I C 431/24 · Sąd powszechny

Sygn. akt I C 431/24

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2026 r. Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Janusz Supiński Protokolant: Katarzyna (...) po rozpoznaniu w dniu 02.04.2026 r. w P. sprawy z powództwa (...) SA we J. przeciwko H. K., T. K. o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Zasądza od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 3.617,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. III. Nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w (...)) kwotę 381,60 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo ze środków budżetowych. Sygn. akt. I C 431/24

UZASADNIENIE

Powód (...) Bank SA we J. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanych H. K. i T. K. solidarnie kwoty 24.160,64 zł (wraz z odsetkami i kosztami postępowania) tytułem bezpodstawnego wzbogacenia powstałego na skutek prawomocnej oceny, że umowa kredytu jest nieważna i obowiązku zwrotu realnej, a nie nominalnej wartości świadczenia spełnionego przez powoda w ramach wykonywania umowy. Jednocześnie powód sformułował roszczenie ewentualne, na wypadek nieuwzględnienia roszczenia głównego i wniósł o zmianę wysokości świadczenia pieniężnego, przysługującego powodowi od strony pozwanej z tytułu obowiązku zwrotu środków pieniężnych w wysokości 138.500 zł otrzymanych w dniu 26.07.2004r. na podstawie umowy kredytowej w ten sposób, że powodowi poza roszczeniem o zwrot środków pieniężnych w ich nominalnej wysokości przysługuje od strony pozwanej dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 28.560,78 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, z jednoczesnym zasądzeniem od pozwanych na rzecz powoda w/w kwoty 28.560,78 zł wraz odsetkami i kosztami procesu.

W uzasadnieniu powód podniósł, iż strony łączyła umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...), którą to umowę Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem w sprawie XII C 970/19 uznał za nieważną; wskutek tego orzeczenia nakazano powodowi zwrot na rzecz pozwanych kwoty 174.774 zł tytułem uzyskanych od pozwanych spłat rzeczonego kredytu; wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie I (...) kwotę zwrotu przez powoda na rzecz pozwanych orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu zmniejszono do wysokości 35.227,40 zł, zaliczając na poczet wzajemnych rozliczeń stron nominalną kwotę kapitału kredytu udzielonego pozwanym.

Tymczasem przedmiotem zwrotu przez pozwanych na rzecz powoda winna być - w ocenie powoda – realna wartość kapitału pożyczki, a nie wartość nominalna. Pozwani - H. K. i T. K. – nie uznali powództwa i wnieśli o jego oddalenie na koszt powoda. W uzasadnieniu pozwani podnieśli, że rozliczenie kapitału kredytu udzielonego pozwanym przez powoda na mocy umowy kredytu nominowanego do (...) nastąpiło w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie (...), a dalsze roszczenia powodowego banku nie posiadają żadnych podstaw prawnych i faktycznych.

Sąd ustalił, co następuje: W dniu 19.07.2004r. pozwani H. K. i T. K. zawarli z poprzednikiem prawnym powoda umowę o kredyt nominowany do waluty (...) nr (...), w wyniku którego pozwani uzyskali kwotę 139.546,60 zł, która rozliczyli wcześniejszy kredyt na zakup nieruchomości położonej w J. (...). Obecna wartość tej nieruchomości kształtuje się na poziomie kwoty 541.000 zł. Wyrokiem z dnia 19.04.2023r. w sprawie XII C 970/19 Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że umowa kredytu nominowanego do waluty (...) nr (...) jest nieważna oraz zasądził od (...) Bank SA we J. na rzecz pozwanych kwotę 174.774 zł z odsetkami i kosztami procesu.

Wyrokiem z dnia 12.05.2024r. w sprawie (...) Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu w sprawie XII C 970/23 w ten sposób, że zasądził od (...) Bank SA we J. na rzecz pozwanych kwotę 35.227,40 zł z odsetkami. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że w wyniku zawarcia przez strony umowy kredytowej pozwani otrzymali od kredytodawcy kwotę 139.546,60 zł, zaś uiścili na rzecz tegoż kredytodawcy łącznie kwotę 174.774 zł. Nadto Sąd ten stwierdził, że w toku procesu kredytodawca skutecznie skorzystał z zarzutu potrącenia, wobec czego wzajemne wierzytelności umorzyły się na podstawie art. 498 § 2 kc do wartości wierzytelności niższej.

