III U 251/25 · Sąd powszechny

Sygn. akt III U 251/25

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2026r. Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Cezary Olszewski Protokolant: I. F. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2026r. w K. sprawy I. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o rentę rodzinną w związku z odwołaniem I. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia (...)r. znak (...) zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 17 czerwca 2025r. i przyznaje I. G. prawo do renty rodzinnej po zmarłym 9 grudnia 2021r. L. G..

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił I. G. prawa do renty rodzinnej po ojcu – J. G., zmarłym w dniu (...) r. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, iż zgodnie z art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), renta rodzinna przysługuje dzieciom własnym do ukończenia 16. roku życia, do ukończenia nauki w szkole (nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25. roku życia) lub bez względu na wiek, jeżeli stały się one całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji (lub całkowicie niezdolne do pracy), o ile niezdolność ta powstała w okresach wskazanych w ustawie.

Organ rentowy, opierając się na orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia (...) r., ustalił, że wnioskodawca jest wprawdzie osobą całkowicie niezdolną do pracy, jednakże niezdolność ta nie powstała w wymaganych ustawowo okresach, tj. do ukończenia 16. roku życia lub w trakcie nauki w szkole przed ukończeniem 25. roku życia. Jako potencjalne ramy czasowe organ wskazał okresy: od (...) r. do (...) r., od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...). W odwołaniu od powyższej decyzji I. G. wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na błędnym przyjęciu daty powstania niezdolności do pracy. Odwołujący podniósł, iż organ rentowy bezzasadnie utożsamił datę powstania niezdolności z dniem pierwszej hospitalizacji p., tj. (...) r. Wskazał przy tym, że w toku prawomocnie zakończonego postępowania sądowego o rentę socjalną (sygn. akt III U (...)), Sąd Okręgowy w wyroku z dnia (...) r. ustalił, iż proces chorobowy w postaci s. p.rozpoczął się już w trakcie pierwszych studiów wyższych, odbywanych w okresie od (...) r. do (...) r.

Zdaniem odwołującego fakt ten dowodzi, że niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem przez niego 25. roku życia w trakcie pobierania nauki. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje : I. G. (ur. (...)) w dniu (...) r. wystąpił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa do renty rodzinnej po ojcu – J. G., zmarłym w dniu (...) r. Lekarz Orzecznik ZUS, po analizie dokumentacji medycznej, stwierdził u odwołującego całkowitą niezdolność do pracy do dnia (...) r.

Jako datę powstania tej niezdolności wskazał okres pomiędzy (...) r. a (...) r. Na skutek wniesionego sprzeciwu sprawę rozpoznała Komisja Lekarska ZUS, która potwierdziła czas trwania całkowitej niezdolności do pracy (do (...) r.), uznała jednak, iż nie powstała ona w okresach wymaganych ustawą, tj. od (...) r. do (...) r. lub od (...) r. do (...) r. Celem weryfikacji spornej daty powstania oraz stopnia niezdolności do pracy, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii – L. F.. Biegły, po przeprowadzeniu badania przedmiotowego oraz analizie dokumentacji medycznej, rozpoznał u odwołującego s. n.oraz z. s. (t. m. w obserwacji).

Zaopiniował, iż rozpoznane schorzenia, ich stopień zaawansowania oraz przebieg czynią odwołującego całkowicie niezdolnym do pracy od dnia (...) r. do dnia (...) r. Jednocześnie biegły nie stwierdził u wnioskodawcy niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 31-36 a.s.). Uzasadniając swoje stanowisko, biegły wskazał na wysoki stopień skomplikowania sprawy wynikający z natury procesu chorobowego. Zwrócił uwagę na różnice w definiowaniu niezdolności do pracy na potrzeby renty socjalnej oraz renty rodzinnej. Zdaniem biegłego niestabilność stanu zdrowia odwołującego – objawiająca się współwystępowaniem s., z. s. oraz c. (...) – powoduje, iż okresy remisji pozwalające na podjęcie zatrudnienia przeplatają się z fazami zaostrzeń wymagającymi hospitalizacji.

