II AKa 305/19 · Sąd powszechny

Sygn. akt II AKa 305/19 Lublin, dnia 9 stycznia 2020 r.

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Apelacyjny w Lublinie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący - sędzia SA Agnieszka Pawłowska (sprawozdawca) Sędziowie: SA Mariusz Młoczkowski SA Leszek Pietraszko Protokolant st. sekr. sądowy Anna Kijak przy udziale prokuratora Jacka Kuźmy po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy z wniosku P. I. o zasądzenie zadośćuczynienia z powodu apelacji wniesionych przez prokuratora i pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 16 września 2019r., sygn. akt IV Ko 35/18 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że z podstawy rozstrzygnięcia o zadośćuczynieniu zawartego w punkcie I eliminuje określenie „oraz życia” i zasądzoną na rzecz P. I. kwotę obniża do 15 000 (piętnaście tysięcy) złotych;

II. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy; III. określa, że koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa. ............................................. SSA Mariusz Młoczkowski ............................................ SSA Agnieszka Pawłowska .............................................. SSA Leszek Pietraszko

UZASADNIENIE

Formularz UK 2 Sygnatura akt II AKa 305/19 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 16 września 2019r. sygn. akt IV Ko 35/18 1.2. Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.3. Granice zaskarżenia 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐co do winy ☐co do kary ☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2.

Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐art. 438 pkt 4 k.p.k.

– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐art. 439 k.p.k. ☐brak zarzutów 1.4. Wnioski ☐uchylenie ☒zmiana . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut apelacja Prokuratora Okręgowego w Lublinie błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że ojciec wnioskodawcy X. I. został w toku postępowania sygn. 2267/47/S przez ówczesny Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w D. nie tylko pozbawiony wolności w okresie od 31 grudnia 1947r. do 2 stycznia 1948r., ale także życia, co w efekcie doprowadziło do zasądzenia na rzecz P. I. zadośćuczynienia w zbyt wysokiej kwocie 250.000zł ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny - powołany przez Prokuratora zarzut jest w całości zasadny, szczególnie że pozostaje zgodny z ustaleniami Sądu poczynionymi w uzasadnieniu do wydanego w sprawie wyroku, dotyczącymi okoliczności faktycznej przyczyny zgonu X.

I.; - rację ma zatem Sąd orzekający w sprawie, że zwłoki X. I. zostały ekshumowane, jednakże opinia antropologa połączona z badaniem szczątków zmarłego nie doprowadziła do ustalenia przyczyny jego śmierci (k. 141v). Sąd wskazał ponadto, że z zachowanych dokumentów wynika, iż X. I. miał popełnić samobójstwo poprzez powieszenie na pasku w celi aresztu, a dalej zdaniem Sądu, z czym należy się zgodzić, nie da się aktualnie ustalić przyczyny zgonu (k. 143), z tą jednak różnicą, że nie da się ustalić innej przyczyny zgonu, niż wskazana w zebranych w sprawie dokumentach.

Jedocześnie podkreślić należy, że rozważania odnośnie wątpliwości dot. przyczyny zgonu X. I. jedynie teoretycznie osłabiają wersję o jego samobójczej śmierci, a zatem nie wykluczają i nie obalają tego, że oficjalną przyczyną było samobójstwo przez powieszenie; - tymczasem rozważania dotyczące tego, że pozbawienie wolności X. I. było tak traumatyczne, iż spowodowało targniecie się na życie, pozostają poza sferą faktów udowodnionych i mogą być jedynie oceniane w kontekście prawdopodobieństwa. Należy mieć tu na względzie fakt, że X.

I. został zatrzymany wraz z innymi pracownikami więzienia w K., z których jeszcze jedna osoba podjęła bezskuteczną próbę samobójczą. Niemniej pozostałe osoby po kilku miesiącach ciężkich przesłuchań, zostały zwolnione z Aresztu. Co więcej, z akt sprawy wynika, że X. I. wstępnie przesłuchano, jednak brak dokumentów w tym zakresie uniemożliwia jakąkolwiek ocenę tej czynności. Nie można zatem zgodzić się z ustaleniem, że samobójcza śmierć X. I. była skutkiem sposobu jego traktowania przez funkcjonariuszy WUBP w D., bowiem brak jest jakichkolwiek dowodów także w tym zakresie, oprócz ogólnej wiedzy historycznej na ten temat.

