III KRS 9/08 · Sąd Najwyższy

art. 60 Konstytucji RP, art. 179 Konstytucji; III KRS 9/08 · Sąd Najwyższy: Wyrok z dnia 10 czerwca 2009 r. III KRS 9/08 1. Nie może być uznana za zgodną z prawem uchwała Krajowej Rady Są- downictwa o nieprzedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury na wolne stano- wisko sędziego, jeżeli uzasadnienie uchwały zawiera nierzetelne informacje, a w szczególności niezgodne z rzeczywistością wyniki głosowania dotyczące kandydata. 2. W razie zgłoszenia się na wolne stanowisko sędziowskie kilku z najlep- szych kandydatów do objęcia tego stanowiska, Krajowa Rada Sądownictwa nie powinna ograniczać liczby zgłaszanych Prezydentowi RP wniosków o miano- wanie na wolne stanowisko sędziowskie. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy z odwołania Ewy T. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa [...] z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego u c h y l i ł zaskarżoną uchwałę i sprawę przekazał Krajowej Radzie Sądow- nictwa do ponownego rozpatrzenia. U z a s a d n i e n i e Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą [...] z dnia 16 lipca 2008 r. postanowiła, że Ewa T. nie zostanie przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgo- wego w G. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że adwokat Ewa T. zgłosiła swoją kandydaturę na stanowisko sędziego w Sądzie Okręgowym w G., obwieszczone w Monitorze Polskim z dnia 19 listopada 2007 r. Nr 86, poz. 939, przy czym na dzie- więć wolnych stanowisk sędziowskich zgłosiło się dziesięciu kandydatów, z których 2 poza nią wszyscy byli sędziami sądów rejonowych. Minister Sprawiedliwości w sta- nowisku z dnia 30 kwietnia 2008 r. pozytywnie ocenił kandydaturę Ewy T. na stano- wisko sędziego Sądu Okręgowego w G. Na posiedzeniu Zgromadzenia Przedstawi- cieli Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w G. w dniu 18 lutego 2008 r. obecnych było 73 sędziów spośród 99 sędziów uprawnionych do wzięcia udziału w głosowaniu, wymagane kworum 2/3 uprawnionych wynosiło 66 osób. Podczas głosowania Ewa T. uzyskała 18 głosów „za", 65 „przeciw", przy braku głosów „nieważnych" i „wstrzymu- jących się". W ocenie Krajowej Rady Sądownictwa kandydatka uzyskała znacznie mniejsze poparcie Zgromadzenia Ogólnego Przedstawicieli Sędziów w porównaniu z kandydatami-sędziami z sądów rejonowych okręgu g. Bardzo dobre oceny pracy i wysokie poparcie środowiska sędziowskiego tych sędziów ubiegających się o awans przemawiał za ich wnioskami o powołanie na stanowiska sędziów Sądu Okręgowego w G. Brak dodatkowego wolnego stanowiska sędziowskiego do tego Sądu spowo- dował, że nie przedstawiono Prezydentowi RP kandydatury Ewy T. na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w G., gdyż w trakcie posiedzenia Krajowej Rady Są- downictwa w dniu 16 lipca 2008 r. na Ewę T. nie oddano głosów „za", oddano 6 gło- sów „przeciw" i 10 głosów „wstrzymujących się". Tym samym, jej kandydatura nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów. W odwołaniu od tej uchwały adwokat Ewa T. zarzuciła naruszenie: 1) art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 100, poz. 1082 ze zm., zwanej dalej ustawą o KRS) oraz § 20 ust. 1 rozporządze- nia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Krajowej Rady Sądownictwa oraz postępowania przed Radą (Dz.U. Nr 219, poz. 1623 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządze- nie z dnia 13 listopada 2007 r.), poprzez dokonanie oceny jej kandydatury bez za- chowania obowiązku wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy na podstawie udostępnionej dokumentacji i składanych wyjaśnień, a także bez okre- ślenia, wskazania oraz rozpatrzenia zgłoszonej kandydatury w oparciu o jasne i jed- nakowe dla wszystkich osób uczestniczących w tym samym konkursie kryteria oceny kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie, 2) art. 57 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.- Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz.1070 ze zm., zwa- nej dalej ustawą o u.s.p.), przez kwestionowanie stanu zdrowia wnoszącej odwołanie i w konsekwencji negowanie możliwości wykonywania przez nią zawodu sędziego, mimo że do karty zgłoszenia na wolne stanowisko sędziowskie dołączyła zaświad- 3 czenie lekarza medycyny pracy z dnia 11 grudnia 2007 r., stwierdzające brak prze- ciwwskazań lekarskich do pełnienia funkcji sędziego. Wnosząca odwołanie, powołując się na orzeczenia Trybunału Konstytucyjne- go z dnia 27 maja 2008 r., SK 57/06 oraz z dnia 29 listopada 2007 r., SK 43/06, twierdziła, że kryteria oceny kandydatów na stanowiska sędziowskie dokonywanej przez KRS na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRS powinny być ustawowo zdefiniowane, a ponadto obiektywne oraz jednakowe dla wszystkich kandydatów „ze służby sędziowskiej i spoza niej”. Powinny być one jasne i przejrzyste po to, aby wy- kluczyć wszelką dowolność i prowadzić do wyboru najlepszych kandydatów, zwłasz- cza że Krajowa Rada Sądownictwa ma decydujący głos co do wyboru kandydatów na stanowiska sędziowskie, którzy są przedstawiani Prezydentowi RP. Tymczasem zaskarżona uchwała została podjęta z naruszeniem takich zasad postępowania oraz z naruszeniem reguł obiektywnej i sprawiedliwej oceny jej kandydatury na stanowi- sko sędziowskie. Z uzasadnienia uchwały nie wynika bowiem, jakimi kryteriami kie- rowała się Rada podejmując decyzje pozytywne dla kandydatów będących sędziami ubiegającymi się o wyższe stanowiska sędziowskie i decyzję negatywną wobec wno- szącej odwołanie będącej adwokatem oraz czy zastosowane przez KRS kryteria oceny były jednakowe dla wszystkich kandydatów. Ze stanowiska KRS wynika, że w przypadku odwołującej się brano pod uwagę znacznie mniejsze poparcie Zgroma- dzenia Ogólnego Przedstawicieli Sędziów w porównaniu z innymi kandydatami, bar- dzo dobre oceny pracy i wysokie poparcie sędziów ubiegających się o awans oraz brak w chwili obecnej dodatkowego wolnego stanowiska sędziowskiego w Sądzie Okręgowym w G. W ocenie wnoszącej odwołanie, znacznie mniejsze poparcie jej kandydatury przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów wynika z solidarności środowiska sędziowskiego, w imię której adwokaci i radcowie prawni kandydujący na stanowiska sędziowskie przegrywają w konkurencji z sędziami, uzyskując minimalne liczby gło- sów bez względu na doświadczenie zawodowe i prezentowany poziom wiedzy. Taki argument jest o tyle niesłuszny, że ośmioosobowe Kolegium Sądu Okręgowego w G. poparło jej kandydaturę przy jednym głosie wstrzymującym. Trudno uznać, że opinia Kolegium nie jest opinią środowiska sędziowskiego, zwłaszcza że taki organ ma znacznie szerszy niż przeciętny sędzia ogląd sytuacji sądownictwa w okręgu g. i jego potrzeb kadrowych. Tymczasem KRS nie wzięła tego faktu wcale pod uwagę. Zda- niem wnoszącej odwołanie, opinia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów nie może sta- nowić kryterium oceny. O tym, że nie dyskwalifikuje ona kandydata przesądził bo- 4 wiem ustawodawca, nakazując przekazanie do dalszego etapu postępowania wszystkie przedstawione Zgromadzeniu kandydatury. Odnośnie do argumentu uchwały dotyczącego wysokiej oceny pracy pozosta- łych kandydatów, wnosząca odwołanie podkreśliła, że sędzia wizytator uznał jej pracę oraz poziom wiedzy za bardzo dobre, a tym samym wyrażona ocena jest taka sama, a nawet lepsza niż sędziów sądów rejonowych ubiegających się o wolne sta- nowiska sędziów Sądu Okręgowego. Ponadto przy ocenie kandydatury odwołującej się nie wzięto pod uwagę jej działalności z okresu aplikacji, asesury, pełnienia funkcji sędziego Sądu Rejonowego w G. i Przewodniczącej Pierwszego Wydziału Cywilnego dawnego Sądu Rejonowego w G., jak również prowadzenia szkoleń dla aplikantów adwokackich. Także podniesiony w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały argument o braku wolnego stanowiska sędziowskiego w Sądzie Okręgowym w G. jest niezgodny z rzeczywistością, ponieważ w Sądzie tym było dziewięć