienia - zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. - zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy (zob. co do wskazanych założeń postępowania apelacyjne, przede wszystkim: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, a ponadto: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, oraz np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1325/00, z dnia 19 grudnia 2003 r., III CK 80/02, z dnia 2 grudnia 2005 r., II CK 287/05 i z dnia 22 czerwca 2006 r., V CSK 70/06).

Poza przypadkami, w których zaskarżony apelacją wyrok podlega uchyleniu z przyczyn określonych w art. 386 § 2 k.p.c. (nieważność postępowania) i art. 386 § 3 k.p.c. (podstawy do odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania), sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok - przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpoznania - tylko w razie nierozpoznania przez sąd 3 pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.). W celu przeciwdziałania bezzasadnemu stosowaniu przez sądy odwoławcze art. 386 § 4 k.p.c., tj. uchylaniu zaskarżonych apelacją wyroków i przekazywaniu spraw do ponownego rozpoznania sądom pierwszej instancji mimo braku przewidzianych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłanek, ustawodawca dopuścił zażalenie do Sądu Najwyższego na kasatoryjne orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 3941 § 11 k.p.c.).

Zażalenie to służy kontroli prawidłowości wyboru przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego; sprawdzeniu wystąpienia w danym przypadku podstawy do wydania takiego orzeczenia w postaci nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji lub konieczności przeprowadzenia w sprawie postępowania dowodowego w całości. Artykuł 3941 § 11 k.p.c. ma na podstawie odesłania zawartego w art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednio zastosowanie także do postanowień orzekających co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym. Przewidziana w art. 13 § 2 k.p.c. formuła „odpowiedniego stosowania” nie przesądza jednak sama przez się o stosowaniu się art. 3941 § 11 k.p.c. do postanowień uwzględniających środek odwoławczy od wydanego w postępowaniu rejestrowym orzeczenia dotyczącego wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Zgodnie z powszechnie przyjmowanym poglądem, odpowiednie stosowanie przepisów normujących proces w innych rodzajach postępowań musi uwzględniać różnice zachodzące między tymi postępowaniami a procesem. W konsekwencji niektóre przepisy regulujące proces będą mogły być stosowane w innych postępowaniach jedynie z odpowiednimi modyfikacjami, a niektórych z nich ze względu na skalę występujących odmienności danego postępowania w porównaniu z procesem nie będzie można w ogóle stosować. W sprawie zasadnicze znaczenie ma zatem odpowiedź na pytanie, czy stosowaniu art. 3941 § 11 k.p.c. w postępowaniu rejestrowym nie sprzeciwiają się odrębności tego postępowania.

Zgodnie z art. 6947 k.p.c., w razie uwzględnienia środka odwoławczego od orzeczenia wydanego w postępowaniu rejestrowym, dotyczącego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, sąd drugiej instancji uchyla zaskarżone orzeczenie 4 i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi rejestrowemu. Do istoty postępowania rejestrowego należy zatem nakaz wydania przez sąd drugiej instancji w razie uwzględnienia apelacji orzeczenia kasatoryjnego. Różni to postępowanie rejestrowe w sposób zasadniczy od procesu, w którym, zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c., regułą jest, jak wyjaśniono, orzekanie przez sąd drugiej instancji w razie uwzględniania apelacji reformatoryjnie, a orzekanie kasatoryjne - wyjątkiem dopuszczonym jedynie w przypadkach określonych w art. 386 § 4 k.p.c. Skoro zatem orzeczenie kasatoryjne należy do istoty postępowania rejestrowego, w postępowaniu tym - inaczej niż w procesie, - nie ma miejsca na kontrolę prawidłowości wyboru przez sąd drugiej instancji między rozstrzygnięciem kasatoryjnym a reformatoryjnym.

Innymi słowy, wyłączenie stosowania w postępowaniu rejestrowym art. 386 § 1 i § 4 k.p.c. wyklucza także możliwość stosowania w tym postępowaniu art. 3941 § 11 k.p.c., dopuszczającego zażalenie służące kontroli prawidłowości orzeczenia kasatoryjnego przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., stanowiącego wyjątek od reguły wyrażonej w art. 386 § 1 k.p.c. Ze względu na niedopuszczalność wniesionego zażalenia Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 w związku z art. 3941 § 3 orzekł jak w sentencji. db