I C 183/22 · Sąd powszechny

Sygnatura akt I C 183/22

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 marca 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący:Sędzia Andrzej Kuryłek Protokolant:Julia Szot po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2026 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. przeciwko N. W. o zapłatę I zasądza od pozwanego N. W. na rzecz powoda (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 1 472 500,00 zł (jeden milion czterysta siedemdziesiąt dwa tysiące pięćset złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 11 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, II zasądza od pozwanego N. W. na rzecz powoda (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu, III nakazuje pobrać od pozwanego N. W. na rzecz Skarbu Państwa (Kasy Sądu Okręgowego w Warszawie) kwotę 73 625 (siedemdziesiąt trzy tysiące sześćset dwadzieścia pięć złotych 00/100) tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego. Sygn. akt I C 183/22

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 11 czerwca 2021 r. (data stempla pocztowego, k. 97) (...) sp. z o.o. siedzibą w W. wniosła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym przeciwko pozwanemu N. W. domagając się zasądzenia od niego kwoty 1 472 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według stawek minimalnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się nakazu zapłaty do dnia zapłaty oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że zawarła z pozwanym ustną umowę pożyczki, na podstawie której przekazała mu środki pieniężne w łącznej kwocie 1 540 500 zł, które wypłacała sukcesywnie w formie przelewów na rachunek bankowy pozwanego w okresie od 31 sierpnia 2015 r. do 9 marca 2018 r., przy czym dochodzona pozwem kwota stanowi część niespłaconego zobowiązania. Powódka podała, że pismem z dnia 26 stycznia 2021 r. wypowiedziała umowę pożyczki oraz wezwała pozwanego do zapłaty, jednakże świadczenie nie zostało spełnione.

Powódka powołała się na treść art. 720 § 1 i 2 k.c., wskazując, że umowa pożyczki może zostać zawarta w formie ustnej, a jej potwierdzeniem są m. in. dokumenty w postaci potwierdzeń przelewów. Wskazała również, że wobec braku oznaczenia terminu zwrotu pożyczki zastosowanie znajduje art. 723 k.c., a w konsekwencji po wypowiedzeniu umowy pozwany był zobowiązany do jej zwrotu w terminie sześciu tygodni, który upłynął bezskutecznie w dniu 1 kwietnia 2021 r., co uzasadnia dochodzone roszczenie oraz żądanie odsetek. (pozew, k. 3-16v.) W odpowiedzi na pozew z dnia 11 grudnia 2023 r. (data stempla pocztowego, k. 308v.) pozwany N. W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu pozwany zakwestionował istnienie stosunku pożyczki, wskazując, że nie zawierał z powódką umowy pożyczki, a przekazywane środki miały związek ze wspólną działalnością gospodarczą prowadzoną w ramach powiązanych kapitałowo i osobowo spółek funkcjonujących w warunkach tzw. cash poolingu, w ramach którego dokonywano wzajemnych rozliczeń na bieżące potrzeby działalności. Podniósł również, że nie czyniono ustaleń co do obowiązku zwrotu przekazywanych kwot. Niezależnie od powyższego pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia wskazując, że dochodzone roszczenie pozostaje w związku z działalnością gospodarczą stron, wobec czego podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia liczonym od chwili spełnienia poszczególnych świadczeń. (odpowiedź na pozew, k. 256-258v.) W replice na odpowiedź na pozew powódka podtrzymała dotychczasowe stanowisko.

Wskazała, że pozwany, kwestionując istnienie umowy pożyczki, nie zaprzeczył przyjęciu przekazanych mu środków pieniężnych. Powódka zakwestionowała stanowisko pozwanego co do charakteru przekazywanych środków wskazując, że miały one charakter prywatny i były kierowane bezpośrednio do pozwanego jako osoby fizycznej, co wyklucza ich związek z działalnością gospodarczą lub rozliczeniami pomiędzy spółkami. Nadto powódka wskazała, że dochodzone roszczenie ma charakter bezterminowy, a jego wymagalność powstała dopiero po wypowiedzeniu umowy pożyczki i wezwaniu do zapłaty z dnia 26 stycznia 2021 r.

