I ACa 1145/23 · Sąd powszechny

Sygn. akt I ACa 1145/23

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Marek Boniecki Protokolant: Katarzyna Mitan po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2025 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M. P. przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W. o zapłatę i ustalenie na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 23 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 2435/20 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I, w ten sposób że nadaje mu treść: „zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 78.197,48 zł (siedemdziesiąt osiem tysięcy sto dziewięćdziesiąt siedem złotych 48/100 groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 26 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części,”;

2. oddala apelację powódki w pozostałej części;

3. oddala apelację strony pozwanej w pozostałej części;

4. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki tytułem kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 5.050 zł (pięć tysięcy pięćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty. Sygn. akt I ACa 1145/23 Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 27 listopada 2025 r. Wyrokiem z 23 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie: zasądził od strony pozwanej (...) Banku (...) S.A. w W. na rzecz powódki M.

P. kwotę 104.258,44 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 26 listopada 2022 r. (pkt I); ustalił, że między stronami nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z 29 czerwca 2007 r. (pkt II); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt III) oraz orzekł o kosztach procesu. Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na kartach 180-182. Od powyższego wyroku apelacje wywiodły obie strony. Strona pozwana zaskarżyła wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa.

Podniosła także zarzut zatrzymania. Pozwany w wywiedzionym środku odwoławczym, zalegającym na k. 198-202 akt sprawy, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 385 1 §1 k.c. oraz art. 410 §1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 411 pkt 2 k.c., w sposób szczegółowo zaprezentowany w treści apelacji. Powódka zaskarżyła wyrok w części oddalającej żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 11 czerwca 2020 r. do 25 listopada 2022 r., zarzucając naruszenie art. 481 §1 k.c., art. 455 k.c., art. 6 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym z dnia 5 sierpnia 2015 r., w sposób szczegółowo zaprezentowany w treści apelacji oraz wnosząc o zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez uwzględnienie powództwa w zaskarżonym zakresie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Obie apelację zasługują na częściowe uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Zauważyć wypada, że żadna ze stron nie podniosła zarzutów natury procesowej, którymi sąd odwoławczy jest związany. Zaskarżony wyrok nie narusza też prawa materialnego, w tym przepisów wskazanych w treści apelacji. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał wskazane przez siebie zapisy umowy za abuzywne.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, klauzule dotyczące przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu i spłacanych rat na walutę obcą, są kwalifikowane jako określające główne świadczenia stron (wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18). Treść umowy i regulaminu wskazuje jednoznacznie, że przedsiębiorca – bank posługiwał się wzorcem umowy (art. 384 §1 k.c.). W tych okolicznościach ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych spoczywał na pozwanym, stosownie do art. 385 1 §4 k.c. w zw. z art. 385 1 §3 k.c. Ciężarowi temu strona ta nie sprostała.

Sam fakt zaakceptowania warunków umowy, a nawet oświadczenia o wzięciu pod uwagę ryzyka kursowego nie oznacza, że relewantne postanowienia umowne były negocjowane czy nawet negocjowalne. Swoboda kredytobiorcy we wpływaniu na kształt umowy nie dotyczyła tych jej zapisów, które decydowały w danym przypadku o ważności umowy. Odesłanie do bliżej nieokreślonego kursu kupna czy sprzedaży obowiązującego w Banku świadczy o tym, że kredytodawca dysponował arbitralnością w kształtowaniu kursów walut. Pamiętać bowiem należy, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się wg stanu z chwili zawarcia umowy.Z tego punktu widzenia nie ma znaczenia fakt, że pozwany stosował mechanizmy rynkowe,a stosowane kursy miały ekonomiczne uzasadnienie.

Kluczowe jest bowiem, że w samej umowie nie było wskazania, w jaki sposób ww. mechanizmy będą stosowane w odniesieniu do zobowiązania strony powodowej. Dokonując wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG w podobnym kontekście, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznacznei zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.W sytuacji, w której dana klauzula zawarta w umowie kredytowej nie realizuje przytoczonych kryteriów, a zatem jest niedozwolona, umowa nie pozwala na określenie rozmiarów świadczenia banku i kredytobiorcy w oparciu o obiektywne, niezależne od żadnej stron czynniki.

Postanowienia uprawniające bank do jednostronnego ustalenia kursów walut są nietransparentne, pozostawiają bowiem pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają zasadę równości stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22). W świetle zaprezentowanej argumentacji oraz okoliczności sprawy uznać należało, że zakwestionowane postanowienia umowne kształtowały prawa strony powodowej jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jej interesy.

Niezależnie od powyższego mieć należy na uwadze, że abuzywność umów kredytów indeksowanych i denominowanych we franku szwajcarskim nie wyczerpuje się w klauzulach kształtujących mechanizm indeksacji. Za abuzywne uznawane są też postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń, które wiążą sięz obciążeniem kredytobiorcy - konsumenta nieograniczonym ryzykiem zmiany kursu walutyi związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4379/22).

Przywołać w tym miejscu należy również pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 10.06.2021 r., C-776/19, w którym wskazano, że wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunkóww umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków.

