I KZP 18/03 · Sąd Najwyższy

UCHWAŁA Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2003 R. I KZP 18/03 Umowa licencyjna jest ze swej istoty stosunkiem zobowiązaniowym, który z jednej strony określa uprawnienia udzielane na rzecz licencjobiorcy, z drugiej zaś strony statuuje obowiązek zapłaty (prawo do wynagrodzenia) na rzecz uprawnionego podmiotu, tj. licencjodawcy. W związku z tym, uży- te w art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.) określenie „wbrew warunkom uprawnienia” odnosi się tylko i wyłącznie do udzielonych mocą licencji uprawnień do rozpowszechniania utworu, nie zaś do obowiązków wynikających z umowy licencyjnej (np. prawo do wynagrodzenia, czy obo- wiązek przedstawiania rozliczeń finansowych).

Tak rozumiane pojęcie „uprawnienia” odnosi się także do istniejącej przed nowelizacją „licencji ustawowej”, z tą jednak różnicą, że źródłem „uprawnienia” nie była umowa a jedynie ustawa.” Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz. Sędziowie SN: J. Sobczak (sprawozdawca), E. Strużyna. Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Roberta W. i Jana W., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w T., postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2003 r., zagadnienia prawnego wymaga- jącego zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy użyte w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie au- torskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 904 ze zm.) 2 określenie „wbrew warunkom uprawnienia” obejmuje także zaniechanie uiszczenia wynagrodzenia autorskiego i składania rozliczeń programowo- finansowych do których nadający (operator sieci kablowych) zobowiązał się w umowie licencyjnej z podmiotem uprawnionym (Stowarzyszenia Autorów ZAiKS), czy też odnosi się ono tylko do technicznych ograniczeń rozpo- wszechniania zawartych w tejże umowie?”. u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

UZASADNIENIE

Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującej sytuacji procesowej. Dnia 30 listopada 1994 r. zostały zawarte dwie umowy licencyjne, których stronami były: Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w K. (licencjodawca) oraz Spółka S. TAR TV Sp. z o.o. w T. (licencjobiorca). Pierwsza z zawar- tych umów dotyczyła tzw. nadań własnych, zaś druga reemisji utworów. W późniejszym okresie dokonano aneksu do umowy na nadanie własne i za- warto nową umowę na reemisję utworów, stanowiącą kontynuację po- przedniej.

Umowy te w części wstępnej określały zasady rozpowszechnia- nia, a w dalszych postanowieniach nakładały na nadającego m. in. obowią- zek przedstawiania rozliczeń programowo finansowych i uiszczania wyna- grodzenia autorskiego. W przedmiotowych umowach znalazł się zapis, zgodnie z którym zezwolenie na nadawanie następuje w granicach i na wa- runkach określonych w tychże umowach. Oskarżeni Robert W. i Jan W., jako reprezentujący nadającego, niewywiązywali się w pełni z ciążących na nich obowiązków wynikających z umów, tj. przedstawiania rozliczeń oraz wnoszenia opłat.

W związku z powyższym w postępowaniu cywilnym za- 3 padły orzeczenia zasądzające należności wynikające z zawartych umów. Wobec dalszego niewywiązywania się z obowiązków w zakresie rozliczeń i uiszczania opłat, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS zawiadomiło prokuraturę o popełnieniu przez oskarżonych przestępstwa określonego w art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych i po przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego został wniesiony przeciwko nim akt oskarżenia. Wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 19 grudnia 2002 r., Robert W. został uznany „za winnego tego, że jako Prezes PPHU S. STAR, póź- niej (...) Telewizji Kablowej S. STAR oraz jako prezes Spółki z o.o.

MTK S. TAR w T. w okresie od września 1996 r. do października 1999 r. wbrew wa- runkom uprawnienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 1 lipca 1995 r. za- wartej ze Stowarzyszeniem Autorów ZAiKS w K. na reemitowanie progra- mów, a od lutego 1999 r. do października 1999 r. wbrew warunkom upraw- nienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 30 listopada 1994 r. na nadawa- nie programów własnych, polegających na składaniu rozliczeń programo- wo-finansowych i wnoszeniu opłat, rozpowszechniał utwory muzyczne, słowne i słowno-muzyczne twórców zrzeszonych w ZAiKS w wersji orygi- nalnej, albo w postaci nadania, opracowania, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu, naruszając tym interesy twórców reprezentowa- nych przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, czyniąc z popełnienia prze- stępstwa stałe źródło dochodu, to jest przestępstwo określone w art. 116 ust 1 i 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach po- krewnych”.

