VIII U 2544/25 · Sąd powszechny

Sygnatura akt: VIII U 2544/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. znak: (...) Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Ł. po rozpatrzeniu wniosku I. M. odmówił jej ustalenia zbiegu świadczeń z wojskową rentą rodzinną od dnia (...) r. Organ rentowy uzasadnił swoją decyzję tym, że ze znajdującej się w aktach emerytalno-rentowych kserokopii odpisu skróconego aktu zgonu z dnia(...)r. nr (...) Z. M. zmarłego dnia(...) r. wynika, iż nastąpił rozwód związku małżeńskiego, co potwierdza brak danych małżonka osoby zmarłej oraz zapis w rubryce stan cywilny: rozwiedziony.

Ponadto, mimo wezwania, ubezpieczona nie dostarczyła do akt sprawy odpisu skróconego aktu małżeństwa wydanego po zgonie męża wraz z adnotacją o przyczynie ustania małżeństwa.W ocenie organu, z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni nie pozostawała we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka, nie przysługuje jej prawo do zbiegu świadczeńz wojskową rentą rodzinną. (decyzja k. 45 akt (...)). Odwołanie od powyższej decyzji w dniu (...) r. (data nadania w placówce pocztowej) wniosła I. M. nie zgadzając się z zapadłą decyzją i wskazując, że pomimo orzeczonego rozwodu do dnia śmierci męża prowadziła wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. (odwołanie k. 7-8).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, że prawo do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 95a ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych przysługuje osobom, które do chwili zgonu pozostawały w związku małżeńskim, a nadto we wspólności małżeńskiej a zatem osobami uprawnionymi są wdowiec i wdowa. Małżeństwo I. M. zostało rozwiązane przez rozwód a więc po zgonie byłego męża nie jest ona wdową po zmarłym. (odpowiedź na odwołanie k. 6). Pismem procesowym z dnia 4 grudnia 2025 r. organ rentowy wskazał, że ubezpieczona aktualnie pobiera świadczenie z (...)w wysokości (...)zł (emerytura, dodatek pielęgnacyjny oraz świadczenie dla deportowanych), kwota świadczenia z (...) stanowiłaby(...) zł, a zatem suma tych dwóch świadczeń wynosi (...) zł, czyli nie przekracza trzykrotności kwoty najniższej emerytury tj. (...) zł. (pismo procesowe k. 28).

Na rozprawach z dnia 18 listopada 2025 r. i 16 stycznia 2026 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. (e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 r. 00:01:05-00:01:42 – płyta CD k. 25, e-protokół rozprawy z 16 stycznia 2026 r. 00:01:17 – płyta CDk. 35). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Kapitan Z. M. urodzony (...) zmarł (...) r. Został zwolniony ze służby wojskowej w dniu (...)r. i był uprawniony do emerytury wojskowej. (bezsporne, a nadto odpis skrócony aktu zgonu k. 3 akt (...)). W dniu (...) r. zmarły Z.

M. oraz wnioskodawczyni I. M. (z domu: P.) zawarli związek małżeński. (odpis skrócony aktu małżeństwa k. 1 akt (...)). W (...). wnioskodawczyni i Z. M. rozwiedli się z uwagi na romans zmarłego. Małżonkowie po rozwodzie pozostawali jednak we wspólnym gospodarstwie domowym – w mieszkaniu w S. przy ul. (...). Razem z nimi do (...) r. albo (...) r. mieszkał również syn wnioskodawczyni i zmarłego. Zmarły nie miał zasądzonych alimentów na rzecz wnioskodawczyni. Zmarły nie wyprowadził się z mieszkania, które było mieszkaniem służbowym zapewnionym przez wojsko; zarówno przed, jak i po rozwodzie przekazywał wnioskodawczyni pieniądze, płacił za mieszkanie, chodził na zakupy, wykonywał naprawyw domu i wykonywał inne czynności związane w prowadzeniem wspólnego domu.

Koszty prowadzenia gospodarstwa domowego małżonkowie ponosili wspólnie. Małżonkowie również po rozwodzie wspólne spędzali święta i uroczystości wspólnie i razem z synem i synową. Wnioskodawczyni i jej zmarły małżonek zamieszkiwali wspólnie do śmierci Z. M.. Po śmierci męża wnioskodawczyni zorganizowała jego pogrzeb i pokryła koszty z nim związane. Musiała wyprowadzić się do mniejszego mieszkania (kawalerki), które jednak nadal było zapewnione przez wojsko. Lokal ten został wykupiony przez wnioskodawczynię od A. (...). (zeznania wnioskodawczyni e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 r. 00:33:41 w zw. z 00:01:42-00:11:58 – płyta CD k. 25, zeznania świadka A.

