II CNP 3/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 3/08 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2008 r., skargi „D.(...)” - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego L. z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I Co (…) wydanego w sprawie ze skargi na czynności Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w L. w sprawie z wniosku wierzyciela „D.(...)” - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przeciwko dłużnikowi Przedsiębiorstwu Rolnemu „R.(...)” - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o świadczenie pieniężne, odrzuca skargę.

Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 2 lutego 2006 r. w sprawie I Co (…) Sąd Rejonowy w L., po rozpatrzeniu skierowanej do Prezesa tego Sądu skargi W. S. (potraktowanej ostatecznie jako skarga na czynności komornika podjęte w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela „D.(...)” sp. z o.o. w S. przeciwko Przedsiębiorstwu Rolnemu „R.(...)” sp. z o.o. w K. na podstawie art. 759 § 2 k.p.c.) uchylił z urzędu m. in. zajęcie pszenicy należącej do W. Stencla oraz nakazał komornikowi zwrot W. S. kwoty 38.091,91 zł złożonych do depozytu sądowego (stanowiącej cenę uzyskaną ze sprzedaży zajętej pszenicy). 2 Wierzyciel „D.(...)” sp. z o.o. w S. złożył zażalenie na to postanowienie.

Sąd Rejonowy odrzucił je jako niedopuszczalne. Zażalenie wierzyciela na to ostatnie postanowienie oddalił Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z 27 czerwca 2006 r. przychylając się do stanowiska, że postanowienie z 2 lutego 2006 r. nie jest zaskarżalne, bowiem nie kończy postępowania, ani nie został od niego przewidziany środek zaskarżenia w przepisie szczególnym. Po wykonaniu poleceń Sądu zawartych w postanowieniu z 2 lutego 2006 r. i po zwróceniu się do wierzyciela o wnioski dotyczące dalszego postępowania komornik 2 lutego 2007 r. umorzył egzekucję, stwierdzając jej bezskuteczność.

Postanowienie o umorzeniu egzekucji nie zostało przez wierzyciela zaskarżone. Złożył on natomiast w dniu 5 lipca 2007 r. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 2 lutego 2006 r. zarzucając, że zapadło ono z naruszeniem art. 759 § 2 k.p.c. i art. 366 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a w wyjątkowych wypadkach, określonych w art. 4241 § 2 k.p.c., także od prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji. W obydwu sytuacjach przedmiotem zaskarżenia może być jedynie prawomocne orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. W rozpatrywanej sprawie niewątpliwie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie sądu I instancji wydane w trybie art. 759 § 2 k.p.c. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że bezskutecznie starał się on podważyć to postanowienie w trybie zażaleniowym i przedstawiona przez niego droga odwoławcza wskazuje, że w sprawie zapadło orzeczenie sądu II instancji oddalające zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu jego zażalenia na postanowienie z 2 lutego 2006 r.

To orzeczenie więc ewentualnie mogłoby stanowić przedmiot zaskarżenia skargą, gdyby przyjąć, że czynności nadzoru judykacyjnego sądu, sprawowanego w trybie art. 759 § 2 k.p.c. uznane być mogą za kończące postępowanie w sprawie egzekucyjnej. O ile dopuszczalność skargi przewidzianej w art. 4241 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym jest zasadniczo uznawana, to już wyróżnienie cech postanowień kończących postępowanie budzi spory w literaturze przedmiotu. W orzecznictwie wskazano, że specyfika postępowania egzekucyjnego nie pozwala na proste przeniesienie reguł wykształconych w realiach postępowania rozpoznawczego i 3 wymaga, by dostosować je to biegu czynności nakierowanych na realizację tytułów wykonawczych.

W tym rozumieniu orzeczeniem kończącym postępowanie egzekucyjne będzie także takie, które kończy zasadniczą, samodzielną część postępowania (por. postanowienie z dnia 5 lipca 2006 r., IV CNP 25/06, OSNC 2007/3/48, w którym Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalna skargę od postanowienia sądu II instancji co do przybicia). Kwestia, czy orzeczenie dotyczące czynności wykonywanej przez sąd w trybie art. 759 § 2 k.p.c. może być przedmiotem skargi z art. 4241 k.p.c. była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w niepublikowanym dotąd postanowieniu z dnia 16 października 2007 r. (V CNP 143/07).

Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi negatywnej, przyjmując, że czynność taka (w omawianym wypadku – dotycząca nakazania komornikowi wydania wyegzekwowanej sumy dłużnikowi) nie kończyła postępowania, skoro podjęta została w toczącej się poza postępowaniem egzekucyjnym sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Zważywszy jednak, że zakres przedmiotowy zarządzeń, jakie mogą być wydawane przez sąd na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. jest bardzo szeroki, trudno generalnie wykluczyć orzeczenia podejmowane w tym trybie spośród orzeczeń od których przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem.

Na to, że niektóre takie postanowienia można uznać za kończące postępowanie w sprawie zwracał uwagę Sąd Najwyższy m. in. w postanowieniu z 7 czerwca 2007 r. (III CZP 29/06, OSNC 2007/3/45), kontynuującym linię orzeczniczą wyrażaną wcześniej w uchwale z dnia 4 października 1990 r., III CZP 51/90, OSP 1991/5/111 i w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 1986, III CRN 40/86, OSNC 1987, nr 7, poz. 102), przyjmując zaskarżalność zażaleniem na podstawie art. 394 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wydanego na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. postanowienia uchylającego zajęcie wynagrodzenia za pracę (a zatem zarządzenia o treści bardzo podobnej do wydanego przez Sąd Rejonowy w L.), jako zmierzającego do zakończenia postępowania egzekucyjnego, jego konsekwencją jest bowiem umorzenie tego postępowania.

W piśmiennictwie podstaw zaskarżalności takiego postanowienia poszukuje się natomiast w skutku uchylenia zajęcia w stosunku do oznaczonego przedmiotu lub prawa, jakim jest umorzenie egzekucji skierowany do tego przedmiotu, na które zażalenie przewiduje art. 828 k.p.c. Stanowcze rozstrzyganie przedstawionych problemów o tyle jednak nie jest konieczne dla zadecydowania o losach skargi wniesionej przez wierzyciela, że z 4 pewnością nie przysługuje ona od orzeczenia wydanego przez sąd I instancji w innych sytuacjach niż przewidziane w art. 4241 § 2 k.p.c. Ponadto nie można uznać, że skarżący wypełnił obowiązek uprawdopodobnienia, że poniósł szkodę w wyniku wydania orzeczenia, którego skarga dotyczy (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Postępowanie egzekucyjne skierowane zostało jedynie do wskazanych przez wierzyciela przedmiotów, wobec czego jego bezskuteczność nie przesądza o całkowitej niemożliwości zaspokojenia roszczeń wynikających z tytułu wykonawczego czy to z innego majątku dłużnika, czy w drodze powództwa opartego na przepisie art. 299 k.s.h. od członków zarządu dłużnika, a tym samym nie wystarcza do przyjęcia, że szkoda została uprawdopodobniona. W tym stanie rzeczy należało skargę odrzucić (art. 4248 § 1 k.p.c.).