Tymże wyrokiem Jan W. został uznany „za winnego tego, że jako Prezes (...) Telewizji Kablowej S. TAR TV Spółka z o.o. w T. w okresie od października 1999 r. do lipca 2001 r. wbrew warunkom uprawnienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 30 listopada 1994 r. oraz aneksu z dnia 26 października 1999 r. do tej umowy zawartej ze Stowarzyszeniem Auto- rów ZAiKS w K. na nadawanie programu własnego, wbrew warunkom 4 uprawnienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 30 listopada 1994 r. i umowy z dnia 1 lipca 1995 r. stanowiącej jej kontynuację na reemitowanie programów innych nadawców, polegających na składaniu rozliczeń pro- gramowo-finansowych rozpowszechniał utwory muzyczne, słowne i słow- no-muzyczne twórców zrzeszonych w ZAiKS w wersji oryginalnej albo w postaci nadania, opracowania artystycznego wykonania, fonogramu wi- deogramu. naruszając tym interesy twórców reprezentowanych przez Sto- warzyszenie Autorów ZAiKS czyniąc z popełnienia przestępstwa stałe źró- dło dochodów, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 116 ust 1 i 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych”.

Apelację od powyższego wyroku wnieśli obrońcy obydwu oskarżo- nych. Poza zarzutami podniesionymi w obu apelacjach, sprowadzającymi się do błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszeń prawa procesowego i materialnego, obrońca Roberta W. w uzasadnieniu swej skargi wskazał m. in., że „kwestia wywiązywania się z obowiązków finansowych (także w za- kresie przesyłania rozliczeń finansowych) nie jest równoznaczna z rozpo- wszechnianiem utworów wbrew warunkom zezwolenia. Odróżnienia wy- magają warunki rozpowszechniania utworów, od warunków finansowych umowy”.

Odpowiedź na apelacje obrońców oskarżonych złożył oskarżyciel po- siłkowy, tj. Stowarzyszenie Autorów ZAiKS podnosząc, iż pokrzywdzony udzielił zezwolenia na korzystanie z praw przez siebie chronionych na wa- runkach wynikających z umowy. Te warunki, w rozumieniu oskarżyciela posiłkowego, zobowiązywały nadawcę do określonych czynności oraz za- płaty tantiem. Przy czym art. 21 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej cyt. p.a.p.p) stanowił, iż organizacjom radiowym i telewi- zyjnym wolno nadawać utwory słowne i słowno-muzyczne wyłącznie na podstawie umowy zawartej z właściwą organizacją zbiorowego zarządza- 5 nia prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.

Organizacja, która na mocy ustawy zobowiązana została do pośrednictwa pomiędzy uprawnio- nym a podmiotem korzystającym z praw chronionych ograniczona jest do- datkowo, zgodnie z art. 106 ust. 2 omawianej ustawy, w decydowaniu o odmowie udzielenia zezwolenia. Wobec czego wolą ustawodawcy było, ażeby osoby rozpowszechniające utwór i działające wbrew warunkom li- cencji były pociągnięte do odpowiedzialności karnej oraz to, by kwestia niewykonywania obowiązków wynikających z zawartej umowy, nie była je- dynie przedmiotem roszczeń cywilnoprawnych.

Rozpoznając apelacje obrońców Sąd Okręgowy w T. dostrzegł za- gadnienie prawne, które przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnię- cia. Odnosząc się do tego zagadnienia Zastępca Prokuratora Generalne- go wniósł o podjęcie następującej uchwały: „rozpowszechnianie wbrew wa- runkom uprawnienia cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub na- dania, o którym mowa w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r.

Nr 80, poz. 904 ze zm.) polega na nieprzestrzeganiu ustalonych warunków rozpowszech- niania, a nie obejmuje zaniechania uiszczania wynagrodzenia autorskiego i składania rozliczeń programowo – finansowych wynikających z zawartej umowy o rozpowszechnianie utworu”. W uzasadnieniu wniosku Zastępca Prokuratora Generalnego argumentował, że zwrot „wbrew warunkom” jest powiązany z rozpowszechnianiem a nie z wszystkimi elementami określa- jącymi zobowiązania wynikające z przekazania uprawnienia do rozpo- wszechniania; chodzi tu o warunki dotyczące rozpowszechniania utworu.

