III AUa 147/26 · Sąd powszechny

Sygn. akt III AUa 147/26

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 kwietnia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Mirosław Godlewski Protokolant: starszy sekretarz sądowy (...) po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2026 r. w C. sprawy O. L. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. o prawo do zbiegu świadczeń z rentą rodzinną na skutek apelacji O. L. (1) od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 30 grudnia 2025 r. sygn. akt IV U 471/25 oddala apelację. Mirosław Godlewski Sygn. akt III AUa 147/26

UZASADNIENIE

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w C. odmówił O. L. (1) prawa do zbiegu świadczenia z rentą rodzinną tzw. renty wdowiej, z uwagi na nie spełnienie przesłanki nabycia prawa do renty rodzinnej nie wcześniej, niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. O. L. (1) w odwołaniu zarzuciła decyzji merytoryczną błędność i wniosła o przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania , podtrzymując argumentację z uzasadnienia decyzji . Zaskarżonym wyrokiem z dnia(...)r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu oddalił odwołanie. Sąd pierwszej instancji ustalił, że O. L. (1), urodzona (...), na mocy decyzji z dnia 30 stycznia 2003 r. ma od 1 stycznia 2003 r., tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek, przyznaną rentę rodzinną po zmarłym w dniu 4 sierpnia 1995 r. mężu O. L. (2). W konsekwencji tak poczynionych ustaleń Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione. Cytując treść art. 95a ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS Sąd Okręgowy wymienił przesłanki przyznania prawa do renty wdowiej, wśród których znajduje się obowiązek nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej, niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że ubezpieczona nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu od dnia jego śmierci, tj. 4 sierpnia 1995 r., bowiem uprawnienie do renty rodzinnej po zmarłym małżonku bada się na dzień śmierci współmałżonka, a nie na datę złożenia wniosku. Powszechny wiek emerytalny ubezpieczona osiągnęła w dniu (...) r. Nabycie prawa do renty rodzinnej wcześniej, niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego (60 lat) powoduje brak podstaw do wypłaty świadczeń w zbiegu.

Podnoszona przez ubezpieczoną kwestia nabycia przez nią prawa do świadczenia emerytalnego na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej nie ma znaczenia w ustaleniu prawa do zbiegu świadczeń z rentą rodzinną. Ubezpieczona jako osoba urodzona przed 1 stycznia 1949 r., nabyła prawo do emerytury na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej, ale do ustalenia prawa do zbiegu świadczeń z rentą rodzinną, tzw. renty wdowiej istotna przesłanką jest osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, a nie nabycie prawa na podstawie tego przepisu. Z tego względu odwołanie podlegało oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. O.

L. (1) objęła powyższy wyrok apelacją, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa do renty wdowiej. W uzasadnieniu apelująca wskazała, że Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił datę nabycia prawa do renty rodzinnej na dzień śmierci męża, a nie na 1 stycznia 2003 r., a więc zgodnie ze złożonym wnioskiem o to świadczenie. Co więcej, w stosunku do ubezpieczonej, jako osoba urodzonej przed 1949 r., nie ma zastosowania art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej, ale art. 27 tejże ustawy, który nie został wskazany w art. 95a ustawy emerytalnej.

Z tego względu art. 95a zawęża stosowanie warunku dotyczącego ustalenia wieku emerytalnego jedynie do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. Organ rentowy nie zajął stanowiska w zakresie wywiedzionej apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu. Kontrola instancyjna zaskarżonego rozstrzygnięcia prowadzi do akceptacji ustaleń poczynionych przez Sąd pierwszej instancji oraz uznania, że z dokonanej oceny prawnej został wyprowadzony prawidłowy wniosek o konieczności oddalenia odwołania O. L. (1). Treść apelacji wskazuje, że wywód Sądu pierwszej instancji nie przekonał ubezpieczonej co do niezasadności jej odwołania. Tymczasem niniejsza sprawa ma jednoznaczny i oczywisty charakter, sprowadzający się do subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod obowiązujące przepisy.