Podniosła, że brak jest podstaw do przyjęcia trzyletniego terminu przedawnienia, albowiem stosunek łączący strony nie miał charakteru gospodarczego. Zakwestionowała również kwalifikację przekazanych środków jako świadczeń nienależnych oraz koncepcję liczenia biegu przedawnienia od dat poszczególnych przelewów. (replika na odpowiedź na pozew, k. 309-313) Do zamknięcia rozprawy strony podtrzymywały dotychczasowe stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny : Pozwany N. W. oraz L. D. (będący wspólnikiem i do czerwca 2021 r. prezesem zarządu powódki (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.) prowadzili wspólne przedsięwzięcia gospodarcze w ramach powiązanych kapitałowo i osobowo spółek, w których pełnili funkcje wspólników lub członków zarządu, w szczególności: (...) 5 sp. z o.o. sp.k. w W., (...) sp. z o.o. w W., (...) sp. z o.o. sp.k. w W., (...) sp. z o.o. sp.k. w W., (...) sp. z o.o. sp.k. w W., (...) bis sp. z o.o. w W..

Strony oraz osoby z nimi współpracujące realizowały wspólnie inwestycje deweloperskie na terenie W., m.in. przy ul. (...). Z czasem współpraca ta przerodziła się również w relacje osobiste i opierała się na wzajemnym zaufaniu. (wydruki z Krajowego Rejestru Sądowego, k. 21-22, k. 261-302; zeznania świadka L. J., k. 448-455; zeznania świadka R. D., k. 457-459v.; przesłuchanie przedstawiciela powoda L. D., k. 640v.-642v.) Powódka (...) sp. z o.o. siedzibą w W. prowadziła działalność polegającą na obsłudze i zarządzaniu spółkami z grupy kapitałowej oraz zarządzaniu ich płynnością finansową.

W ramach tej działalności dysponowała środkami pieniężnymi pochodzącymi z bieżących przepływów finansowych tych podmiotów. Nie zajmowała się profesjonalnym udzielaniem pożyczek jako przedmiotem działalności. (zeznania świadka H. P., k. 403-406v.; zeznania świadka H. T., k. 408-413v .; zeznania świadka L. D., k. 443-445 ; przesłuchanie przedstawiciela powoda L. D., k. 640v.-642v.) Pozwany N. W. wraz z L. D., L. J. oraz R. W. realizowali wspólnie przedsięwzięcie deweloperskie w ramach podmiotów powiązanych kapitałowo i osobowo, w tym inwestycje przy ul. (...) w W..

W toku inwestycji doszło do powstania istotnych problemów finansowych związanych z działaniem podmiotu pełniącego funkcję generalnego wykonawcy (spółki kontrolowanej przez R. W.). Podmiot ten, mimo otrzymywania środków finansowych na realizację robót nie regulował należności wobec podwykonawców oraz podejmował działania zmierzające do uzyskania dodatkowego wynagrodzenia za te same prace, co doprowadziło do powstania znacznych braków finansowych w realizowanej inwestycji. W konsekwencji konieczne stało się zaangażowanie dodatkowych środków finansowych w celu dokończenia inwestycji oraz zabezpieczenia interesów nabywców lokali.

Ostatecznie inwestycja została ukończona, jednak nie przyniosła zakładanego zysku, a jej zakończenie nastąpiło przy istotnym obciążeniu finansowym. W związku z powyższą sytuacją, a także koniecznością zapewnienia dalszego finansowania innych przedsięwzięć, pozwany N. W. dysponując zdolnością kredytową jako osoba fizyczna, zaciągnął kredyt bankowy w (...) Banku w kwocie 7 000 000 zł, z którego znaczną część środków przekazał spółce (...) powiązanej z R. W., przy założeniu, że środki te zostaną mu zwrócone i posłużą do regulowania zobowiązań kredytowych.

Środki te nie zostały jednak pozwanemu zwrócone, wobec czego obowiązek spłaty kredytu obciążał bezpośrednio N. W.. (zeznania świadka H. P., k. 403-406v.; zeznania świadka H. T., k. 408-413v.; zeznania świadka L. J., k. 448-455; zeznania świadka R. D., k. 457-459v.; przesłuchanie przedstawiciela powoda L. D., k. 640v.-642v.) W tych okolicznościach pozwany N. W. mając problemy z regulowaniem swoich zobowiązań finansowych, m. in. wobec (...) Banku oraz wobec Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do powódki (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. z prośbą o udzielenie pożyczki.