Wskazał także na obowiązujący w doktrynie pogląd, zgodnie z którym nie- przestrzeganie ograniczeń w zakresie rozpowszechniania oznacza np. przekroczenie ustalonego nakładu egzemplarzy. 6 Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Formułując przedmiotowe zagadnienie prawne Sąd Okręgowy w T. wskazał przepis art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jako – jego zdaniem – wymagający zasadniczej wykładni ustawy. Nato- miast z treści pytania, z sytuacji procesowej i prawnej, na tle której ono się wyłoniło oraz uzasadnienia stanowiska Sądu Okręgowego jednoznacznie wynika, że trudności interpretacyjne sprawia nie samo brzmienie przepisu lecz istota licencji w rozumieniu prawa autorskiego i praw pokrewnych.

Na wstępie wypada zaznaczyć, że w telewizji kablowej należy wyróż- nić dwie formy jej działalności. Pierwsza polega na tworzeniu i rozpo- wszechnianiu przez operatorów (zarządzających sieciami kablowymi łą- czącymi ich studia z poszczególnymi abonentami) programów tzw. „wła- snych”, w odniesieniu do których sami decydują o tym jak będzie wyglądał emitowany przez nich program, tzn. z jakich audycji (np. filmów fabularnych audycji publicystycznych, informacyjnych, rozrywkowych, reklam) będzie się on składał, zaś druga forma działania operatorów polega na „równo- czesnym i integralnym rozpowszechnianiu” w ich sieciach kablowych pro- gramów tworzonych i nadawanych przez inne organizacje telewizyjne tzw. reemisjach (zob.

A. Matlak: Równoczesne i integralne rozpowszechnianie kablowe na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ZNUJ, Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej, 1997, z. 69, s. 76). Definicja reemisji została wprowadzona ustawą z dnia 28 paź- dziernika 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrew- nych (Dz. U. Nr 197, poz. 1662). Zgodnie z art. 6 ust 5 p.a.p.p. przez ree- mitowanie utworu należy rozumieć jego rozpowszechnianie przez inny podmiot niż pierwotnie nadający, drogą przejmowania w całości i bez zmian programu organizacji radiowej lub telewizyjnej oraz równoczesnego i integralnego przekazywania tego programu do powszechnego odbioru. 7 Wskazany powyżej podział jest szczególnie istotny z punktu widzenia odpowiedzialności karnej na podstawie art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 3 tejże ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej przez ustawę z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 197, poz. 1662) – operatorom sieci kablowych wolno było rozpowszech- niać utwory nadawane przez inne organizacje radiowe lub telewizyjne do- stępne na danym obszarze, jeżeli rozpowszechnianie w sieciach kablo- wych miało charakter równoczesny i integralny z nadaniem pierwotnym (podkreśl. SN). Uprawnionym do utworów przysługuje prawo do wynagro- dzenia.

Powyższy przepis statuował licencję ustawową (podkreśl. SN) na tzw. przekaz symultaniczny programów telewizyjnych. Innymi słowy dzia- łalność operatora telewizji kablowej mieszcząca się w treści przepisu art. 24 ust. 3 p.a.p.p. została, według wówczas obowiązującego stanu prawne- go, objęta licencją ustawową, na podstawie której operator mógł korzystać z utworów i wszystkich przedmiotów praw pokrewnych w ściśle określonym zakresie, w zamian za uiszczanie na rzecz podmiotów uprawnionych od- powiedniego wynagrodzenia.