wolnych stanowisk objętych konkursem. Wszystko to pozwala na stwierdzenie, że KRS dała pierwszeństwo kan- dydatom ze służby sędziowskiej kosztem osoby odwołującej się spoza tej służby. Założono bowiem, że wszyscy sędziowie w liczbie dziewięciu osób uzyskają pozy- tywną ocenę i zostaną przedstawieni celem powołania na dziewięć wolnych stano- wisk. W ocenie odwołującej się, stanowi to niedopuszczalne nierówne traktowanie kandydatów należących już do służby publicznej i spoza tej służby. Według niej w przeprowadzonym konkursie nie zastosowano jednakowych kryteriów do wszystkich kandydatów, gdyż w przypadku wnoszącej odwołanie nie wzięto pod uwagę kryte- rium doświadczenia zawodowego. Tymczasem zarówno wiek, praktyka zawodowa, jak i doświadczenie zawodowe odwołującej się są porównywalne z ubiegającymi się o wolne stanowiska sędziowskie sędziami Ewą W. i Kornelem R., zaś pozostali uczestnicy konkursu są dużo młodsi i z o wiele krótszym doświadczeniem zawodo- wym. Ponadto w czasie procedury konkursowej podnoszony był dyskredytujący ją zarzut braku możliwości wykonywania zawodu z uwagi na stan zdrowia, mimo że złożyła zaświadczenie lekarza medycyny pracy stwierdzające brak przeciwwskazań do pełnienia funkcji sędziego. Wprawdzie kwestia ta nie została poruszona w uza- sadnieniu zaskarżonej uchwały, lecz w czasie spotkania z zespołem członków Rady była głównym przedmiotem ich zainteresowania, co potwierdza protokół z tej rozmo- wy, jak również protokół Zgromadzenia Ogólnego Sędziów. Zdaniem odwołującej się, podniesienie tej kwestii na Zgromadzeniu mogło mieć wpływ na wyniki głosowania, 5 chociaż dotychczasowa jej aktywność zawodowa dowiodła, iż stan zdrowia nie jest dla niej żadną przeszkodą do pełnienia służby sędziowskiej, zwłaszcza po operacji korekcji wady wzroku. Taki sposób postępowania był - w ocenie wnoszącej odwoła- nie - niedopuszczalnym przejawem dyskryminacji jej kandydatury, tym bardziej że ani Zgromadzenie, ani KSR nie są uprawnione do kontrolowania zaświadczenia lekarza medycyny pracy. W końcu odwołująca się podniosła też, że w dniu 3 listopada 2008 r., kiedy przeglądała akta swojej sprawy nie było w nich protokołu posiedzenia KRS, na któ- rym zapadła zaskarżona uchwała, jak i poprzedzająca ją uchwała w przedmiocie oceny jej kandydatury, nie było też protokołu posiedzenia Rady z dnia 12 czerwca 2008 r., kiedy sprawa była przedstawiona po raz pierwszy. W konsekwencji odwołu- jąca się wniosła o przyjęcie odwołania do rozpoznania oraz o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Krajowej Radzie Sądownictwa, a także o zobowiązanie Przewodniczącego KRS do przedstawienia Sądowi Najwyższemu całości protokołów posiedzeń Rady z dnia 12 czerwca 2008 r. oraz z dnia 16 lipca 2008 r. wraz ze wszystkimi uchwałami podjętymi w zakresie pro- cedury kwalifikacyjnej dotyczącej wszystkich osób ubiegających się o stanowiska sędziowskie w Sądzie Okręgowym w G. oraz przeprowadzenie dowodu z tych doku- mentów. Po zapoznaniu się z tą dokumentacją wskazała na istotne rozbieżności do- tyczące liczby członków KRS biorących udział w głosowaniu nad jej kandydaturą, jak i wyników głosowania, co sprawia, że „nie można jednoznacznie i bez wątpliwości ocenić przeprowadzenia konkursu przez Radę”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty odwołania okazały się uzasadnione w zakresie przeinaczenia istot- nych faktów dotyczących opiniowania odwołującej się jako kandydatki do objęcia wolnego stanowiska sędziowskiego. Wady zaskarżonej uchwały obejmują błędne wskazanie w jej uzasadnieniu, że odwołująca się zdała egzamin sędziowski z oceną dobrą, podczas gdy w rzeczywistości zdała ona ten egzamin z wynikiem bardzo do- brym. Przede wszystkim jednak KRS nierzetelnie i niezgodnie z rzeczywistością po- dała nieprawdziwe wyniki głosowania nad kandydaturą odwołującej się, utrzymując w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że w dniu 16 lipca 2008 r. na Ewę T. nie oddano 6 głosów „za”, oddano 6 głosów „przeciw” i 