Przedmiotowa umowa pożyczki została zawarta pomiędzy stronami w formie ustnej. Taka forma wynikała z relacji zaufania łączącej pozwanego z L. D. oraz z dotychczasowej współpracy stron przy wspólnych przedsięwzięciach. Pozwany występował przy zawieraniu tej umowy jako osoba fizyczna, a nie jako przedsiębiorca, a pożyczka miała zostać przeznaczona na spłatę prywatnych zobowiązań N. W.. Pożyczka miała charakter nieoprocentowany, a pozwany zobowiązany był do zwrotu wyłącznie przekazanego kapitału. Strony nie określiły konkretnego terminu zwrotu pożyczki.

Zakładały, że zwrot nastąpi w przyszłości, ze środków, które pozwany miał uzyskać z prowadzonych inwestycji, w tym z udziału w zyskach z inwestycji przy ul. (...), a także z dochodzonych przez niego roszczeń wobec podmiotów trzecich. Istniała zatem realna perspektywa spłaty pożyczki po zakończeniu tych przedsięwzięć i uzyskaniu przez pozwanego odpowiednich środków. Pożyczka udzielona pozwanemu miała charakter incydentalny i „grzecznościowy”. Pozostawała poza zakresem czynności wykonywanych przez powódkę jako pool leadera w procesie cash pooling. (zeznania świadka H.

P., k. 403-406v.; zeznania świadka L. D., k. 443-445; zeznania świadka L. J., k. 448-455; przesłuchanie przedstawiciela powoda L. D., k. 640v.-642v.) W okresie od 2015 r. do 2018 r., na prośbę pozwanego, powódka przekazywała mu środki pieniężne sukcesywnie, w częściach, stosownie do bieżących potrzeb zgłaszanych przez pozwanego. Ustalenia dotyczące kolejnych wypłat miały charakter bieżący i były doprecyzowywane w toku współpracy, również telefonicznie lub mailowo. Przelewy realizował osobiście L. D. albo działająca na jego polecenie pracownica powódki H.

P.. W tytułach przelewów wskazywano „pożyczka” albo „umowa pożyczki”. Środki te były następnie ujmowane w księgach rachunkowych powódki jako pożyczki. (zeznania świadka H. P., k. 403-406v.; zeznania świadka H. T., k. 408-413v.; zeznania świadka L. D., k. 443-445; zeznania świadka L. J., k. 448-455; przesłuchanie przedstawiciela powoda L. D., k. 640v.-642v.) Powódka przekazała pozwanemu w wykonaniu umowy pożyczki środki pieniężne w łącznej kwocie 1 472 500 zł, przelewami bankowymi oznaczanymi tytułem „umowa pożyczki” albo „pożyczka”, dokonywanymi bezpośrednio na rachunek pozwanego, działającego jako osoba fizyczna, tj.:

1) dnia 31 sierpnia 2015 r. – 68 000 zł, 2) dnia 29 września 2015 r. – 83 000 zł, 3) dnia 29 października 2015 r. – 10 000 zł, 4) dnia 29 października 2015 r. – 15 000 zł, 5) dnia 25 listopada 2015 r. – 23 000 zł, 6) dnia 15 grudnia 2015 r. – 12 500 zł, 7) dnia 21 grudnia 2015 r. – 23 000 zł, 8) dnia 23 lutego 2016 r. – 15 000 zł, 9) dnia 30 marca 2016 r. – 15 000 zł, 10) dnia 31 maja 2016 r. – 15 000 zł, 11) dnia 31 maja 2016 r. – 68 000 zł, 12) dnia 1 grudnia 2016 r. – 20 000 zł, 13) dnia 20 stycznia 2017 r.