W związku z powyższym prawa przyznane: autorom, artystom wykonawcom, organizacjom radiowym lub telewizyjnym oraz producentom fonogramów i wideogramów ograniczone zostały na gruncie obowiązującego wówczas stanu prawnego: jeśli chodzi o autorów – na podstawie cytowanego wyżej art. 24 ust. 3 p.a.p.p., zaś jeśli chodzi o pozostałe wymienione podmioty – na podstawie art. 24 ust. 3 p.a.p.p. w zw. z art. 100 p.a.p.p. Należy więc stwierdzić, iż licencja ustawowa wynika- jąca wprost z przepisu art. 24 ust. 3 p.a.p.p. zwalniała operatorów sieci ka- blowych od potrzeby uzyskiwania zgody na eksploatację nadawanych przez inną organizację radiową i telewizyjną chronionych utworów, wyko- nań, programów (nadań), jeśli ta eksploatacja polegała na: rozpowszech- 8 nianiu w sieciach kablowych, a rozpowszechnianie miało charakter równo- czesny i integralny z nadaniem pierwotnym oraz rozpowszechniany był sy- gnał pochodzący od organizacji radiowych lub telewizyjnych dostępnych na danym obszarze (zob.

J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak: Telewizja kablo- wa i prawo, Warszawa, 1997, s. 44). Ponadto należy zauważyć, że licencja ustawowa została przyznana „operatorom sieci”, zaś zgodnie z poglądami wyrażanymi w literaturze przedmiotu „operator sieci” może nadawać własne programy, albo rozpo- wszechniać dalej, czyli dokonywać reemisji utworów nadawanych przez inne organizacje. Operatorem sieci jest więc, w rozumieniu prawa autor- skiego, podmiot, który decyduje o zawartości rozpowszechnianego pro- gramu, zaś zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.

U. Nr 101, poz. 1114), rozprowadzanie programów w sieciach kablowych podlega zgłoszeniu, z wyjątkiem rozprowadzania programów publicznego radia i telewizji lub programów krajowych nadawców odbiera- nych za pomocą odbiorników powszechnego użytku. Rejestr rozprowadza- nia programów w sieciach kablowych prowadzony jest zgodnie z § 2 roz- porządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 13 sierpnia 1993 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestracji i rozprowadzania programów w sieciach kablowych, wzoru rejestru i opłat za wpis do rejestru (Dz.

U. Nr 79, poz. 375), wydanego na podstawie art. 42 ust. 2 i art. 46 ustawy o radiofonii i telewizji. (zob. J. Sobczak: Radiofonia i telewizja. Ko- mentarz, Kraków 2001, s. 469). Rejestracja jest więc warunkiem legalności działania z punktu widze- nia prawa publicznego. Statuowała też, zdaniem Sądu Najwyższego, orze- kającego w niniejszej sprawie, przyznanie z mocy ustawy licencji do roz- powszechniania utworów w sieciach kablowych, jeżeli rozpowszechnianie miało charakter symultaniczny. W związku z powyższym operator sieci ka- blowej, z mocy art. 24 ust. 3 p.a.p.p., został wyłącznie zobowiązany do za- 9 warcia z uprawnionymi do rozpowszechnianych utworów umowy określają- cej wysokość wynagrodzenia i ewentualnie sposób jego przekazywania.

Taka umowa mogła zostać zawarta zarówno bezpośrednio pomiędzy ope- ratorem a podmiotem dysponującym odpowiednimi prawami, jak i za po- średnictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub pokrewnymi (zob. J Barta, R. Markiewicz, A. Matlak: Telewizja kablowa i prawo ..., op. cit. s. 39). Umowa taka nie mogła być, w żaden sposób, uznana za umowę licencyjną albowiem nie przenosiła autorskich praw ma- jątkowych, ani też nie określała sposobu korzystania z utworów. Należy więc z całą stanowczością stwierdzić, iż Stowarzyszenie Au- torów ZAiKS nie było uprawnione do udzielenia licencji operatorom sieci kablowej na symultaniczne rozpowszechnianie utworów, a jedynie do za- warcia umowy określającej, jak już wspomniano, wysokość wynagrodzenia.

Tak więc, art. 24 ust. 3 p.a.p.p. był przepisem szczególnym i ograniczają- cym działanie art. 105 ust. 1 p.a.p.p., zawierającego domniemanie, że or- ganizacja zbiorowego zarządzania jest uprawniona do zarządzania i ochrony pól eksploatacji objętych zbiorowym zarządzaniem. Organizacja zbiorowego zarządzania posiadała uprawnienia do zawierania umów od- noszących się wyłącznie do wynagrodzenia z tytułu reemisji. W tej sytuacji wobec faktu, że w momencie objętym aktem oskarżenia obowiązywała li- cencja ustawowa koniecznym było rozważenie legitymacji ZaiKS-u do wy- stępowania w sprawie, w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

Powyższy stan prawny obowiązywał od wejścia w życie ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do dnia 22 lipca 2000 r. kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 53, poz. 637) nowelizująca treść art. 21 p.a.p.p. Zgodnie z brzmieniem ust. 4 art. 21 p.a.p.p. nadanym powyższą ustawą, operatorom sieci kablowych wolno reemitować w sieciach kablowych utwory nadawane w programach 10 organizacji radiowych i telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy za- wartej z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.