Mając przy tym na uwadze fakt, że został on zatrzymany w dniu 31 grudnia 1947r., a w nocy z 1 na 2 stycznia 1948r. popełnił samobójstwo, trudno ustalić z całkowitą pewnością czy w ogóle i jeżeli tak, to jakiego rodzaju przemoc była wobec niego stosowana. Z tych względów nie do końca słusznie Sąd wskazuje na Wyrok SA w Katowicach z dnia 15 września 2017r. sygn. akt II AKa 286/17, bowiem zasądzona tam kwota 210.000zł dotyczyła pozbawienia wolności w okresie od dnia 27 października 1948 r. do 27 kwietnia 1949 r. i uwzględniała udowodnione ponad wszelką wątpliwość fakt oraz rozmiary stosowanej przemocy; - na rozmiar zadośćuczynienia musi mieć natomiast wpływ fakt tymczasowego aresztowania w toku prowadzonego wobec X.

I. w okresie stalinowskim śledztwa przez funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa publicznego, które w połączeniu z dodatkowym udręczeniem psychicznym związanym z odseparowaniem od młodej, niepracującej żony i małego dziecka oraz niepewnością o dalszy los swój oraz swoich najbliższych, na co słusznie wskazał Sąd orzekający w sprawie; Wniosek o zmianę zaskarżonego Wyroku przez: - wyeliminowanie z jego sentencji wyrażenia dotyczącego pozbawienia życia X. I.; - znaczne obniżenie kwoty zasądzonego zadośćuczynienia ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. z podanych powyżej w uzasadnieniu względów, Sąd przyjął za nieudowodniony, w stopniu pozwalającym na uczynienie podstawą zadośćuczynienia, fakt pozbawienia życia X.

I., a za taką podstawę przyjął jedynie pozbawienie go wolności w okresie od dnia 31 grudnia 1947r. do dnia 2 stycznia 1948r. Mając na uwadze ponadto wskazane powyżej argumenty, obniżył także znacznie, zgodnie z żądaniem, kwotę zasądzonego zadośćuczynienia; . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut apelacja pełnomocnika wnioskodawcy błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych z podstawę wyroku, mającego wpływ na jego treść, a polegającego na uznaniu, iż kwota przyznanego zadośćuczynienia jest kwotą adekwatną do poniesionych przez X.

I. krzywd i cierpień ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny - aktualne pozostają argumenty wskazane przy omawianiu zarzutu zawartego w apelacji prokuratora; - na uwagę zasługuje fakt, że argumenty wskazane przez pełnomocnika w apelacji w zasadzie potwierdzają, iż zasądzone przez Sąd zadośćuczynienie jest rażąco wysokie, jeżeli przyjmie się, że X. I. był pozbawiony wolności w okresie trzech dni, niezależnie od wszystkich innych okoliczności, wpływających na ocenę rozmiaru krzywdy i chociaż skarżący wysnuwa ze swoich argumentów przeciwne wnioski, to ich ocena jest całkowicie odmienna; - podkreślenia wymaga także to, że skarżący sam zauważa, iż bezzasadnie zasądzona kwota objęła okoliczność pozbawienia życia X.

I., skoro wnosi o jej podwyższenie w oparciu jedynie o fakt pozbawienia wolności; - jako pozbawione podstaw należy uznać stwierdzenie, że X. I. poświęcił dla Ojczyzny najwyższe dobro – życie, bowiem brak jest jakichkolwiek pewnych dowodów w tym zakresie; Wniosek zmiana zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 500.000zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i cierpienie wynikłe z pozbawienia wolności ojca X. I. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. z uwagi na brak jakichkolwiek merytorycznie racjonalnych argumentów w zakresie wniosku zawartego w apelacji, Sąd uznał go za niezasadny 5.

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot i zakres zmiany zmieniono zaskarżony wyrok w ten sposób, że z podstawy rozstrzygnięcia o zadośćuczynieniu zawartego w punkcie I wyeliminowano określenie „oraz życia” i zasądzoną na rzecz P. I. kwotę obniżono do 15 000złotych Zwięźle o powodach zmiany wskazana zmiana uwzględniła fakty: - pozbawienie wolności trwało niespełna trzy doby; - zastosowane zostało w wyniku procesu stalinowskiego; - rozmiar krzywdy wynikający z naturalnych następstw aresztowania w tego rodzaju procesie oraz rozmiar krzywdy wynikający z rozłąki z najbliższymi; - brak udowodnionego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy pozbawieniem wolności a śmiercią X.

I.; 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności II w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy 6. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności III. określono, że koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa 7. PODPIS SSA Mariusz Młoczkowski SSA Agnieszka Pawłowska SSA Leszek Pietraszko