– 60 000 zł, 14) dnia 27 stycznia 2017 r. – 23 000 zł, 15) dnia 7 lutego 2017 r. – 15 000 zł, 16) dnia 22 lutego 2017 r. – 20 000 zł, 17) dnia 2 marca 2017 r. – 20 000 zł, 18) dnia 3 marca 2017 r. – 36 000 zł, 19) dnia 15 marca 2017 r. – 25 000 zł, 20) dnia 30 marca 2017 r. – 42 000 zł, 21) dnia 13 kwietnia 2017 r. – 68 000 zł, 22) dnia 12 maja 2017 r. – 20 000 zł, 23) dnia 16 maja 2017 r. – 48 000 zł, 24) dnia 17 maja 2017 r. – 5 000 zł, 25) dnia 17 czerwca 2017 r. – 50 000 zł, 26) dnia 6 lipca 2017 r. – 18 000 zł, 27) dnia 25 lipca 2017 r.

– 2 000 zł, 28) dnia 25 lipca 2017 r. – 48 000 zł, 29) dnia 7 sierpnia 2017 r. – 28 000 zł, 30) dnia 17 sierpnia 2017 r. – 10 000 zł, 31) dnia 7 września 2017 r. – 134 000 zł, 32) dnia 29 września 2017 r. – 5 000 zł, 33) dnia 10 października 2017 r. – 20 000 zł, 34) dnia 13 października 2017 r. – 48 000 zł, 35) dnia 14 listopada 2017 r. – 68 000 zł, 36) dnia 8 grudnia 2017 r. – 68 000 zł, 37) dnia 13 grudnia 2017 r. – 20 000 zł, 38) dnia 31 grudnia 2017 r. – 68 000 zł, 39) 9 lutego 2018 r. – 68 000 zł, 40) dnia 9 marca 2018 r.

– 68 000 zł. (potwierdzenia przelewów, k. 23–62) Ponadto powódka udzieliła pozwanemu jeszcze dwie nieoprocentowane pożyczki: w kwocie 45.460 zł na pokrycie wkładu do (...) sp. z o.o. sp. k. oraz w kwocie 304.925,61 zł na pokrycie opłat sądowych i kosztów postępowań prowadzonych w związku z dochodzeniem przez pozwanego roszczeń wobec innych podmiotów uczestniczących w realizowanych inwestycjach. Pożyczki te były następnie przedmiotem odrębnych postępowań sądowych prowadzonych przeciwko pozwanemu, z których jedno zakończyło się prawomocnym rozstrzygnięciem uwzględniającym roszczenia powódki, a drugie pozostaje w toku postępowania apelacyjnego.

Powódka udzieliła również nieoprocentowanej pożyczki o charakterze prywatnym L. J., która została przez niego spłacona. (wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z dnia 20.11.2023 r., sygn. akt VI C 679/23, k. 314; wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 8.09.2025 r., sygn. akt XXVII Ca 698/24, k. 625; wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29.07.2025 r., sygn. akt XXIV C 1543/21 – niepr., k. 618; zeznania świadka L. D., k. 443-445; zeznania świadka L. J., k. 448-455) Pismem z dnia 26 stycznia 2021 r. powódka złożyła pozwanemu oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki oraz wezwała go do zwrotu kwoty 1 540 500 zł, wskazując, że środki te zostały przekazane pozwanemu w wykonaniu ustnej umowy pożyczki w formie licznych przelewów, a zobowiązanie nie zostało przez pozwanego spełnione ani w całości, ani w części.

Powódka oświadczyła, że na podstawie art. 723 k.c. wypowiada umowę pożyczki oraz wzywa pozwanego do zapłaty wskazanej kwoty w terminie 6 tygodni od dnia doręczenia pisma, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Przesyłka zawierająca powyższe oświadczenie została doręczona pozwanemu w dniu 24 lutego 2021 r. (oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki wraz z wezwaniem do zapłaty z dnia 26 stycznia 2021 r., k. 63-64v.; potwierdzenie nadania i odbioru, k. 65v.-66; wydruk śledzenia przesyłki, k. 67-68) Po zakończeniu współpracy stron i braku realnych możliwości uzyskania przez pozwanego środków, z których miała nastąpić spłata, powódka zdecydowała o wypowiedzeniu umowy pożyczki.

Pozwany nie dokonał zwrotu pożyczki ani przed wypowiedzeniem, ani po doręczeniu wezwania. Inne osoby, którym udzielano pożyczek w podobny sposób, co do zasady rozliczały je z powódką, natomiast pozwany nie zwrócił przekazanych mu środków. (zeznania świadka L. D., k. 443-445; zeznania świadka L. J., k. 448-455; zeznania świadka R. D., k. 457-459v.; przesłuchanie przedstawiciela powoda L. D., k. 640v.-642v.) Ustalając powyższy stan faktyczny sprawy Sąd oparł się m.in. na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w szczególności na potwierdzeniach przelewów oraz oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy pożyczki wraz z wezwaniem do zapłaty.