M. e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 00:13:57-00:19:48– płyta CD k. 25, zeznania świadka K. M. e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 r. 00:20:42-00:28:15 – płyta CD k. 25). Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego (...) w P. z dnia (...) r. o sygn. VIII U (...) ubezpieczonej przyznano prawo do wojskowej renty rodzinnej po zmarłym Z. M.. (wyrok z 24 listopada 1997 r. k. 10). Decyzją (...) z(...) r., W. (...) zmieniła za zgodą strony decyzję przydziału zamiennego lokalu mieszkalnego nr (...) z dnia (...) r. wydaną przez D. (...) I. M. jako osobie nieuprawnionej w ten sposób, że: przydzielił I.

M. – wdowie uprawnionej osobną kwaterę stałą (...) przy ul. (...) w S. o powierzchni mieszkalnej (...) m ( 2) i powierzchni użytkowej (...) ( 2), w którym to lokalu wnioskodawczyni była osobą uprawnioną do zamieszkiwania. (decyzja k. 11 akt (...)). W dniu(...) r. I. M. złożyła wniosek o ustalenie zbiegu świadczeń z rentą rodzinną, które skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji. (wniosek k. 39-43 akt (...), decyzja k. 45 akt (...)). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane powyżej dokumenty oraz zeznania świadków:

A. M. oraz K. M., a także ubezpieczonej. Dowody te Sąd uznał za wiarygodne. Na uwagę w niniejszej sprawie zasługuje przy tym to, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia typowo prawna, a mianowicie to czy prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w art. 95a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentachz FUS ma zastosowanie do osób, które są rozwiedzione i mają ustalone prawo do renty rodzinnej.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu jako niezasadne. Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 305) w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisyo postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak więc stanowi art. 95a ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity:

Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm., dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS, ustawa emerytalna), osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3 (a zatem wdowie i wdowcowi uprawnionym do renty rodzinnej), oraz do emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej wypłaca się, zależnie od jej wyboru:

1) przysługującą rentę rodzinną oraz 25% emerytury, emerytury rolniczej, emeryturyz ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnychi członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej, albo 2) przysługującą emeryturę, emeryturę rolniczą, emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emeryturę wojskową, emeryturę policyjną, zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, emeryturę pomostową, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, rentę rolniczą szkoleniową, rentę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskową rentę inwalidzką albo policyjną rentę inwalidzką, oraz 25% renty rodzinnej.

Natomiast zgodnie z ustępem 2. powyższego artykułu, osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku:

1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1;

2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;

3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust.

1. Zgodnie zatem z art. 67 ust. 1 ustawy emerytalnej, do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71:

1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;

2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;

3) małżonek (wdowa i wdowiec) ;

4) rodzice. Przy tym, zgodnie z art. 70 ustępem 3, małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół tego czy wnioskodawczyni – I. M. ma prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu, a którym mowa w art. 95a ustawyo emeryturach i rentach z FUS (a zatem prawo do tzw. renty wdowiej) w sytuacji, gdyw momencie śmierci jej małżonka – Z.

M., była rozwiedziona i miała prawo do renty rodzinnej, nadto podnosiła, że nadal pozostawała we wspólności małżeńskiej, mimo orzeczonego rozwodu. Mając na uwadze powyższe przepisy, w ocenie Sądu Okręgowego zauważenia zatem wymaga, że art. 95a ustawy emerytalnej nie uregulował kwestii prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu byłej małżonki, która w momencie śmierci zmarłego była z nim rozwiedziona tak jak ma to miejsce na gruncie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, który dotyczy prawa renty rodzinnej dla rozwiedzionej małżonki oraz wdowy niepozostającej w dniu śmierci męża we wspólności małżeńskiej.

W konsekwencji, w ocenie Sądu Okręgowego małżonka rozwiedziona – nawet jeśli ma prawo do renty rodzinnej, to nie nabywa prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu,o którym mowa w art. 95a ustawy emerytalnej. W art. 95a ust. 1 ustawy emerytalnej wskazuje się jednoznacznie, że regulacja dotycząca tzw. renty wdowiej obejmuje jedynie osoby, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej – a zatem wdowy, ale już nie wskazuje, by dotyczyła rozwódek, których były mąż zmarł już po rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód. W tym miejscu zauważenia wymaga, że kobieta, która się rozwiodła, jest rozwódką, a nie wdową, niezależnie od tego, czy jej były mąż żyje, czy nie.

