V KK 186/06 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 22 MARCA 2007 R. V KK 186/06 Jeżeli po uzgodnieniu między prokuratorem a oskarżonym kary lub środka karnego dochodzi, przed zamknięciem postępowania przygotowaw- czego, do zmiany lub postawienia oskarżonemu kolejnego zarzutu, to po- nowne uzgodnienie w tym przedmiocie staje się niezbędnym warunkiem umieszczenia w akcie oskarżenia wniosku o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy (art. 335 § 1 k.p.k.). Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik. Sędziowie SN: J. Steckiewicz, SA (del. do SN) D. Świecki (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Staszak. Sad Najwyższy w sprawie Wiesława G., skazanego z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., po rozpozna- niu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 22 marca 2007 r., kasacji, wniesio- nej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 października 2005 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 21 marca 2005 r., u c h y l i ł zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejo- nowego w M. i sprawę p r z e k a z a ł temuż sądowi do ponownego roz- poznania (...). 2 Z u z a s a d n i e n i a :

Sąd Rejonowy w M. wyrokiem z dnia 21 marca 2005 r. uznał oskarżone- go Wiesława G. za winnego tego, że w okresie od dnia 7 maja do dnia 25 sierpnia 2003 r. w miejscowości L. oraz na terenie innych miejscowości, działając w warunkach przestępstwa ciągłego oraz w celu osiągnięcia korzyści majątko- wej doprowadził 3 firmy zajmujące się wydobyciem i sprzedażą nawozów wa- piennych oraz 4 osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą – usługi transportowe, do niekorzystnego rozporządzenia mieniem o łącznej wartości 55 710,84 zł w ten sposób, że na nazwisko Tomasza W., Stanisława S. i Wie- sława B. oraz fikcyjną — założoną w tym celu spółkę PPHU „A." zamówił i na- był 667 ton nawozów wapiennych o łącznej wartości 39 978,68 zł, fałszując podpisy na dokumentacji księgowej, a nadto 4 osobom zlecając usługi trans- portowe zmusił do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 15 832,16 zł, nie mając faktycznego zamiaru zapłacić za nabyty towar i wykonane usługi transportowe (...), przy czym działał w warunkach powrotu do przestęp- stwa określonych w art. 64 § 1 k.k. wypełniając dyspozycję art. 286 § 1 k.k. i 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 64 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. wymierzył karę 2 lat pozbawienia wolności (...).

Apelację od powyższego wyroku wniósł oskarżony zarzucając błędne przyjęcie, że podczas przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym złożył wniosek o wymierzenie bezwzględnej kary pozbawienia wolności, gdy w rzeczywistości wniósł o wymierzenie kary 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 25 października 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną. W kasacji od wyroku sądu drugiej instancji obrońca skazanego Wiesława G. zarzucił: 3 - obrazę art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., przez rozpoznanie sprawy pod nieo- becność oskarżonego na posiedzeniu zamiast na rozprawie, na której obec- ność oskarżonego była obowiązkowa wobec braku wniosku o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, - rażące naruszenie prawa procesowego, to jest:

a) art. 95 k.p.k., przez nierozpoznanie sprawy na rozprawie, lecz na po- siedzeniu, b) art. 335 k.p.k., przez wadliwe przyjęcie, że oskarżony złożył wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, w sytuacji gdy wniosek ten nie obejmował wszystkich zarzuconych oskarżonemu czynów (zachowań), c) art. 343 § 7 k.p.k., przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uwzględnieniu wniosku z art. 335 k.p.k. w sytuacji, w której jego uwzględ- nienie było niedopuszczalne, d) art. 415 § 4 k.p.k., przez jego zastosowanie i zasądzenie odszkodo- wania z urzędu na rzecz pokrzywdzonych w sytuacji wydania wyroku skazują- cego na posiedzeniu w trybie art. 343 k.p.k., mimo braku ku temu stosownego wniosku oskarżonego i prokuratora.

W konkluzji kasacji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna w zakresie w jakim skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 343 § 7 k.p.k. w związku z uwzględnieniem wniosku proku- ratora o skazanie bez rozprawy (art. 335 § 1 k.p.k.). Zarzut ten, choć nie został wskazany w apelacji wniesionej przez oskarżonego, to z uwagi na zaskarżenie wyroku „w całości”, Sąd drugiej instancji zobligowany był do dokonania kontroli odwoławczej pod kątem wszystkich uchybień wymienio- nych w art. 438 k.p.k.