Dokumenty te nie były kwestionowane co do ich autentyczności, a ich treść pozostaje spójna i koresponduje z pozostałym materiałem dowodowym. Nadto Sąd dał wiarę zeznaniom świadków H. P. (k. 403-406v.), H. T. (k. 408-413v.), L. J. (k. 448-455) i R. D. (k. 457-459v.) albowiem były one spójne, logiczne oraz wzajemnie się uzupełniały. Świadkowie w sposób konsekwentny przedstawiali okoliczności związane z udzieleniem pozwanemu środków pieniężnych, sposobem ich przekazywania oraz ich przeznaczeniem. Sąd dał również wiarę zeznaniom L.

D. ( k. 443-445 i k. 640v.-642v.), który występował w sprawie zarówno w charakterze świadka jak i przedstawiciela powódki. Jego zeznania korespondowały z zeznaniami pozostałych świadków oraz z dokumentami. Z kolei zeznania świadka F. W. (k. 421-422v.) nie stanowiły podstawy ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek nie uczestniczyła w ustaleniach pomiędzy stronami, nie wykonywała przelewów ani nie posiadała bezpośredniej wiedzy o okolicznościach zawarcia i wykonywania umowy pożyczki. Jej zeznania miały charakter pośredni i nie mogły stanowić podstawy ustaleń w zakresie kluczowych okoliczności sprawy.

Pozostałe, a nie wymienione wyżej dowody nie stanowił wartościowego materiału dowodowego dla ustalenia istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości. W myśl art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Zgodnie z art. 65 § 1 k.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

Stosownie do treści § 2, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. W orzecznictwie dominuje zapatrywanie, zgodnie z którym pożyczka musi zawierać jednoznaczne postanowienie o przeniesieniu własności przedmiotu pożyczki z pożyczkodawcy na pożyczkobiorcę i skorelowane z nim zobowiązanie do zwrotnego przeniesienia własności rzeczy tego samego rodzaju czy pieniędzy. Pożyczka ma miejsce wówczas, gdy obydwa te elementy istnieją i są objęte zgodną wolą stron.

Umowa pożyczki jest umową konsensualną, dwustronnie zobowiązującą. O konsensualnym charakterze pożyczki przesądza fakt, że dochodzi ona do skutku przez samo porozumienie się stron. Obowiązek wydania przedmiotu pożyczki, jaki ciąży na pożyczkodawcy, jest konsekwencją uprzednio zawartego porozumienia w tej sprawie (S. Grzybowski, Konstrukcja prawna umowy pożyczki a kredyt bankowy (w:) Studia z prawa zobowiązań, pod red. Z. Radwańskiego, Warszawa–Poznań 1979, s. 252). Elementy essentialia negotii umowy pożyczki są określone w art. 720 § 1 k.c. Nie oznacza to, że w każdej umowie pożyczki niezbędne jest jednoznaczne i dokładne posłużenie się sformułowaniami, użytymi w tym przepisie.

Możliwe jest bowiem ustalanie na podstawie art. 65 § 2 k.c. rzeczywistego znaczenia i woli stron takiej umowy. Już samo określenie umowy jako pożyczka albo stwierdzenie, że określone świadczenie jest przekazywane jako pożyczka może być wystarczające do wyrażenia po stronie pożyczkodawcy obowiązku zwrotu pożyczki (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 roku III CSK 38/11, LEX nr 1129117). Zgodnie z art. 720 § 2 k.c. umowa pożyczki, której wartość przenosi tysiąc złotych, powinna być stwierdzona pismem. Niezachowanie formy pisemnej, stosownie do treści art. 74 § 1 k.c., będzie miało ten skutek, że w sporze nie będzie dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności.

W § 2 przepisu przewidziano wyjątek od tej zasady - mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma. W art. 74 § 2 k.c. przewidziano więc wypadki, w których, mimo niezachowania formy pisemnej, powyższe środki będą dopuszczalne. Przepis art. 720 k.c. wymaga stwierdzenia umowy pożyczki „pismem”.