Należy zauważyć, iż pojęcie reemisji, we wpro- wadzonym nowelą ust. 4 art. 21 p.a.p.p. jest w doktrynie uważane za rów- noznaczne z pojęciem „równoczesnego i integralnego nadawania utworu z utworem pierwotnym”, używanym na tle stanu prawnego przed noweliza- cją. Jednocześnie powołana powyżej nowela prawa autorskiego nie wykre- śliła art. 24 ust 3 p.a.p.p., co niewątpliwie stanęło w sprzeczności z nowo wprowadzonym art. 21 ust 4 p.a.p.p., który miał na celu dostosowanie pol- skiego prawa autorskiego do prawa Unii Europejskiej, w odniesieniu do re- emisji kablowej programów radiowych i telewizyjnych.

Dyrektywa Rady Unii nr 93/83 z 27 września 1993 r. zabraniała bowiem stosowania licencji po- zaumownych w odniesieniu do równoczesnego rozpowszechniania kablo- wego programów radiowych i telewizyjnych. W rezultacie do dnia 1 stycz- nia 2003 r. ustawa zawierała dwie różne i sprzeczne ze sobą regulacje te- go samego zjawiska – tj. art. 21 ust 4 p.a.p.p. i art. 24 ust 3 p.a.p.p. Stan ten został zmieniony po wejściu w życie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. (Dz. U. Nr 197, poz. 1662), która wykreśliła treść ust. 3 w art. 24 (zob.

J. Barta, M. Czajkowska – Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R Markiewicz, E Traple: Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych – komentarz, Warszawa 2001, s. 247). Jednocześnie zgodnie z art. 2 ust 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 53, poz. 637), jak i art. 2 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 197, poz. 1662), jeżeli rozpoczęte przed dniem wejścia w życie ustawy korzystanie z artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu, programu radiowego lub telewizyjnego oraz pierwszego wydania albo wydania krytycznego lub 11 naukowego było według przepisów dotychczasowych dozwolone, nato- miast z dniem wejścia w życie ustawy wymaga zezwolenia, to może być dokończone, pod warunkiem że uprawniony otrzyma stosowne wynagro- dzenie.

Zdaniem Sądu Najwyższego „dozwolenie” to dotyczy w szczegól- ności licencji ustawowej. Reasumując, należy stwierdzić, iż ustawodawca, skreślając ustawą z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i pra- wach pokrewnych ust. 3 w art. 24 p.a.p.p., i ponownie nowelizując treść art. 21 p.a.p.p., usunął z tekstu ustawy tzw. „licencję ustawową” dla operatorów kablowych na rozpowszechnianie w sieci kablowej utworów nadawanych przez inne organizacje radiowe lub telewizyjne. Tak więc, kwestia upraw- nień operatorów kablowych do dokonywania reemisji utworów została osta- tecznie ustalona treścią ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W ust. 3 ponownie zno- welizowanego art. 21 przyznano operatorom sieci kablowych uprawnienie do reemitowania w sieciach kablowych utworów nadawanych w progra- mach organizacji radiowych i telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Odnośnie co do odpowiedzialności karnej, kształtującej się na tle art. 116 p.a.p.p. oraz powziętej przez Sąd Okręgowy wątpliwości co do użytych w powyższym przepisie słów „wbrew warunkom uprawnienia”, należy stwierdzić, iż kluczem do rozstrzygnięcia przedmiotowego zagadnienia jest pojęcie licencji ustawowej, jak i umownej.