W rozpoznawanej sprawie nieograniczone ryzyko kursowe leżało po stronie powodowej, której status konsumenta nie budzi wątpliwości. Z kolei ryzyko Banku ograniczało się w najmniej korzystnym wariancie do wysokości wypłaconegow złotych świadczenia. Nawet gdyby Bank musiał zabezpieczyć odpowiednią sumę w walucie obcej poprzez odpowiednie operacje na rynku międzybankowym, to profesjonalny charakter oraz rozmiar prowadzonej działalności w sektorze finansów stwarzał po stronie pozwanej możliwości wykorzystania instrumentów redukujących skutki zmiany wartości waluty.

Za słuszną uznać należy argumentację dotyczącą możliwości utrzymania umowy po eliminacji z niej postanowień niedozwolonych. W razie stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego odnoszących się do sposobu określania kursu waluty obcej, umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2022 r., I CSK 2071/22). Wiąże się to także z faktem, że zastąpienie niedozwolonego postanowienia poprzez wprowadzenie innego mechanizmu przeliczenia waluty stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy, który abuzywną klauzulę zastosował.

Nie można przyjąć, że Sąd Okręgowy powinien był zastosować normy o charakterze dyspozytywnym. Za w pełni przekonujący uznać należy pogląd, zgodnie z którym art. 385 1 §2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 §3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego. Również TSUE co do zasady wyklucza, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków w umowach. Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych.

Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18). Sąd pierwszej instancji nie naruszył także przepisów o nienależnym świadczeniu. Wobec nieważności łączącej strony umowy, nie można mówić o działaniu w ramach łączącego strony stosunku prawnego. Nie sposób też uznać spełnienia świadczenia przez stronę powodową za czyniące zadość zasadom współżycia społecznego, w sytuacji gdy pozwany sam zasady te naruszył, kształtując postanowienia umowne z pokrzywdzeniem kredytobiorców.

Nie można też mówić przy nienależnym świadczeniu o skutecznym zużyciu środków wpłaconych przez stronę powodową. Słusznie natomiast powódka zarzuciła naruszenie art. 481 §1 k.c. w związku z art. 455 k.c. W świetle aktualnego orzecznictwa opartego na judykaturze Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, wymagalności roszczenia nie można uzależniać od sformalizowanej odmowy utrzymania umowy zawierającej postanowienia niedozwolone (zob. wyrok TS z 7.12.2023 r., C-140/22). Za wystarczające uznane być powinno wezwanie do zapłaty, szczególnie gdy konsument powołuje się w nim na nieważność łączącej strony umowy, które w rozpoznawanej sprawie nastąpiło poprzez doręczenie odpisu pozwu.

W rozpoznawanej sprawie reklamacja powódki wraz wezwaniem do zapłaty doręczona została pozwanemu najpóźniej w dniu 10 czerwca 2020 r. (k. 36, 37). Odnośnie do podniesionego zarzutu zatrzymania wskazać należy, że zgodniez wyrokiem TSUE z 14 grudnia 2023 r. wydanym w sprawie C‑28/22, artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy.

Zaprezentowanej wyżej oceny prawnej nie treść wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r. C-396/24. Zgodzić należy się bowiem z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 22 lipca 2025 r., sygn. akt I ACa 1524/22 o braku wystarczających podstaw, by odczytywać ww. rozstrzygnięcia jako konieczność stosowania tzw. „teorii salda”, lecz jako obowiązek banku do dokonania rozliczeń z konsumentem, tak by nie narażać konsumenta na konieczność wytaczania powództwa o zapłatę. Jeżeli jednak bank naraził konsumenta na taką konieczność, to winien ponieść konsekwencje związane z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia.

Mimo bezzasadności podniesionych w treści apelacji pozwanego zarzutów, podlegała ona częściowemu uwzględnieniu z uwagi na podniesiony w toku postępowania apelacyjnego zarzut wygaśnięcia zobowiązania na skutek potrącenia. W związku z podniesionym zarzutem Sąd drugiej instancji dodatkowo ustalił, że: - pismem z 14 lutego 2024 r. powódka wezwała stronę pozwaną do zapłaty kwot: 51.230,73 zł z tytułu nienależnego świadczenia obejmującego raty kapitałowo-odsetkowe zapłacone w wykonaniu umowy kredytu w okresie od 1 sierpnia 2007 r. do 7 maja 2010 r., 268.273,38 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 2 listopada 2023 r. w terminie 3 dni od otrzymania pisma; doręczenie nastąpiło 19 lutego 2024 r. (dowód: dokumenty – k. 252-254); powódka uiściła na rzecz strony pozwanej ww. kwoty (okoliczność przyznana na rozprawie apelacyjnej); - doręczonym stronie pozwanej pismem z 25 lipca 2024 r. powódka dokonała potrącenia z wierzytelnością Banku, z tytułu wypłaconego powódce kapitału z umowy kredytu w wysokości 385.271,25 zł, swoich wierzytelności w następującym porządku: 51.230,73 zł z tytułu nienależnego świadczenia obejmującego raty kapitałowo-odsetkowe zapłacone w wykonaniu umowy kredytu w okresie od 1 sierpnia 2007 r. do 7 maja 2010 r., 268.273,38 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 2 listopada 2023 r., 39.706,18 zł – z tytułu skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie zasądzonych w zaskarżonym aktualnie wyroku za okres od 11 czerwca 2020 r. do 25 lipca 2024 r.; 104.258,44 zł zasądzonej ww. wyrokiem za świadczenia dokonane na rzecz Banku w okresie od 1 grudnia 2010 do 4 listopada 2014 r. (dowód: oświadczenie – k. 239-240).

