VIII U 2248/25 · Sąd powszechny

Sygn. akt VIII U 2248/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, rozpoznając wniosek z dnia (...) r. odmówił M. Z. prawa do wypłaty renty rodzinnej w zbiegu z emeryturą pracowniczą na podstawie art. 33a ust. 1-5 ustawy z dnia 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ nabył prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku w wieku 59 lat wcześniej niż 5 lat przed osiągnieciem wieku emerytalnego, określonego w art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej, czyli 65 lat dla mężczyzn. /decyzja k.32 akt KRUS/ Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.

Z. podnosząc, że nie rozumie na jakiej podstawie odbiera mu się prawa nabyte - prawo do renty rodzinnej. Zwłaszcza, że w ZUS-ie złożył oświadczenie, iż decyduje się na pobieranie świadczenia z KRUS. /odwołanie k.3-4/ W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji. /odpowiedź na odwołanie – k. 6-7/ W piśmie z dnia 30.09.2025 r. wnioskodawca podniósł, że nie składał wniosku o rentę wdowią, a rentę rodzinną, a stanowisko ZUS jest dla niego niejasne. /pismo k. 18/ Na rozprawie w dniu 12.01.2026r. pełnomocnik KRUS podtrzymał stanowisko w sprawie, wnioskodawca prawidłowo poinformowany o terminie rozprawy nie stawił się, usprawiedliwiając brak stawiennictwa stanem zdrowia i wnosząc o przeprowadzenie rozprawy pod jego nieobecność. /notatka urzędowa k. 31, stanowisko procesowe pełnomocnika KRUS protokół z rozprawy z dnia 12.01.2026 r. 00:01:04-00:04:48/ Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

M. Z. ur. (...) był uprawniony do emerytury z ZUS. /bezsporne, nadto pismo ZUS k. 25 akt KRUS/ W dniu (...) r. M. Z. złożył w KRUS (placówka terenowa w K.) wniosek o rentę rodzinną po zmarłej w dniu (...) r. małżonce B. Z. oraz wniosek o ustalenie zbiegu świadczeń emerytury pracowniczej z rentą rodzinną. /wnioski k. 8-12 i 1-3 akt KRUS, odpis aktu małżeństwa k. 4 akt KRUS, skrócony odpis aktu zgonu k. 5 akt KRUS/ W wyniku rozpoznania wniosku o rentę rodzinną, decyzją KRUS z dnia (...). wnioskodawcy przyznano prawo do renty rodzinnej po zmarłej małżonce od (...) w kwocie (...) zł brutto.

Wypłata renty rodzinnej została wnioskodawcy zawieszona, ponieważ M. Z. pobierał emeryturę pracowniczą z ZUS. /decyzja k. 20 akt KRUS/ W dniu 15.04.2025r. odwołujący złożył wniosek o wznowienie wypłaty renty rodzinnej od (...), ponieważ jest to dla niego świadczenie korzystniejsze. /wniosek k. 21 akt KRUS/ W związku z powyższym wnioskiem, KRUS wniósł o wstrzymanie wypłaty wnioskodawcy emerytury pracowniczej. /pismo KRUS k. 22/ Po uzyskaniu informacji od ZUS w przedmiocie wysokości emerytury pracowniczej wypłaconej wnioskodawcy decyzją z dnia (...) r. ,KRUS wznowił M.

Z. wypłatę renty rodzinnej po zmarłej żonie od dnia (...) r. / pismo ZUS k. 25 akt KRUS, decyzja k. 27 akt KRUS/ Następnie zaskarżoną decyzją z dnia (...). organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do wypłaty renty rodzinnej po zmarłej małżonce w zbiegu z emeryturą pracowniczą. /zaskarżona decyzja k. 32 akt KRUS/ Powyższych ustaleń Sąd dokonał za pomocą dokumentów złożonych do akt spraw, w tym w aktach KRUS, których żadna ze stron nie kwestionowała. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 pominął wniosek ubezpieczonego o dopuszczenie zeznań świadka - jego partnerki K.