Nie może budzić wątpliwości, że „stwierdzenie umowy pismem” jest czym innym od „zawarcia umowy w formie pisemnej”. W judykaturze zasadnie podnosi się, że przepis art. 720 § 2 k.c. wymaga wyłącznie przedłożenia pisma stwierdzającego, że umowa została zawarta. Sama umowa może być więc zawarta w formie dowolnej, nawet ustnie, fakt jej zawarcia powinien być natomiast potwierdzony pismem. Nie ma też żadnych formalnych przeszkód do pisemnego potwierdzenia umowy po jej zawarciu, skoro brak stosownego dokumentu nie powoduje nieważności umowy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2014 roku, VI ACa 719/13, LEX nr 1504540; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2014 roku, I ACa 1332/13, LEX nr 1466835; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2013 roku, VI ACa 680/13, LEX nr 1416447).

Art. 74 § 2 k.c. niweluje skutki niezachowania formy ad probationem, m.in. w sytuacji, gdy fakt dokonania czynności prawnej, dla której przewidziana jest forma pisemna bez rygoru nieważności, będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma. Dokumentem wykazującym, iż czynność została dokonana, może być każdy dokument, którego treść bezpośrednio lub pośrednio wskazuje na fakt dokonania czynności, w tym np. dowód wpłaty, potwierdzenie wykonania przelewu (por. m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2014 roku, I ACa 700/13, LEX nr 1444918; wyrok SA w Szczecinie z dnia 23 maja 2013 roku, I ACa 154/13, LEX nr 1400476; wyrok SN z dnia 29 września 2004 roku, II CK 527/03, LEX nr 174143).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu powódka wykazała, że pomiędzy stronami doszło do zawarcia ustnej umowy pożyczki. Przemawia za tym nie jeden, lecz cały zespół okoliczności. Po pierwsze, z dokumentów w postaci potwierdzeń przelewów wynika, że w okresie od 31 sierpnia 2015 r. do 9 marca 2018 r. powódka przekazała pozwanemu kwotę 1 472 500 zł. Po drugie, przelewy te były oznaczane tytułami „pożyczka” albo „umowa pożyczki”. Po trzecie, środki były księgowane przez powódkę jako pożyczki.

Ponadto, zeznania świadków oraz przesłuchanie przedstawiciela powódki pozostają co do tych okoliczności spójne. Nie chodziło więc o przypadkowe albo nieopisane transfery środków, lecz o świadczenia wykonywane w ramach rozpoznawalnego i jednolicie ujmowanego przez strony stosunku prawnego. W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanego, że każda z wypłat stanowiła odrębną czynność, a więc w istocie szereg osobnych pożyczek. Zdaniem Sądu materiał dowodowy nie daje podstaw do takiej tezy. Z ustaleń wynika, że strony porozumiały się co do jednego stosunku obligacyjnego, w ramach którego środki miały być przekazywane sukcesywnie, w miarę zgłaszanych przez pozwanego potrzeb.

Świadczy o tym jednorodny cel wypłat, identyczny sposób ich oznaczania i kierowanie wszystkich świadczeń do tej samej osoby, a przede wszystkim objęcie całego zadłużenia jednym oświadczeniem o wypowiedzeniu z dnia 26 stycznia 2021 r. Sama okoliczność, że świadczenie pożyczkodawcy było wykonywane częściami, nie prowadzi jeszcze do wniosku o wielości odrębnych umów. Częściowe spełnianie świadczenia przez pożyczkodawcę pozostaje bowiem zgodne z konstrukcją jednej umowy, jeżeli taki był zamiar stron i tak kształtował się ich sposób działania.

Zdaniem Sądu nietrafna była również podstawowa linia obrony pozwanego, zgodnie z którą sporne transfery stanowiły element wzajemnych rozliczeń gospodarczych w ramach wspólnych przedsięwzięć albo mechanizmu cash poolingu. Sam fakt, że strony wcześniej współpracowały gospodarczo, nie oznacza jeszcze, że każda późniejsza czynność między nimi automatycznie przybierała charakter gospodarczy. W realiach niniejszej sprawy środki były przekazywane bezpośrednio pozwanemu jako osobie fizycznej, na jego rachunek bankowy, celem pokrycia jego własnych zobowiązań finansowych.