Wreszcie Sąd Apelacyjny stwierdził, że wskutek potrącenia wzajemnych wierzytelności stron, nie przysługuje powodowi (kredytodawcy) wynagrodzenie za korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu, co wynika, i w unormowań unijnych, i orzecznictwa (...) (wyrok w sprawie C-520/21), i orzecznictwa Sądu Najwyższego (uchwała w sprawie III CZP25/22). dowód: zeznania pozwanego (...) k 101 zeznania pozwanej (...)-K. k 101v odpis k 16-57, 72-87 opinia k 111-142 wyrok k 365, 374-392, 451, 461-470 akt XII C 970/23 SO we Wrocławiu

Sąd zważył, co następuje:

Bezspornym w sprawie jest ustalony wyżej stan faktyczny – nie tylko bowiem wynika on z twierdzeń samych stron, ale przede wszystkim z dokumentów, skądinąd nie kwestionowanych przez strony. Kwestią sporną pozostaje uprawnienie powodowego banku do jakiegokolwiek wynagrodzenia wynikającego z faktu zakupienia przez pozwanych nieruchomości za środki uzyskane z umowy kredytowej, która następnie została uznana za nieważną, a skutkiem orzeczenia sądowego uznającego ową umowę kredytową za nieważną był zwrot kwoty nominalnej kredytu przez kredytobiorców na rzecz kredytodawcy i zwrot wszelkich kwot, przewyższających kwotę kapitału kredytu, uzyskanych przez kredytodawcę na rzecz kredytobiorców.

Wspomniane wynagrodzenie powód raz określił jako bezpodstawne wzbogacenie pozwanych na kwotę 24.160,64 zł (jako różnicę pomiędzy realną a nominalną na dzień 30.04.2024r. kwotą środków pieniężnych otrzymanych w dniu 26.07.2004r. przez pozwanych na podstawie umowy kredytowej), a raz jako świadczenie dodatkowe w wysokości 28.560,78 zł (wynikające z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza pomiędzy rokiem 2004, a rokiem 2024). Pochylając się nad roszczeniami powoda nie sposób nie zauważyć kilku kwestii. Po pierwsze to postanowienie (...) z 11.12.2023r. wydane w sprawie C-756/22, w którym wspomniany Trybunał stwierdził, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na nieuczciwe warunki, bez których ona dalej nie może obowiązywać, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja bankowa ma prawo żądać od tego konsumenta kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

Podobnie zresztą (...) stwierdził w wyroku z 15.06.2023 r. w sprawie C-520/21 [E. nr (...)]: „W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że: – nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności, oraz – stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty." Prowadzi to do wniosku, że poza kapitałem udzielonego kredytu kredytodawca nie posiada legitymacji do dochodzenia innych kwot od kredytobiorcy konsumenta w sytuacji unieważnienia łączącej strony umowy kredytu.

Po drugie – kwestia wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami była już przedmiotem analizy Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie (...), w wyniku której Sąd Apelacyjny stwierdził w uzasadnieniu wyroku z 12.05.2024r.: „W niniejszej sprawie strona pozwana skorzystała z zarzutu potrącenia wierzytelności z tytułu kwoty udzielonego kredytu. Strona pozwana w sposób skuteczny podniosła zarzut potrącenia wierzytelności związanej z nienależnie spełnionym świadczeniem na rzecz powodów. Rzecz odnosi się przy tym do kwoty realnie wypłaconego powodom kredytu, czyli kwoty 139.546,60 zł.

Zarzut potrącenia może być połączony z wezwaniem powoda do zapłaty tej wierzytelności. Oznacza to, przy przyjęciu niezwłocznej wymagalności po wezwaniu, że potrącenie wierzytelności stało się możliwe z chwilą doręczenia powodom oświadczenia o potrąceniu (z chwilą doręczenia apelacji). W istocie rację zatem ma pozwany (vide także uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21) – że obie wierzytelności, tak wierzytelność powodów, jak i wierzytelność pozwanego zmierzająca do zwrotu nienależnych świadczeń stały się wymagalne, a to w ocenie Sądu pozwala na przyjęcie, że wierzytelności te umarzają się przez potrącenie na podstawie art. 498 § 2 kc”.

Na uwagę zasługuje przy tym fakt, że powód nie podnosił w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu żadnych innych kwot, należnych jego zdaniem od pozwanych, ponad kwotę nominalną udzielonego w roku 2004 kredytu, w szczególności powód nie wspominał tamże o jakiejkolwiek zmianie siły nabywczej pieniądza pomiędzy rokiem 2004 a 2024. Odwrotnie – w tamtej sprawie powód wykazywał, że kwota nominalna stanowiła realną wysokość należności, jaką pozwani winni zwrócić powodowi. Po trzecie – stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu nieważności umowy kredytowej łączącej strony, poza konstatacją o spełnieniu przez pozwanych świadczeń nienależnych, podlegających zwrotowi, sprawia, że do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy winny znaleźć zastosowanie przepisu art. 395 § 2 kc w zw. z art. 494 kc, oczywiście per analogam.

