III CZ 74/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 74/12 POSTANOWIENIE Dnia 11 października 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa Staromiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w K. przeciwko D. C. o nakazanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 października 2012 r., zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 czerwca 2011 r., oddala zażalenie. Uzasadnienie 2 Sąd Okręgowy w K. w punkcie pierwszym wyroku z dnia 10 czerwca 2011 r. oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego, a w punkcie drugim zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 300 zł tytułem kosztów postępowania odwoławczego.

Pozwana wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach zamieszczone w punkcie drugim wyroku Sądu Okręgowego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego zażalenia, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie. Podkreśliła, że jako osoba niedosłysząca nie została skutecznie pouczona przez Sąd o uprawnieniu do wystąpienia o uzasadnienie wyroku. Dnia 12 lipca 2012 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz zażalenia na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego.

Pełnomocnik z urzędu został zawiadomiony o wyznaczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką w K. dnia 15 lutego 2012 r., a z aktami sprawy zapoznał się dnia 21 lutego 2012 r. Zastosowanie w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c. pozwana uzasadniła tym, że jej sytuacja majątkowa jest trudna i choruje ona przewlekle, przy czym również specyfika i przebieg sprawy wskazują na zasadność zastosowania art. 102 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in. art. 102 k.p.c., realizujący zasadę słuszności, stosownie do którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Przepis ten pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej 3 kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja.

Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).

W niniejszej sprawie skarżąca, uzasadniając celowość zastosowania art. 102 k.p.c., wskazała na swoją niekorzystną sytuację majątkową i przewlekłą chorobę, a ponadto na specyfikę i przebieg sprawy. Jak wyżej wskazano, zła sytuacja finansowa i majątkowa powoda nie może stanowić okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od obowiązku zwrotu kosztów procesu w pełnym zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony - całkowicie lub częściowo - od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, to w przypadku kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej.

Również wskazana w zażaleniu specyfika i przebieg sprawy nie przekonują do nieobciążania powódki kosztami postępowania. Przyjąć zatem należało, że powódka nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 102 k.p.c. Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). es