W tej sytuacji podniesienie wskazanego zarzutu w kasacji, pomimo że dotyczy on uchybień związanych z postępowaniem w 4 pierwszej instancji, należy uznać za dopuszczalne, skoro przeniknęły one do postępowania odwoławczego przez to, że sposób procedowania Sądu pierwszej instancji został w pełni zaaprobowany przez Sąd odwoławczy, choć nie zostały spełnione przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie art. 335 § 1 k.p.k. Przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów kasacyjnych należy najpierw wskazać na czynności podejmowane w postępowaniu przygotowawczym, a następnie w postępowaniu sądowym pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 335 § 1 k.p.k.

Otóż, w niniejszej sprawie w dniu 29 października 2004 r. wydano postanowienie o przedsta- wieniu oskarżonemu zarzutu popełnienia w czynie ciągłym 8 przestępstw na szkodę kilku firm i osób fizycznych. Podczas przesłuchania oskarżony oświadczył, że przyznaje się „w całej rozciągłości i chciałby poddać się ka- rze w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności i zobowiązuje się do naprawie- nia pokrzywdzonym wyrządzonych szkód materialnych.” Następnie w dniu 15 grudnia 2004 r. wydano nowe postanowienie o przedstawieniu zarzu- tów, gdyż czynem ciągłym dodatkowo objęto jeszcze jedno przestępstwo popełnione w czerwcu 2003 r. na szkodę Krzysztofa G.

Oskarżony po ogłoszeniu tego postanowienia oświadczył, że przyznaje się do dokonania zarzucanych mu czynów i nie będzie składał wyjaśnień. Następnie w akcie oskarżenia, w którym zarzucono oskarżonemu popełnienie w ramach czy- nu ciągłego 9 wyodrębnionych czynów, prokurator zawarł wniosek o ska- zanie bez rozprawy i wymierzenie kary 2 lat pozbawienia wolności i zobo- wiązanie do naprawienia szkody w całości. Przed rozpoznaniem wniosku oskarżony w piśmie z dnia 28 stycznia 2005 r. zwrócił się do sądu „z proś- bą” o umożliwienie przedstawienia wszystkich dowodów po zapoznaniu się z aktami sprawy, a nadto stwierdził, że nie popełnił czynu, który dotyczył oszustwa na szkodę Kopalni i Prażalni Dolomitów w dniu 25 sierpnia 2003 r., gdyż od dnia 8 sierpnia 2003 r. przebywał w zakładzie karnym, a czynu 5 tego bez jego wiedzy dokonali Stanisław S. i Tomasz W., i te okoliczności chciałby wykazać we wnioskach dowodowych.

W związku z treścią tego pisma przewodniczący wydziału zarządzeniem wezwał oskarżonego do złożenia oświadczenia, czy podtrzymuje zgodę na skazanie bez rozprawy. Na posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku o skazanie bez roz- prawy nie stawił się oskarżony i nie nadesłał żądanego oświadczenia. Na- tomiast obecny obrońca oskarżonego przyłączył się do wniosku prokurato- ra. Uwzględniając wniosek Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 21 marca 2005 r. skazał oskarżonego za zarzucany czyn ciągły na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz na podstawie art. 415 § 4 k.p.k. zasądził od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonych określone kwoty pieniężne tytułem odszkodowania.

Przedstawiony powyżej przebieg postępowania przygotowawczego wskazuje, że z inicjatywą skazania na określoną karę wyszedł oskarżony i została ona zaakceptowana przez prokuratora, skoro wystąpił z wnioskiem o skazanie bez rozprawy, żądając wymierzenia kary zgodnie z propozycją oskarżonego. Doszło więc do porozumienia między prokuratorem a oskar- żonym co do wymiaru kary i zobowiązania do naprawienia szkody. Należy jednak zauważyć, że oskarżony z propozycją skazania w określony sposób wystąpił podczas pierwszego przesłuchania, zaś po uzupełnieniu postano- wienia o przedstawieniu zarzutów o dodatkowe przestępstwo popełnione w ramach czynu ciągłego nie odebrano od niego oświadczenia, czy wyraża zgodę na skazanie również za to nowe przestępstwo.

W takiej sytuacji na- leży rozważyć, czy oskarżony powinien na nowo wyrazić zgodę na złożenie wniosku o skazanie bez rozprawy, obejmującego „wzbogacony” o nowe przestępstwo czyn ciągły. Wykładnia językowa art. 335 § 1 k.p.k. nie pozo- stawia co do tego wątpliwości, że jeśli po uzgodnieniu między prokurato- rem a oskarżonym kary lub środka karnego dochodzi przed zamknięciem postępowania przygotowawczego do zmiany lub postawienia oskarżonemu kolejnego zarzutu, to ponowne uzgodnienie w tym przedmiocie staje się 6 niezbędnym warunkiem umieszczenia w akcie oskarżenia wniosku o wy- danie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy.