Zarówno w przypadku licencji ustawowej, jak i licencji umownej, mamy do czynienia ze stosunkiem zo- bowiązaniowym, w którym z jednej strony przyznane jest uprawnienie dla operatora sieci kablowej do reemitowania w sieciach kablowych utworów nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych, zaś z drugiej strony obowiązek uiszczania określonego wynagrodzenia za reemi- sję. Jedyna różnica polega na tym, iż w przypadku licencji ustawowej 12 uprawnienie do symultanicznego rozpowszechniania utworów (reemisji) wynikało wprost z ustawy, zaś w przypadku umowy licencyjnej uprawnienie to wynika z umowy zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania pra- wami autorskimi.

W myśl art. 116 ust. 1 p.a.p.p., kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozba- wienia wolności do lat 2. Dla bytu tego przestępstwa jest więc konieczne, aby sprawca działał bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom. W grę wchodzi zatem świadome działanie sprawcy bez odpowiedniego zezwole- nia (w przedmiotowej sprawie – licencji ustawowej albo umownej), pocho- dzącego od twórcy lub innego uprawnionego podmiotu albo też naruszenie przez sprawcę warunków określonych w posiadanym przez niego zezwole- niu.

W analizowanym przepisie art. 116 ust. 1 p.a.p.p. ustawodawca wy- raźnie wskazuje, iż warunkiem koniecznym i kształtującym odpowiedzial- ność karną jest właśnie brak uprawnienia lub działanie wbrew niemu. Po- nieważ, jak wskazano wyżej, zarówno licencja ustawowa, jak i umowna (udzielona na reemisję w sieciach kablowych utworów nadawanych w pro- gramach organizacji radiowych i telewizyjnych) jest stosunkiem zobowią- zaniowym – zdaniem Sądu Najwyższego nie można utożsamiać pojęcia uprawnienia do rozpowszechniania utworu z pojęciem obowiązku uiszcza- nia odpowiedniego wynagrodzenia za to rozpowszechnianie.

Odpowiada- jąc wprost na pytanie Sądu Okręgowego należy stwierdzić, iż gdyby w ist- niejącym, w chwili formułowania pytania, stanie prawnym ustawodawca przewidział odpowiedzialność karną w art. 116 ust. 1 p.a.p.p. „za zanie- chanie uiszczania wynagrodzenia i składania rozliczeń finansowych”, po- służyłby się sformułowaniem „wbrew warunkom umowy”, a nie „wbrew wa- runkom uprawnienia”. 13 Na tle poprzednio obowiązującego stanu prawnego, sprzed noweli- zacji wprowadzonej ustawą z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.

U. Nr 53, poz. 637), nie było możliwe popełnienie przestępstwa określonego w art. 116 ust. 1 p.a.p.p. przez osoby reprezentujące operatora telewizji kablowej (np. prezesa za- rządu) o ile – jak już wspomniano – dopełniony został obowiązek zgłosze- nia rozprowadzania programów (art. 41 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji w zw. z § 2 rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 13 sierpnia 1993 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadze- nia rejestracji i rozprowadzania programów w sieciach kablowych, wzoru rejestru i opłat za wpis do rejestru), albowiem uprawnienie do reemisji wy- nikało wprost z ustawy, tj. z art. 24 ust. 3 p.a.p.p. Tak więc, warunkiem ko- niecznym do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej na tle poprzednio obowiązującego stanu prawnego było niezarejestrowanie określonego ope- ratora telewizji kablowej, albowiem tylko w tym przypadku operator taki nie był objęty licencją ustawową.

W przypadku tworzenia i nadawania przez operatora sieci kablowej tzw. programów własnych, w której to sytuacji operator jest organizacją te- lewizyjną (nadawcą w rozumieniu ustawy o radiofonii i telewizji), w grę wchodzą ogólne zasady wynikające z prawa autorskiego. Zarówno na gruncie poprzednio obowiązującego art. 21 p.a.p.p., jak i w brzmieniu na- danym przez ustawę z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy (...), na operatora telewizji kablowej został nałożony obowiązek zawarcia umo- wy z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi na nadawa- nie opublikowanych utworów muzycznych, słownych i słowno-muzycznych.