Pożyczka miała charakter nieoprocentowany, a powódka nie uzyskiwała z niej żadnego wynagrodzenia ani nie oczekiwała ekwiwalentu typowego dla profesjonalnego obrotu kapitałem. Nie była to zatem czynność podjęta w celu zarobkowym po stronie powódki. Należy również wyraźnie podkreślić, że okoliczność, iż pozwany zakładał zwrot pożyczki z przyszłych korzyści osiągniętych z realizowanych inwestycji albo z odzyskanych wierzytelności, nie czyni jeszcze spornej umowy pożyczką „gospodarczą”. Źródło, z którego dłużnik zamierza w przyszłości spłacić własny dług, nie przesądza samo przez się o charakterze stosunku prawnego łączącego go z wierzycielem.

Znaczenie ma bowiem charakter samej czynności i jej funkcja w chwili zawarcia, a nie to, z jakich potencjalnych środków dłużnik liczy na przyszłe wykonanie zobowiązania. W ocenie Sądu niewątpliwie środki zostały udostępnione pozwanemu jako osobie fizycznej, na jego rachunek bankowy i prywatne potrzeby finansowe, a także bez profesjonalnego celu inwestycyjnego po stronie powódki. Za całkowicie chybioną należało uznać także próbę kwalifikacji spornej kwoty jako świadczenia nienależnego. Twierdzenie to pozostaje zresztą wewnętrznie sprzeczne z inną linią obrony pozwanego.

Jeżeli bowiem pozwany utrzymuje, że transfery miały swoje źródło w gospodarczym modelu współpracy stron, w rozliczeniach inwestycyjnych albo w mechanizmie cash poolingu, to sam tym samym wskazuje na określoną podstawę świadczenia. Nie sposób więc równocześnie skutecznie twierdzić, że środki zostały przekazane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Poza tym pozwany nie wykazał żadnego konkretnego mechanizmu rozliczeniowego, z którego miałoby wynikać, że środki przekazane bezpośrednio na jego rachunek osobisty nie podlegały zwrotowi.

Na gruncie art. 6 k.c. ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał właśnie na nim. Skoro zatem powódka wykazała zawarcie i wykonanie ustnej umowy pożyczki, a pozwany nie wykazał ani odmiennej podstawy prawnej świadczeń, ani ich zwrotu, należało przyjąć, że dochodzona kwota stanowi niespłacony kapitał pożyczki. Zdaniem Sądu nie budzi również wątpliwości kwestia wymagalności roszczenia. Z ustaleń faktycznych wynika, że strony nie określiły konkretnego terminu zwrotu pożyczki. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 723 k.c., zgodnie z którym jeżeli termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę.

Przepis ten ma charakter szczególny względem art. 455 k.c. i to on określa sposób postawienia pożyczki bezterminowej w stan wymagalności. Powódka wypowiedziała umowę pismem z dnia 26 stycznia 2021 r., doręczonym pozwanemu w dniu 24 lutego 2021 r. Roszczenie stało się więc wymagalne po upływie sześciu tygodni od tej daty, a zatem jeszcze przed wniesieniem pozwu. W tym sensie argumentacja pozwanego, która próbowała przesuwać początek biegu przedawnienia na daty poszczególnych przelewów, całkowicie pomija normę art. 723 k.c. oraz charakter bezterminowy spornej pożyczki.

Z kolei odnosząc się do zarzutu przedawnienia, należy wskazać, że stosownie do art. 118 k.c. termin przedawnienia wynosi co do zasady sześć lat. Natomiast trzy lata dotyczą roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie brak było podstaw do zastosowania terminu trzyletniego. Powódka jest przedsiębiorcą, jednak sporna czynność nie została dokonana w ramach typowej, zawodowej aktywności polegającej na udostępnianiu kapitału za wynagrodzeniem. Udzielona pożyczka miała charakter jednostkowy, nieodpłatny i opierała się na zaufaniu wynikającym z wcześniejszych relacji stron.