Podsumowując tę część rozważań trzeba stwierdzić, że brak zgody oskarżonego co do skazania za nowe przestępstwo objęte wnioskiem o skazanie bez rozprawy uniemożliwiał jego uwzględnienie. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji mógł ewentualnie rozważyć odebranie od oskarżo- nego dodatkowego oświadczenia na posiedzeniu wyznaczonym w celu rozpoznania wniosku o skazanie bez rozprawy, ale w realiach niniejszej sprawy nie skorzystał z takiej możliwości, gdyż rozpoznał sprawę pod nie- obecność oskarżonego. Niezależnie od powyższego uchybienia, zarówno Sąd pierwszej, jak i drugiej instancji zaniedbały obowiązku zbadania, czy oskarżony rzeczywi- ście popełnił wszystkie zarzucane mu w ramach czynu ciągłego przestęp- stwa.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że jednym z warunków zastoso- wania art. 335 § 1 k.p.k. jest ustalenie, że okoliczności popełnienia prze- stępstwa nie budzą wątpliwości. Ta przesłanka zostaje spełniona wówczas, gdy dowody zebrane w postępowaniu przygotowawczym w sposób oczywi- sty wskazują na popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu czynu i istotne jego okoliczności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r., II KK 125/02, Lex nr 75361). Co prawda, w postępowaniu przygo- towawczym oskarżony przyznał się do dokonania zarzucanego mu czynu ciągłego, jednakże odmówił składania wyjaśnień, zaś w postępowaniu są- dowym złożył wspomniane już pismo, w którym zakwestionował swoje sprawstwo co do jednego z czynów wchodzących w skład czynu ciągłego (...).

Oskarżony w tym piśmie oświadczył nadto, że zamierza przedstawić dowody świadczące o sprawstwie innych osób. Treść pisma wskazywała więc wyraźnie, że oskarżony chce obalić niektóre zarzuty oskarżenia. Stąd też brak reakcji ze strony oskarżonego na wezwanie do złożenia oświad- czenia co do zgody na skazanie w trybie art. 335 § 1 k.p.k. nie upoważniał 7 do uznania, że jest ona nadal aktualna, skoro treść omawianego pisma powinna zostać odczytana jako cofnięcie zgody na skazanie (art. 118 § 1 k.p.k.), a na pewno wzbudzić wątpliwości co do okoliczności popełnienia poszczególnych czynów.

W takiej sytuacji procesowej Sąd Rejonowy powi- nien był stwierdzić brak przesłanek do wydania wyroku skazującego bez rozprawy i skierować sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych (art. 343 § 7 k.p.k.). Na zakończenie tych rozważań należy jeszcze odnieść się do zarzutu naruszenia art. 439 pkt 11 k.p.k. Skarżący przedstawił argumentację, z któ- rej wynika, że skoro sprawa powinna zostać rozpoznana na rozprawie, a udział w niej oskarżonego jest obowiązkowy, to rozpoznanie jej na posie- dzeniu pod nieobecność oskarżonego stanowiło uchybienie o charakterze bezwzględnej przyczyny odwoławczej.

Takie rozumowanie jest oderwane od zaistniałej sytuacji procesowej, w której rozpoznanie sprawy nastąpiło na posiedzeniu w oparciu o art. 339 § 1 pkt 3 k.p.k., zaś udział w nim oskarżonego nie był obowiązkowy (art. 343 § 5 zd. 1 k.p.k.). Uwzględnienie omówionych powyżej zarzutów spowodowało, że bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie zarzutu obrazy art. 415 § 4 k.p.k. odnośnie do zasądzenia odszkodowania z urzędu, albowiem sprawa bę- dzie ponownie rozpoznawana na zasadach ogólnych (art. 436 k.p.k.). Podsumowując, stwierdzony brak przesłanek określonych w art. 335 § 1 k.p.k. i nierozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych (art. 343 § 7 k.p.k.) świadczy o rażącym naruszeniu tych przepisów, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

Stąd też zachodziła konieczność uchylenia wyroku Sądu odwoławczego oraz utrzymanego nim w mocy wy- roku Sądu Rejonowego i przekazania sprawy temuż sądowi do ponownego rozpoznania na rozprawie.