III KK 209/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 2 GRUDNIA 2011 R. III KK 209/11 W razie upływu okresu przedawnienia karalności tuż po wydaniu wyroku skazującego w pierwszej instancji, który nie został zaskarżony środkami odwoławczymi i uprawomocnił się, umorzeniu postępowania w trybie art. 62 § 1 k.p.s.w. z powodu negatywnej przesłanki procesowej przewidzianej w art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. stoi na przeszkodzie powaga rzeczy osądzonej (art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w.). Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), Z. Puszkarski.

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking. Sąd Najwyższy w sprawie Sylwestra M., obwinionego o wykroczenie z art. 120 § 1 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 grudnia 2011 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść obwinionego od postanowienia Sądu Rejonowego w H. z dnia 15 kwietnia 2011 r., u c h y l i ł zaskarżone postanowienie (...). U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w H., wyrokiem z 17 lutego 2011 r., uznał Sylwestra M. za winnego tego, że w dniu 19 lutego 2009 r. przywłaszczył na szkodę Mariana G. 10 drzewek lipowych łącznej wartości 20,37 zł, to jest wykroczenia określonego w art. 119 § 1 k.w., i skazał go za to na karę 2 nagany oraz orzekł wobec obwinionego, na podstawie art. 119 § 4 k.w., obowiązek naprawienia szkody.

Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 24 lutego 2011 r. Ten sam sąd, mianowicie Sąd Rejonowy w H., działając z urzędu, postanowieniem z 15 kwietnia 2011 r., umorzył – na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. – postępowanie wobec Sylwestra M., stwierdzając m.in., że w sprawie doszło do przedawnienia karalności z dniem 19 lutego 2011 r., a więc przed uprawomocnieniem się wyroku skazującego za wykroczenie. Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 3 czerwca 2011 r. Kasację od prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania złożył na niekorzyść obwinionego, na podstawie art. 111 k.p.s.w., Prokurator Generalny.

Zarzucił w niej rażące i stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą, określoną w art. 104 § 1 pkt 7 k.p.s.w., naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w., polegające na wydaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. postanowienia o umorzeniu postępowania wobec obwinionego Sylwestra M., podczas gdy postępowanie wobec wymienionego o ten sam czyn zostało zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w H. z dnia 17 lutego 2011 r. W konsekwencji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna. Rozważania wypadało rozpocząć od udzielenia odpowiedzi na pytanie: czy w wypadku upływu terminu przedawnienia tuż po wydaniu wyroku w pierwszej instancji, gdy nie złożono środka odwoławczego, może dojść do uprawomocnienia się tegoż wyroku? Brak jest – zdaniem Sądu Najwyższego – przekonujących argumentów natury prawnej, aby przyjąć tezę, że w zarysowanym układzie procesowym wyrok nie może uzyskać cechy prawomocności. Taki właśnie punkt widzenia prezentowany jest w 3 literaturze prawniczej (zob.

T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2008, s. 75). Warto w tym miejscu silnie zaakcentować, że w analizowanej sytuacji procesowej wyrok zapadł przed upływem dwuletniego terminu przedawnienia karalności, o którym mowa w art. 45 § 1 k.w., i że odmienne zapatrywanie prowadziłoby do następstw sprzecznych z podstawowymi zasadami i celami postępowania w sprawach o wykroczenia, np. nie mogłoby nigdy dojść do przedawnienia wykonania kary (art. 45 § 3 k.w.). Snucie analogii między komentowaną ujemną przesłanką procesową w postaci przedawnienia karalności a przeszkodą procesową w postaci śmierci obwinionego (art. 5 § 1 pkt 5 k.s.p.w.) pozostaje nieuprawnione, jako że w tym drugim wypadku pojawia się niemożność skierowania sprawy do wykonania.

Ta właśnie okoliczność sprawia, że jeżeli obwiniony zmarł po wydaniu wyroku, a przed jego zaskarżeniem, sąd pierwszej instancji powinien postanowieniem umorzyć postępowanie (zob. postanowienie SN z 19 września 2006 r., III KK 261/06, Lex nr 196623). Skoro miało miejsce uprawomocnienie się pierwszoinstancyjnego wyroku, to siłą rzeczy wykluczona została możliwość sięgnięcia po rozwiązanie przewidziane w art. 62 § 1 k.p.s.w. Jakkolwiek bowiem przepis ten nakazuje okoliczności wyłączające orzekanie, które obejmują okoliczności wskazane w art. 5 § 1 k.p.s.w., uwzględniać z urzędu w każdym stadium postępowania, a więc na posiedzeniu po wszczęciu postępowania, na rozprawie przed otwarciem przewodu sądowego i po jego rozpoczęciu oraz po wydaniu wyroku – zarówno jeszcze w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i drugoinstancyjnym przed uprawomocnieniem się orzeczenia, to jednak z przyczyn zasadniczych omawiana instytucja nie może mieć już zastosowania do wyroków prawomocnych.

Ich wzruszenie nastąpić bowiem może tylko za pomocą nadzwyczajnych środków 4 zaskarżenia, to jest kasacji lub wznowienia postępowania (Rozdział 18 i 19 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku (w niniejszej sprawie wyroku skazującego) sprawia, że kolejnego postępowania przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn nie wolno wszczynać. Zachodzi tu wszak przeszkoda określana jako powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), która ma już to aspekt formalny (dane rozstrzygnięcie nie może być przedmiotem zaskarżenia w trybie zwykłych środków odwoławczych), już to materialny (postępowanie o ten sam czyn tej samej osoby nie może się toczyć – ne bis in idem).

Regułę tę, wyrażoną w art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w., Sąd Rejonowy w H. w dniu 15 kwietnia 2011 r. ewidentnie złamał, niwecząc postanowieniem wydanym w niedopuszczalnym w takim układzie procesowym trybie, prawomocny wyrok skazujący. W podsumowaniu należało stwierdzić: w razie upływu okresu przedawnienia karalności tuż po wydaniu wyroku skazującego w pierwszej instancji, który nie został zaskarżony środkami odwoławczymi i uprawomocnił się, umorzeniu postępowania w trybie art. 62 § 1 k.p.s.w. z powodu negatywnej przesłanki procesowej przewidzianej w art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. stoi na przeszkodzie powaga rzeczy osądzonej (art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w.).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, rezygnując z oczywistych względów z wydania tzw. orzeczenia następczego.