Jako datę początkową całkowitej niezdolności do pracy biegły przyjął dzień pierwszego przyjęcia odwołującego do szpitala p., co zbiegło się w czasie z rezygnacją z nauki. Diagnozę tę potwierdziły wyniki testu psychologicznego (...). Z informacji uzyskanych z Politechniki (...) wynika, iż I. G. był studentem studiów stacjonarnych I stopnia na kierunku (...)w okresie od (...) r. do (...) r. Skreślenie z listy studentów nastąpiło z powodu niezaliczenia semestru. W aktach osobowych uczelni nie odnotowano zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu zdrowia odwołującego w tym okresie (k. 55, 57, 60 a.s.).

Następnie, od (...) r. do (...) r., odwołujący kontynuował naukę w Wyższej Szkole (...) w J. na Wydziale (...), (...)i (...). W dniu (...) r. złożył egzamin dyplomowy i uzyskał tytuł inżyniera (zaświadczenie k. 5 akt rentowych dot. renty socjalnej). Dodatkowo ustalono, iż prawo do renty rodzinnej po zmarłym J. G. posiadają obecnie: N. G. (ur. (...)) – okresowo do dnia (...) r. oraz G. G. (ur. (...)) – na stałe.

Sąd zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm.), dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1. do ukończenia 16 lat;

2. do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3. bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. Analiza powyższego przepisu, wsparta utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, prowadzi do wniosku, że prawo do renty rodzinnej bez względu na wiek przysługuje dziecku, które stało się całkowicie niezdolne do pracy w szeroko rozumianym „okresie nauki”.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt I UK 263/18, warunek ten nie wymaga, aby całkowita niezdolność do pracy powstała wyłącznie w czasie faktycznego „zasiadania w ławie szkolnej”. Istotne jest, by niezdolność ta wystąpiła w czasie trwania procesu edukacyjnego, który nie musi być kontynuowany nieprzerwanie rok po roku. Ważne jest, aby kolejny etap nauki został rozpoczęty przed osiągnięciem 25 roku życia, a dziecko realnie zmierzało do jej ukończenia. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 30 listopada 2016 r. sygn. akt III UK 25/16 oraz z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt I UK 231/18, podkreślając, że za kontynuowanie nauki uznaje się również usprawiedliwione przerwy (np. związane ze stanem zdrowia), o ile dziecko podejmuje starania o zdobycie wykształcenia mimo przeszkód wynikających z naruszonej sprawności organizmu.

W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia miała data powstania całkowitej niezdolności do pracy. W tym zakresie Sąd musiał posiłkować się wiadomościami specjalnymi, którymi dysponują biegli lekarze. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2025 r. sygn. akt III USKP 82/24, w przypadku braku wcześniejszej dokumentacji medycznej potwierdzającej ujawnienie się schorzenia psychicznego, nie można ustalić innej daty powstania niezdolności niż data rozpoczęcia leczenia. Sąd w pełni podzielił wnioski zawarte w opinii biegłego psychiatry L.

F.. Opinia ta została sporządzona po bezpośrednim badaniu odwołującego oraz wnikliwej analizie zgromadzonej dokumentacji medycznej. Jest ona logiczna, spójna i w sposób wyczerpujący uzasadnia przyjęte konkluzje. Biegły przekonująco wyjaśnił, dlaczego uznał I. G. za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia (...) r. Data ta jest ściśle powiązana z pierwszą hospitalizacją odwołującego w (...) w K., trwającą do (...)r., podczas której rozpoznano u niego s. p.. Sąd dokonał kontroli merytorycznej opinii biegłego pod kątem zasad logicznego myślenia oraz wiedzy powszechnej, uznając ją za wiarygodny dowód w sprawie.

Wnioski biegłego co do daty powstania niezdolności ((...)r.) oraz braku niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowią spójną całość z pozostałym materiałem dowodowym. Mając na uwadze, że całkowita niezdolność do pracy odwołującego powstała w dniu (...) r., a więc przed ukończeniem przez niego 25. roku życia (co nastąpiło (...) r.) i w okresie między zakończeniem jednego etapu nauki (Politechnika C. marzec (...).) a podjęciem kolejnej aktywności edukacyjnej (Wyższa Szkoła (...) w J. październik (...)r.), Sąd uznał, że przesłanka z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej została spełniona.

Gwałtowne załamanie stanu zdrowia w sierpniu (...)r. nastąpiło bowiem w czasie, w którym odwołujący zachowywał status osoby kontynuującej proces kształcenia w rozumieniu przywołanego orzecznictwa. W związku z powyższym, w oparciu o art. 477 14 §2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji. mt sędzia Cezary Olszewski