Mógł on przecież drugi raz się ożenić i umrzeć w trakcie drugiego małżeństwa – wówczas wdową po nim będzie jego druga żona. [taki pogląd prezentuje prof. ucz. dr. hab. Katarzyna Kłosińska w Poradni Językowej PWN, https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/wdowa;21921.html (dostęp: 2.02.2026 r.)]. Wskazania przy tym należy, iż art. 95a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawiera odwołania do regulacji zawartej w art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że również małżonka rozwiedziona (pod warunkiem, że w dniu śmierci męża prawo do alimentów miała prawo do alimentów z jego strony), ma prawo do renty rodzinnej.

Przepis art. 95a ustawy emerytalnej nie zawiera także przepisu w pełni analogicznego do art. 70 ust. 3 ustawyo emeryturach i rentach z FUS w zakresie prawa byłych małżonek do sposobu wypłaty świadczeń, o którym mowa w art. 95a ustawy emerytalnej. Wskazania wymaga, że ustawodawca w art. 95a ust. 2 pkt 2 częściowo uregulował materię, której poświęcony jest art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, jednak wskazał jedynie, że osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w tym przepisie w przypadku pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka.

Regulacja ta w porównaniu z tą z art. 70 ust. 3 jest zatem węższa i ma wyłącznie ograniczający charakter. Wprowadza ona warunek odnoszący się do sytuacji małżonków formalnie związanych węzłem małżeńskim na dzień śmierci jednego z nich i niepozostających we wspólności. Przepis ten milczy natomiast na temat ewentualnego prawa rozwiedzionej małżonki do tzw. renty wdowiej. Co więcej art. 95a ustawy emerytalnej również w innych swych fragmentach nie zawiera regulacji, z której można by wysnuć prawo małżonki rozwiedzionej do wypłaty świadczeń w sposób określony w art. 95a.

Z przepisu art. 95a ust. 2 pkt 2 wynika więc jedynie to, że prawa do renty wdowiej (pomimo prawa do renty rodzinnej po zmarłym) nie będzie mieć także małżonka nierozwiedziona i niepozostająca w dniu śmierci swojego małżonka we wspólności małżeńskiej – nawet gdy miała ona prawo do alimentów ze strony zmarłego męża. Wydaje się zatem, że intencją ustawodawcy było to, aby uprawnione do tzw. renty wdowiej były wyłącznie osoby: po pierwsze pozostające na chwilę śmierci swojego małżonka w związku małżeńskim, a oprócz tego wyłącznie takie, które pozostają ze zmarłym we wspólności małżeńskiej.

Prawo do tego świadczenia – uwagi na różnice w literalnym brzmieniu art. 70 i art. 95a ustawy emerytalnej wskazuje zatem jednoznacznie, że prawa do tzw. renty wdowiej ma wyłącznie wdowa – a zatem osoba, która pozostawała w momencie śmierci zmarłego mężaw związku małżeńskim z nim. W konsekwencji fakt, iż wnioskodawczyni była uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym byłym małżonku (co zostało przesądzone wyrokiem z dnia 24 listopada 1997 r.) nie powoduje, że jest ona automatycznie uprawniona do świadczeń w zbiegu wypłacanych na podstawie art. 95a ustawy emerytalnej – skoro ten przepis nie przewiduje wypłaty świadczeń w zbiegu w sposób określony w tym przepisie dla małżonki rozwiedzionej, a jedynie dla wdowy, czyli kobiety, która w momencie śmierci małżonka była jego aktualną żoną.

Zatem nawet jeżeli – co wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego – wnioskodawczyni, w momencie śmierci męża, pozostawała z nim w faktycznej wspólności małżeńskiej, to pomimo tego – z uwagi na fakt, że w momencie tym nie była jego aktualną małżonką, a małżonką rozwiedzioną, nie przysługiwało jej prawo do wypłaty świadczeń na zasadach, o którym mowa w art. 95a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W niniejszej sprawie bezsporne jest bowiem, że wnioskodawczyni w 1992 r. rozwiodła się ze swoim mężem, a do chwili jego śmierci nie zawarli ponownie związku małżeńskiego.

Zatem wnioskodawczyni będąca w dniu śmierci męża rozwódką (małżonką rozwiedzioną),a nie wdową po nim, nie jest uprawniona do wypłaty świadczeń w zbiegu (tzw. renty wdowiej), o którym mowa w art. 95a ustawy emerytalnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego odwołanie należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku – na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c.