Skutek bowiem orzeczenia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu dla umowy stron jest analogiczny jak odstąpienie od umowy – jedno i drugie ma moc wsteczną. „Odstąpienie ma moc wsteczną; powoduje nie tylko wygaśnięcie umowy, ale również powrót do stanu, jaki istniał przed jej zawarciem (skutek ex tunc; zob. wyroki SN: z dnia 10 maja 2013 r., I CSK 411/12, LEX nr 1365590; z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 770/14, LEX nr 1948888; z dnia 24 lutego 2016 r., I CSK 269/15, LEX nr 2016022). Rodzi to obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń, jeśli zostały one uprzednio wykonane.

Zwrot powinien nastąpić według reguł rządzących wykonywaniem zobowiązań z umów wzajemnych (art. 494 k.c.), mających tu zastosowanie przez analogię” [tak: R. Trzaskowski, C. Żuławska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 395]. Prowadzi to do wniosku, że strony winny sobie zwrócić to co do tej pory świadczyły. „Strony powinny zwrócić sobie to, co świadczyły. Podstawą zwrotu świadczeń jest ustawa. Nie są to zatem świadczenia wzajemne. Zwrot świadczenia przez jedną ze stron nie jest ekwiwalentem świadczenia drugiej strony.

Granicą świadczenia polegającego na zwrocie otrzymanego świadczenia jest zasadniczo to otrzymane świadczenie. Dlatego też nie zasługuje na aprobatę stanowisko SA w U. wyrażone w wyr. z 24.8.2016 r. ( I ACa 1189/15, Legalis), zgodnie z którym: "Strony nieważnej umowy zobowiązane są do zwrotu świadczeń wzajemnych (art. 496 KC w zw. z art. 494 KC). Z uwagi na to, że przy umowach wzajemnych obowiązuje zasada ekwiwalentności świadczeń, czyli ich ekonomicznej równowagi, przeto świadczenia zwracane w następstwie nieważności umowy wzajemnej powinny być ekwiwalentne.

Przepisy przewidują obowiązek zwrotu świadczeń wzajemnych z nieważnej umowy bez względu na dokonujące się w międzyczasie zmiany relacji w sferze wartości rynkowej dóbr będących przedmiotem świadczeń wzajemnych podlegających zwrotowi. Ekwiwalentność owych świadczeń winna istnieć na dzień dokonania zwrotu, gdyż w przeciwnym razie doszłoby do niesłusznego wzbogacenia jednej ze stron. Oznacza to, że zwracana w następstwie nieważności umowy sprzedaży cena kupna powinna odpowiadać aktualnej wartości podlegającej zwrotowi rzeczy".

Przeciwnie, ekwiwalentne miałyby być świadczenia stron wynikające z u mowy a niekoniecznie – następujący po upływie jakiegoś czasu - zwrot tych świadczeń. Przywrócenie relacji między stronami do stanu, w jakim strony te znajdowałyby się, gdyby do zawarcia umowy nie doszło, następuje zasadniczo z chwilą zwrotu przez strony tego co otrzymały od swojego kontrahenta. Brak jest podstaw do dokonywania waloryzacji świadczeń, gdyż w takim wypadku strony nie zwracałyby już „tego co otrzymały” [tak: J. M. Kondek [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny.

Komentarz, wyd. 34, 2025, art. 494, Legalis]. Po czwarte wreszcie – skoro strony obowiązane są do zwrotu tego co świadczyły i to bez waloryzacji, a to na podstawie art. 395 § 2 kc, to brak jest podstaw do zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, dalej idących, aniżeli ustalone w wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12.05.2024r. „Zwrot świadczeń następuje na zasadach określonych przepisem art. 395 § 2 k.c., który należy uznać za lex specialis wobec przepisów określających obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych tytułem nienależnego świadczenia (art. 410 k.c.) lub regulujących skutki odstąpienia od umowy wzajemnej (art. 494 k.c.).Przedmiot świadczenia podlega zwrotowi in natura, jeżeli to jest możliwe.” [A.

Olejniczak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, wyd. II, red. A. Kidyba, Warszawa 2014, art. 395]. Sumując powyższe rozważania Sąd orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach Sąd orzekł po myśli art. 98 § 1 kpc, uwzględniając po stronie kosztów pozwanych kwoty 3.600 zł wynagrodzenia pełnomocnika pozwanych i 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Nadto Sąd orzekł o zwrocie wydatków poniesionych tymczasowo ze środków budżetowych (381,60 zł), wobec czego, na zasadzie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 98 § 1 kpc sformułował pkt III wyroku.