B. na fakt złożenia przez niego wniosku o przyznanie renty rodzinnej ,nie renty wdowiej jako nieistotny dla rozstrzygnięcia. Fakt przyznania wnioskodawcy prawa do renty rodzinnej po zmarłej małżonce nie był kwestionowany. Z materiału dowodowego wynikało zaś, że ubezpieczony domagał się też przyznania świadczeń w zbiegu - wniosek w aktach KRUS - co zostało rozstrzygnięte zaskarżoną decyzją.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie wnioskodawcy nie jest zasadne. Zgodnie z art.33a ust 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1770) osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 3, oraz do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo do policyjnej renty inwalidzkiej wypłaca się, zależnie od jej wyboru:

1) przysługującą rentę rodzinną z ubezpieczenia oraz 25 % emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej, albo 2) przysługującą emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, emeryturę rolniczą, emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emeryturę wojskową, emeryturę policyjną, zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, emeryturę pomostową, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, rentę rolniczą szkoleniową, rentę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskową rentę inwalidzką albo policyjną rentę inwalidzką, oraz 25 % renty rodzinnej z ubezpieczenia.

Wybrane świadczenie wypłacane jest w 100 % a drugie w określonym procencie tj.: - 15 % od 1.07.2025 do 31.12.2026 r. - 25 % od 1.01.2027 r. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku:

1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 przepisów emerytalnych;

2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;

3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 przepisów emerytalnych. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn (…). Prawo do świadczenia określonego w ustawie emerytalnej (in abstracto) powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia.

Zatem powstaje i istnieje niezależnie od decyzji organu rentowego, a tylko jego realizacja w postaci wypłaty świadczenia wymaga potwierdzenia decyzją. Tak więc istnienia prawa do świadczeń (in abstacto), związanego ze spełnieniem ustawowych warunków nabycia tego prawa, nie można utożsamiać z przyznaniem i wypłatą świadczenia. Zadaniem organu rentowego, na etapie nabycia in concreto prawa, jest jedynie ustalenie, że zostały spełnione warunki uzyskania uprawnienia emerytalnego oraz jego konkretyzacja w drodze decyzji /tak SN w postanowieniu z dnia 8.05.2025 r, II USK 239/24/.

Warunki wymagane do powstania renty rodzinnej wobec wdowy / wdowca określa art. 29 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 70 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wobec powyższego M. Z. nabył prawo do renty rodzinnej w chwili śmierci małżonki tj. (...) kiedy miał 59 lat 5 miesięcy i 22 dni Tym samym ubezpieczony nabył prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 (65 lat), zatem nie wypełnił warunku z art. 33a ust. 2 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Późniejsze złożenie wniosku o rentę rodzinną pozostaje bez wpływu na datę nabycia uprawnień do renty rodzinnej. W zakresie zarzutu pokrzywdzenia wnioskodawcy, który w chwili śmierci małżonki miał już niemal 60 lat, należy podnieść, że do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c, ani art.8 k.p. tym samym w zakresie przyznania prawa do świadczeń w tym do świadczeń w zbiegu nie można odnosić się do zasad słuszności. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych czy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mają charakter przepisów prawa publicznego.

Rygoryzm prawa publicznego nie może być łagodzony konstrukcją nadużycia prawa podmiotowego przewidzianą w art. 5 k.c. lub w art. 8 k.p. Zarzut ten (nadużycia prawa podmiotowego, albo czynienia ze swego prawa podmiotowego użytku niezgodnego z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa) w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych musiałby być odniesiony do czynności organu rentowego, który - wydając decyzję - nie korzysta ze swoich praw podmiotowych (regulowanych prawem prywatnym - Kodeksem cywilnym lub Kodeksem pracy), lecz realizuje ustawowe kompetencje organu władzy publicznej.

Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 5 k.c. jest niezasadny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 k.c. nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: wyrok z 19 czerwca 1986 r., II URN 96/86, Służba Pracownicza 1987 nr 3; wyrok z 29 października 1997 r., II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 465; wyrok z 26 maja 1999 r., II UKN 669/98, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597 - notka; wyrok z 12 stycznia 2000 r., II UKN 293/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321 - notka, postanowienie z 26 maja 1999 r., II UKN 670/98, niepublikowane).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 1 kpc orzekł jak w sentencji.