Zgodnie z art. 95a ustawy emerytalnej osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3, oraz do emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej wypłaca się, zależnie od jej wyboru 1) przysługującą rentę rodzinną oraz określony procent emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej, albo 2) przysługującą emeryturę, emeryturę rolniczą, emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emeryturę wojskową, emeryturę policyjną, zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, emeryturę pomostową, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, rentę rolniczą szkoleniową, rentę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskową rentę inwalidzką albo policyjną rentę inwalidzką, oraz wskazany procent renty rodzinnej.

Kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy ma treść ust. 2 tegoż przepisu. Otóż ustawodawca przewidział, że osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku:

1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1;

2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;

3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust.1. Zgodnie z art. 24 ust. 1 cytowanej ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że O. L. (1) nie spełnia ostatniej z wymienionych przesłanek, albowiem zgon jej męża O. L. (2) ((...) r.) nastąpił ponad 5 lat przed osiągnięciem przez ubezpieczoną powszechnego wieku emerytalnego 60 lat ((...) r.).

Poza sporem pozostaje także , że miała ona w dacie śmierci męża ukończony 50 rok życia co w świetle art.70 ust.1 pkt.1 ustawy o FUS była wystarczającą przesłanką nabycia prawa do renty rodzinnej ex lege. W tym stanie rzeczy , skoro ubezpieczona nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku wcześniej, niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 24 ust. 1, nie spełniła warunków do wypłaty świadczeń w zbiegu. Wpływu na powyższe nie miała wywiedziona apelacja. Jak słusznie wyjaśnił Sąd Okręgowy, datą nabycia prawa do renty rodzinnej ubezpieczonej był dzień zgonu jej małżonka, a nie dzień złożenia wniosku o to świadczenie, co wynika wprost z treści art. 100 § 1 ustawy emerytalnej – „prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z zastrzeżeniem ust. 2”.

Prawo do świadczenia określonego w ustawie emerytalnej ( in abstracto) powstaje więc z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia. Zatem powstaje i istnieje niezależnie od decyzji organu rentowego, a tylko jego realizacja w postaci wypłaty świadczenia (co następuje na wniosek ubezpieczonej) wymaga potwierdzenia decyzją. Tak więc istnienia prawa do świadczeń ( in abstracto), związanego ze spełnieniem ustawowych warunków nabycia tego prawa, nie można utożsamiać z przyznaniem i wypłatą świadczenia. Zadaniem organu rentowego jest jedynie ustalenie, że zostały spełnione warunki uzyskania uprawnienia do świadczenia rentowego oraz jego konkretyzacja w drodze decyzji.

Z tego względu bez wpływu na niniejsze postępowanie pozostawał fakt, że ubezpieczona wniosek o wypłatę renty rodzinnej złożyła w 2003 r. Co więcej, O. L. (1) nie ma racji wskazując, iż skoro urodziła się przed 1949 r., to przesłanka nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 nie ma do niej zastosowania. Kwestia nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej nie ma jurydycznego znaczenia dla nabycia prawa do zbiegu świadczeń z rentą rodzinną.

Do ustalenia prawa do zbiegu świadczeń z rentą rodzinną istotne jest osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego wymienionego w art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej, a nie nabycie prawa do emerytury na podstawie tego przepisu. Zresztą wiek emerytalny określony w art. 24 ust. 1 i art. 27 jest taki sam i wynosi 60 lat dla kobiet. Kończąc stwierdzić również należy, że renta rodzinna ma alimentacyjny charakter. Ta funkcja odnoszona jest do ochrony prawnej małżonków, którzy do dnia śmierci współmałżonka byli zobowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 k.r.o.), a zatem faktycznie realizowali wspólne cele małżeństwa.

Ponadto, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.). W art. 60 § 3 k.r.o. przewidziano, że obowiązek alimentacyjny między małżonkami rozwiedzionymi wygasa z upływem pięciu lat, jeżeli zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Posłużenie się przez ustawodawcę w przypadku nabycia prawa do tzw. renty wdowiej (zbiegu świadczeń) maksymalnie 5 letnim okresem od dnia śmierci małżonka do dnia osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego nie jest więc przypadkowe i wpisuje się w system przepisów regulujących kwestię świadczeń alimentacyjnych małżonków.

Kierując się wskazaną argumentacją Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a wniesiona od niego apelacja jest niezasadna, co skutkować musiało jej oddaleniem, o czym orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. Mirosław Godlewski