10 głosów „wstrzymujących się”. Z takiego rachunku wynikałoby, że w głosowaniu tym brało udział 16 członków KRS. Tymczasem z protokołu tego posiedzenia KRS wynikało, że wzięło w nim udział 18 członków tego organu, którzy w głosowaniu nad kandydaturą odwołującej się oddali 8 głosów „za”, 7 głosów „przeciw” i 3 głosy „wstrzymujące się”. Wprawdzie także z tego rzeczywistego rachunkowego wyniku głosowania nad kandydaturą od- wołującej się wynika, iż nie uzyskała ona bezwzględnej większości głosów wymaga- nej do podjęcia uchwały o przedstawieniu Prezydentowi RP wniosku o powołanie odwołującej się na wolne stanowisko sędziowskie (art. 2 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 12 ust. 3 i 4 ustawy o KRS), jednakże - w ocenie składu orzekającego Sądu Najwyż- szego - zawarcie w zaskarżonej uchwale rażąco nierzetelnych wyników głosowania bez wątpienia godzi w powagę sprawowania urzędu KRS i narusza wymogi zgodno- ści z prawem całej zaskarżonej uchwały (§ 20 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 listo- pada 2007 r.), która nie może być zaakceptowana na gruncie konstytucyjnego oby- watelskiego prawa dostępu do służby publicznej. Wprawdzie art. 60 Konstytucji RP zapewnia jedynie prawo do ubiegania się o przyjęcie do służby publicznej i nie gwa- rantuje przyjęcia do tej służby, ale jego stosowanie wymaga zapewnienia równości szans w dostępie do służby sędziowskiej osób spełniających ustawowe kryteria wy- magane od kandydatów do obejmowania stanowisk sędziowskich. Dotyczy to za- chowania jednolitych i przejrzystych zasad gwarantujących w procedurze odwoław- czej sprawdzenie legalności uchwał w sprawie naboru kandydatów do tej służby pu- blicznej. Tak rozumiany konstytucyjny aspekt sprawy sprawia, że nie może być uznana za zgodną z prawem uchwała KRS o nieprzedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie, jeżeli w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Krajowa Rada Sądownictwa zawarła nierzetelne informacje dotyczące kan- dydata do służby sędziowskiej, a w szczególności podała niezgodne z rzeczywisto- ścią (nieprawdziwe) wyniki głosowania nad kandydaturą odwołującej się. Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy o KRS, rozpoznając sprawę, Sąd Najwyższy uchwałę Rady uchyla i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania albo oddala odwołanie. Oznacza to, że w postępowaniu odwoławczym sprawdzającym legalność uchwał w sprawie naboru kandydatów do publicznej służby sędziowskiej Sąd Najwyższy nie ma uprawnień do poprawiania błędów zawartych w zaskarżonej uchwale, ani tym bardziej do uznania, że mimo rażąco kwalifikowanych wad uzasadnienia zaskarżona uchwała ostatecznie odpowiadała prawu, gdy możliwe do zweryfikowania wyniki gło- 7 sowania nad kandydaturą odwołującej się i tak nie wypełniały przesłanki ważności uchwały umożliwiającej nadanie dalszego biegu wnioskowi odwołującej się, skoro nie uzyskała ona bezwzględnej większości głosów „za”. Mając na uwadze wyniki głosowania nad wnioskiem o powołanie odwołującej się do pełnienia urzędu na stanowisko sędziego, w którym przy obecności 18 człon- ków KRS uzyskała ona 8 głosów za tym wnioskiem, 7 przeciw i 3 głosy wstrzymują- ce, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko odwołującej się, iż „nie można jednoznacznie i bez wątpliwości ocenić sposobu przeprowadzenia konkursu przez Radę”. Z treści tego protokołu posiedzenia KRS, na którym zapadła zaskarżona uchwała z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego istotnie nie wynika, iżby taka uchwała była poddana głosowaniu, skoro były rozpatrywane wnioski o powołanie do pełnienia urzędu sędziego w sensie popierają- cym zgłoszone kandydatury. Można jedynie przypuszczać, że wobec nieuzyskania bezwzględnej większości głosów za skierowaniem do Prezydenta RP wniosku o po- wołanie odwołującej się do pełnienia urzędu sędziego, KRS uznała, iż równocześnie (eo ipso lub per se) podjęła zaskarżoną uchwałę negatywną w sprawie nieprzedsta- wienia Prezydentowi RP jej wniosku. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie waż- ność podjęcia takiej uchwały „negatywnej” budzi istotne zastrzeżenia, zważywszy że bezwzględna większość głosów wymagana do podjęcia ważnej uchwały negatywnie opiniującej wniosek odwołującej się wynosiła 10, przy liczbie 18 obecnych i głosują- cych członków KRS. Jeżeli przeciw kandydaturze odwołującej się głosowało jedynie 7 członków KRS, to wątpliwe było przyjęcie, że zaskarżona uchwała została podjęta bezwzględną większością głosów w liczbie 10, wymaganych do podjęcia ważnej uchwały o nieprzedstawieniu wniosku o powołanie odwołującej się do pełnienia urzędu sędziego. Inaczej rzecz ujmując, nieuzyskanie bezwzględnej większości gło- sów w głosowaniu za skierowaniem do Prezydenta RP wniosku kandydata do peł- nienia urzędu sędziego uzasadnia co najwyżej podjęcie negatywnej uchwały w spra- wie nieprzedstawienia wniosku takiego kandydata tylko wówczas, gdyby przeciwko takiej kandydaturze zagłosowała bezwzględna większość obecnych i głosujących członków KRS, wymagana do uznania ważności takiej negatywnej uchwały, tj. w roz- poznawanej sprawie co najmniej 10 członków tego organu. Skoro KRS podejmuje zaskarżalne uchwały w sprawie nieprzedstawienia wniosków o powołanie do pełnie- nia urzędu sędziego, to powinna poddawać głosowaniu także takie negatywne uchwały, co jest niezbędne wówczas, gdy w głosowaniu za pozytywnym skierowa- 8 niem wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego kandydat nie uzyskał bez- względnej większości głosów przeciw jego kandydaturze. Ponadto Sąd Najwyższy uznał za potrzebne wyrażenie stanowiska, że w razie rów- noczesnego zgłoszenia się na wolne stanowisko sędziego kilku (więcej niż jednego) z najlepszych kandydatów do objęcia tego stanowiska - Krajowa Rada Sądownictwa, która nie ma decyzyjnego wpływu na obsadę wolnych stanowisk sędziowskich, bo o mianowaniu sędziów decyduje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, który zgodnie z art. 179 Konstytucji powołuje sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, nie powinna ograniczać liczby zgłaszanych Prezydentowi RP wniosków o mianowanie na wolne stanowiska sędziowskie do liczby wakujących stanowisk sędziowskich. Skoro KRS jedynie rozpatruje i ocenia kandydatury do pełnienia urzędu sędziow- skiego (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRS) oraz przedstawia Prezydentowi RP wnioski o powołania (nominacje) sędziowskie, to regulacja zawarta w § 10 ust. 2 i 3 rozpo- rządzenia wykonawczego Prezydenta RP z 13 listopada 2007 r., która może prze- mawiać za ograniczeniem liczby przedstawianych do nominacji wniosków do liczby równej ilości wolnych wakatów sędziowskich, powinna być interpretowana w zgodzie z konstytucyjnym prawem dostępu do służby sędziowskiej na jednakowych zasadach wszystkich najlepszych kandydatur zgłoszonych w takim postępowaniu konkurso- wym (art. 60 Konstytucji RP). Jeżeli nadto zważyć, że Prezydent RP nie akceptuje wszystkich wniosków KRS o powołanie przedstawionych przez nią kandydatur w liczbie równej ogłoszonym wakatom sędziowskim, to racjonalne i zgodne z prawem będzie przedstawianie Prezydentowi RP przez Krajową Radę Sądownictwa większej liczby (niż równej ilości wolnych stanowisk sędziowskich) z najlepszych kandydatur do objęcia wolnego urzędu sędziego, a także pozostawienie Prezydentowi RP osta- tecznej i suwerennej decyzji o nominacji wybranych kandydatów przez ten konstytu- cyjny organ decyzyjny. Postulowana zmiana ma istotny walor praktyczny, bo niewąt- pliwie ograniczy ilość odwołań od uchwał KRS o nieprzedstawieniu wniosków o po- wołanie do pełnienia urzędu sędziego, którymi kandydaci czują się pokrzywdzeni, gdyż na ogół odczuwają je jako krzywdzące lub „dyskredytujące” ich dotychczasowe osiągnięcia zawodowe. Uznając przedstawione okoliczności za usprawiedliwiające wniesione odwoła- nie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o KRS. ========================================