IV CZ 57/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 57/12 POSTANOWIENIE Dnia 5 października 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSA Władysław Pawlak w sprawie z powództwa Z. P. przeciwko W. J. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 października 2012 r., zażalenia powoda na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punktach pierwszym i trzecim wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 października 2011 r., 1. odrzuca zażalenie w części dotyczącej kosztów procesu poniesionych w postępowaniu w pierwszej instancji (pkt I);

2. uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej kosztów postępowania apelacyjnego i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego. 2 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 48 419,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 5 października 2010 r. oraz kwotę 4 838 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym – 2 400 zł kosztów zastępstwa procesowego. Na skutek apelacji pozwanej od tego wyroku, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 25 października 2011 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że nie obciążył pozwanej kosztami procesu na rzecz powoda, natomiast w pozostałej części apelację oddalił i nie obciążył pozwanej obowiązkiem zwrotu powodowi kosztów postępowania apelacyjnego.

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy stwierdził, że roszczenie powoda jest zasadne i dlatego wyrok Sądu pierwszej instancji uwzględniający powództwo trzeba uznać za trafny. Szczególna sytuacja majątkowa pozwanej obligowała jednak Sąd do zastosowania art. 102 k.p.c. Z tej przyczyny Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu i przyjął również powołany przepis za podstawę orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. W zażaleniu na zawarte w wyroku Sądu Okręgowego postanowienie o kosztach procesu powód, podnosząc zarzut naruszenia art. 102 k.p.c., wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie mu od pozwanej kwoty 4 839 zł z tytułu kosztów procesu poniesionych przez niego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz kwoty 1 200 zł z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z regułą wyrażoną w art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381 – dalej: „ustawa nowelizująca”), do zaskarżenia zawartego w wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 października 2011 r. 3 postanowienia o kosztach procesu ma zastosowanie art. 3941 k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie powołanej ustawy. Żalący domaga się objęcia kontrolą także orzeczenia o kosztach procesu poniesionych przez strony w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji i przyznania mu od pozwanej z tego tytułu kwoty 4 839 zł.

Trzeba w związku z tym przypomnieć, że art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej stanowił, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. W przytoczonym przepisie chodziło tylko o te koszty procesu, o których sąd drugiej instancji orzekał po raz pierwszy. Jeżeli sąd drugiej instancji, zmieniając wyrok sądu pierwszej instancji, orzekł także o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego, należy przyjąć, że nie orzekał o nich po raz pierwszy.

Dlatego też na postanowienie tego sądu w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach poniesionych przez strony w postępowaniu w pierwszej instancji nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010 r., I CZ 30/10, niepubl., z dnia 23 czerwca 2010 r., II CZ 45/10, OSNC 2010, nr 12, poz. 171), z dnia 24 września 2010 r., IV CZ 60/10, niepubl., z dnia 30 marca 2012 r., III CZ 4/12, niepubl. i z dnia 6 lipca 2012 r., V CZ 112/11, niepubl.). Oznacza to, że na skutek wniesionego zażalenia, kontroli Sądu Najwyższego podlegać może jedynie prawidłowość rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

O kosztach tych Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., z tym że rozstrzygnięcia tego w ogóle nie uzasadnił. W tym stanie rzeczy nie można odeprzeć zarzutów żalącego, że sytuacja materialna pozwanej w pełni pozwala jej na poniesienie kosztów procesu. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 373 w związku z art. 370, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej odrzucił zażalenie w części dotyczącej kosztów procesu poniesionych w postępowaniu w pierwszej instancji (pkt I), natomiast na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze i art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej uchylił zaskarżone 4 postanowienie w części dotyczącej kosztów postępowania apelacyjnego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Wobec uchylenia zaskarżonego postanowienia rozpoznanie wniosku pełnomocnika pozwanej o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej od Skarbu Państwa trzeba uznać za przedwczesne, ponieważ rozstrzygnięcie to jest uzależnione od ostatecznego wyniku postępowania zażaleniowego.