W świetle dodatkowych ustaleń faktycznych Sąd drugiej instancji za częściowo uzasadniony uznał zarzut wygaśnięcia zobowiązania będącego źródłem zasądzonego świadczenia, na skutek potrącenia wzajemnych wierzytelności. Na wstępie tej części rozważań wskazać należy, że Sąd Apelacyjny w obecnym składzie nie podziela poglądu o konieczności analogicznego stosowania art. 203 1 k.p.c. do zarzutu spełnienia świadczenia na skutek potrącenia. Oświadczenie o potrąceniu może być składane poza postępowaniem toczącym się z powództwa wierzyciela wzajemnego i podlega ogólnym przepisom co do sposobu i chwili złożenia (art. 60 i 61 k.c.).

Jeżeli zostanie złożone skutecznie, ze względu na skutek umarzający, tworzy nową treść stosunku prawnego między stronami.W razie dojścia do procesu o roszczenie wierzyciela wzajemnego, obrona pozwanego nie może polegać na podniesieniu zarzutu potrącenia, lecz zarzutu nieistnienia roszczenia powoda ze względu na umorzenie wierzytelności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29.09.2023 r., I CSK 5/23, LEX nr 3611718). W rozpoznawanej sprawie wykazane zostało ponad wszelką wątpliwość, że pozwany ma wierzytelność względem powódki z tytułu wypłaconego kapitału w kwocie 385.271,25 zł.

Niesporną wierzytelność z tytułu wpłat dokonanych za okres nieobjęty sporem, tj. 51.230,73 zł i 268.273,38 zł powódka postawiła w stan wymagalności przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu. Pozwany nie wykazał, aby jego wierzytelność stała się wymagalna wcześniej. Odnośnie z kolei do wierzytelności objętej zaskarżonym wyrokiem w zakresie należności głównej, to stała się ona wymagalna, zgodnie z prawidłowym stanowiskiem powódki w dniu 11 czerwca 2020 r. Skapitalizowane odsetki ustawowe za okres od 11 czerwca 2020 r. do 25 lipca 2024 r. wyniosły 39.706,18 zł.

Powódka na podst. art. 451 §1 zd. drugie k.c. w zw. z art. 503 k.c. mogła wg swojego uznania przedstawić do potrącenia wierzytelność najpóźniej wymagalną oraz należności uboczne. Po potrąceniu z kwotą 385.271,25 zł kwot 51.230,73 zł, 268.273,38 zł i 39.706,18 zł, pozostało 26.060,96 zł i o tyle pomniejszyć należało zasądzoną zaskarżonym wyrokiem należność główną, w wyniku czego uzyskano wartość 78.197,96 zł (104.258,44 – 26.060,96). Wobec wstecznego skutku umorzenia (art. 499 k.c.), odsetki należało zasądzić od 26 lipca 2024 r.

Wskazać w tym miejscu należy, że przy spisywaniu treści sentencji doszło do oczywistej omyłki Sądu Apelacyjnego, polegającej na przepisaniu z przygotowanych uprzednio na piśmie obliczeń Sędziego referenta - kwoty 26.060,96 zł zamiast widniejącej obok kwoty 78.197,48 zł. W ten sposób doszło do rozbieżności między zamiarem Sądu zasądzenia różnicy między sumą wszystkich wierzytelności powódki i wartością wierzytelności strony pozwanej a treścią formuły sentencji, w której, na skutek zwykłego przeoczenia, ujęto kwotę sprzed ostatniego działania.

O oczywistości pomyłki Sądu, w rozumieniu art. 350 §1 k.p.c. świadczy zresztą treść samej sentencji wyroku, w której odsetki zasądzone zostały od 26 lipca 2024 r., czyli dnia następującego po dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu. Gdyby bowiem zamiarem Sądu odwoławczego nie było uwzględnienie przy potrąceniu kwoty dochodzonej w niniejszym procesie, ograniczenie świadczenia odsetkowego nie miałoby podstaw, tym bardziej, że kwota 26.060 zł była pozostałością wierzytelności Banku, a nie powódki. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Mimo częściowego uwzględnienia apelacji Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Powódka co do zasady utrzymała się w słuszności swojego stanowiska w całości, a korekta orzeczenia była następstwem zdarzenia zaistniałego po wydaniu zaskarżonego wyroku. Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, które po stronie powodowej ograniczyły się do wynagrodzenia adwokata przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 6 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.

U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).