I C 1589/23 · Sąd powszechny

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Toruniu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia SO Joanna Grzempka Protokolant sekr. sąd. Natalia Kuc po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2023 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa (...)we W. przeciwko M. S. o bezpodstawne wzbogacenie 1. oddala powództwo;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 5.417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 1589/23

UZASADNIENIE

Powód (...) we W. w pozwie przeciw M. S. wnosił o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz 90.698,75 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 maja 2023 r. do dnia zapłaty a ponadto o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu. Dochodzona kwota stanowiła równowartość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanego z kapitału na podstawie udzielonego przez powoda kredytu w kwocie 92.064,85 zł i zwrotu kredytowanej składki na ubezpieczenie w kwocie 3486,57 zł pomniejszoną o 4852,67 zł, którą powód potrącił z wierzytelnością przysługującą pozwanemu względem niego.

Pozwany konsekwentnie wnosił o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu. Sąd ustalił i zważył, co następuje. Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r. wydanym sprawie I C 1202/22 Sąd Okręgowy w T.ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) Standardowe oprocentowanie z dnia 3 lipca 2008 r. oraz zasądził od pozwanego (...) we W. na rzecz powoda M. S. 51.826,85 zł, oddalając powództwo o zapłatę w pozostałej części. W wyroku tym Sąd uwzględnił zgłoszony przez bank zarzut potrącenia wierzytelności banku o zwrot wypłaconego kredytobiorcy kapitału kredytu.

Okoliczności te są bezsporne. W kwestii roszczenia sformułowanego przez powoda, Sąd odwołuje się do argumentacji zawartej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21. W sprawie tej TSUE rozważał, czy w warunkach istniejących po uznaniu umowy zawartej z konsumentem za nieważną w całości, przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

Rozstrzygając to zagadnienie TSUE wyszedł z założenia, że zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13. W konkluzji swych rozważań TSUE przyjął, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela argumentację leżącą u podstaw powyższego stanowiska. W konsekwencji roszczenie skierowane przeciwko konsumentowi o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia polegającego na uzyskaniu świadczenia w postaci kapitału na mocy umowy uznanej następnie za nieważną, należy uznać a limine za niedopuszczalne. Niedopuszczalność omawianego roszczenia należy też przyjąć na gruncie prawa polskiego. Nie istnieje bowiem ogólna norma przewidująca odpłatność korzystania z cudzego majątku. Podstawami takimi są np. przepisy o odsetkach umownych i za opóźnienie, przepisy o wynagrodzeniu za korzystanie z cudzej rzeczy czy przepisy regulujące określone typy umów, na podstawie których dochodzi do przekazania określonych dóbr do korzystania drugiej stronie umowy.

Ustawodawca nie przewidział natomiast zasady odpłatności korzystania z korzyści uzyskanej bez podstawy prawnej w reżimie odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Przeciwnie, podstawową postacią zwrotu korzyści uzyskanej bez podstawy prawnej jest jej zwrot w naturze, bez powiększania o jakiekolwiek korzyści uzyskanej przez bezpodstawnie wzbogaconego. Żaden przepis nie przewiduje rozszerzenia obowiązku wzbogaconego o zwrot korzyści uzyskanych na skutek dysponowania przedmiotem wzbogacenia przez określony czas. Podzielenie stanowiska banku prowadziłoby do wykreowania całkowicie nowego roszczenia, z trudnymi dla oszacowania skutkami dla całego obrotu cywilnoprawnego, gdyż w zasadzie w każdym przypadku bezpodstawnego wzbogacenia zubożony mógłby żądać zwrotu ekonomicznej wartości korzystania przez wzbogaconego z przedmiotu wzbogacenia.

Zbliżałoby też odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia do odpowiedzialności odszkodowawczej przez objęcie tą odpowiedzialnością również utraconych korzyści w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., co zostało odrzucone w judykaturze (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2017 r., V CSK 351/16, i z dnia 16 października 2020 r., V CSK 609/18). Uznanie roszczenia banku za bezpodstawne uzasadniało pominięcie dowodu z opinii biegłego oraz przesłuchania stron jako całkowicie zbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji, w oparciu o wskazane przepisy prawa i powyższe rozważania, powództwo zostało oddalone w całości.

O kosztach procesu Sąd orzekł po myśli art. 98 k.p.c. uznając pozwanego za wygrywającego proces w całości. Na koszty procesu należne pozwanemu składają się: jedna stawka zastępstwa procesowego (5400 zł) oraz opłata skarbowa od złożenia dokumentu pełnomocnictwa (17 zł).