Od przedstawionej powyżej zasady wspomniana nowelizacja z dnia 28 października 2002 r. wprowadziła jeden wyjątek odnoszący się do sytuacji, gdy prawo do nadawania utworów zamówionych przez organizację radiową lub telewizyjną przysługuje jej na podstawie odrębnej umowy. W obecnie 14 obowiązującym stanie prawnym twórca i artysta wykonawca nie mogą zrzec się pośrednictwa organizacji zbiorowego zarządzania prawami autor- skimi w zarządzaniu ich prawami, natomiast umową z organizacją radiową lub telewizyjną mogą wyłączyć kompetencję w tym zakresie odpowiedniej organizacji w odniesieniu do oznaczonego utworu lub artystycznego wyko- nania lub w odniesieniu do całości repertuaru eksploatowanego w danej stacji.

Jest przy tym oczywiste, że uprawniony w takiej sytuacji powinien zawiadomić organizację zbiorowego zarządzania, której jest członkiem. Przyjąć także należy, wobec wyraźnego brzmienia art. 21 ust 1 p.a.p.p. – nieskuteczność zobowiązań organizacyjnych zakazujących swoim człon- kom zawierania umów określonych w tym przepisie (zob. J. Barta, R. Mar- kiewicz: Zmiany w ustawie o Prawie autorskim, Mon. Prawn. 2003, z. 2, s.58). Niezależnie od kręgu podmiotów, z którymi operator sieci kablowej winien zawrzeć umowę na nadawanie utworów, problem odpowiedzialności karnej z art. 116 ust 1 p.a.p.p. kształtuje się podobnie jak w przypadku re- emisji, tzn. należy odwołać się do cywilistycznego pojęcia zobowiązania.

Z istoty umowy licencyjnej, czy też umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych wynika, że umowy takie mają charakter umów odpłatnych (art. 43 ust. 1 p.a.p.p.). Tak jak w przypadku reemisji, odpłatność umowy nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności karnej, albowiem owa odpłat- ność jest tylko jedną częścią umowy zobowiązaniowej. Innymi słowy, umo- wa licencyjna, z jednej strony nadaje podmiotowi chcącemu rozpowszech- niać utwór uprawnienie do jego rozpowszechniania, zaś z drugiej strony nakłada na niego obowiązek zapłaty określonego wynagrodzenia.

Tak więc, niewywiązywanie się w pełni z obowiązku zapłaty na rzecz określo- nego w umowie podmiotu rodzi jedynie po stronie tego podmiotu możliwość dochodzenia swoich praw wyłącznie w procesie cywilnym. Określenie „wbrew warunkom uprawnienia”, należy zatem rozumieć wyłącznie jako nieprzestrzeganie przez sprawcę nałożonych w tym zakre- 15 sie ograniczeń, w szczególności co do: terminu udzielonego zezwolenia, liczby egzemplarzy, nadań lub wykonań czy też sposobu realizacji (zob. J. Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R Markiewicz, E Traple:

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych ..., op. cit. s. 689). Reasumując całość powyższych rozważań, Sąd Najwyższy stwier- dza, że umowa licencyjna jest stosunkiem zobowiązaniowym, który z jednej strony określa uprawnienia udzielane na rzecz licencjobiorcy (np. określe- nie warunków rozpowszechniania utworu, tj. terminu udzielonego zezwole- nia, liczby egzemplarzy, ewentualnie nadań lub wykonań czy sposobu rea- lizacji), z drugiej zaś strony statuuje obowiązek zapłaty (prawo do wyna- grodzenia) na rzecz uprawnionego podmiotu, tj. licencjodawcy.

W związku z tym, użyte w art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 904 ze zm.) określenie „wbrew warunkom uprawnienia” odnosi się tylko i wyłącznie do udzielonych mocą licencji uprawnień do rozpowszechniania utworu, nie zaś do obo- wiązków z niej wynikających (takich jak np. prawo do wynagrodzenia czy obowiązek przedstawiania rozliczeń finansowych). Tak rozumiane pojęcie „uprawnienia” odnosi się także do istniejącej przed nowelizacją „licencji ustawowej”, z tą jednak różnicą, iż źródłem „uprawnienia” nie była umowa, a jedynie ustawa.

Na marginesie należy stwierdzić, iż z pojęciem reemisji, tj. symulta- nicznego czyli równoczesnego oraz integralnego nadawania z nadaniem pierwotnym nie należy utożsamiać pojęcia retransmisji (Sąd Okręgowy używał tych pojęć niejako równoważnie). Pojęcie retransmisji nie jest poję- ciem ustawowym.