W tej sytuacji roszczenie powódki nie było „związane z prowadzeniem działalności gospodarczej” w rozumieniu art. 118 k.c., lecz miało charakter zwykłego roszczenia obligacyjnego o zwrot kapitału. Z kolei pozwany chciał pozyskać środki finansowe m. in. na spłatę zobowiązania wobec (...) Banku, które pozyskał jako osoba fizyczna. W orzecznictwie wyrażony został pogląd, że niektóre z działań podejmowanych przez przedsiębiorcę mają związek z prowadzeniem przedsiębiorstwa, ale nie z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej.

W uchwale składu siedmiu sędziów z 14 maja 1998 r., III CZP 12/98 (OSNC 1998, nr 10, poz. 151) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sam przymiot działania w charakterze przedsiębiorcy nie przesądza o tym, iż każde roszczenie tego podmiotu można uznać za związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz rozróżnił roszczenia związane z działalnością gospodarczą i związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. To drugie pojęcie, jako szersze, obejmuje także czynności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, które nie polegają na prowadzeniu działalności gospodarczej.

Tego rodzaju czynności nie pozostają bowiem w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie polegają na uczestnictwie w obrocie gospodarczym, nie prowadzą do wytwarzania dóbr materialnych, a także nie przynoszą żadnego zysku. Nawet jednak gdyby hipotetycznie przyjąć, że każda z wypłat stanowiła odrębne świadczenie, to również wtedy zarzut przedawnienia pozostawałby bezskuteczny. Najwcześniejszy przelew objęty żądaniem pozwu pochodzi z dnia 31 sierpnia 2015 r., zaś pozew wniesiono w dniu 11 czerwca 2021 r. Między tymi datami nie upłynął sześcioletni termin przedawnienia.

Tym bardziej zatem, przy prawidłowym przyjęciu jednego bezterminowego stosunku pożyczki i jego wymagalności dopiero po wypowiedzeniu, o przedawnieniu nie mogło być mowy. Pozwany próbował uzasadniać swój zarzut przedawnienia także przez odwołanie się do konstrukcji zobowiązania bezterminowego i art. 120 § 1 k.c., wywodząc, że bieg terminu należy liczyć od chwili, w której wierzyciel mógł najwcześniej wezwać dłużnika do zapłaty. Taka argumentacja nie mogła odnieść skutku z dwóch przyczyn. Po pierwsze, w odniesieniu do umowy pożyczki bez oznaczonego terminu zwrotu ustawodawca wprowadził szczególne unormowanie w art. 723 k.c., które konkretyzuje sposób postawienia długu w stan wymagalności.

Po drugie, nawet przy odwołaniu do ogólnej koncepcji z art. 120 § 1 k.c. nie można pomijać treści samego stosunku prawnego i zgodnej woli stron. W niniejszej sprawie strony nie zakładały natychmiastowej wymagalności poszczególnych wypłat, lecz przeciwnie przewidywały odroczoną spłatę w przyszłości, po uzyskaniu przez pozwanego określonych środków. W tej sytuacji liczenie biegu przedawnienia od dnia każdego przelewu byłoby nie tylko sprzeczne z art. 723 k.c., ale również oderwane od treści ustalonego stosunku obligacyjnego.

Z tych wszystkich względów zarzut przedawnienia należało uznać za całkowicie bezzasadny. Skoro roszczenie było zasadne co do zasady i co do wysokości, powodowi należała się dochodzona kwota 1 472 500 zł. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia. Roszczenie było wymagalne jeszcze przed wniesieniem pozwu, jednak powódka domagała się odsetek dopiero od dnia 11 czerwca 2021 r., a Sąd był związany granicami żądania i zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie właśnie od tej daty (pkt I wyroku).

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 w zw. z art. 99 k.p.c. Powódka wygrała sprawę w całości, toteż należał się jej pełny zwrot kosztów procesu. Na kwotę 10 817 zł złożyły się koszty zastępstwa procesowego ustalone według stawki minimalnej oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (pkt II wyroku). O nieuiszczonym wpisie od pozwu Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przepis ten stanowi, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.

Skoro powódka była zwolniona od kosztów sądowych w zakresie opłaty od pozwu, a pozwany przegrał sprawę w całości, należało nakazać pobrać od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 73 625 zł tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego (pkt III wyroku). Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak na wstępie. Sędzia Andrzej Kuryłek