IV U 684/25 · Sąd powszechny

Sygn. akt IV U 684/25

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 26 lutego 2026 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Sławomir Górny Protokolant: Katarzyna Wawrzyniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2026 roku w Sieradzu odwołania V. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. z 8 października 2025 r. Nr (...) w sprawie V. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. z udziałem zainteresowanej R. S. o podleganie ubezpieczeniom społecznym 1. Oddala odwołanie.

2. Zasądza od V. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Sygn. akt IV U 684/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 8.10.2025r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025r. poz. 350), art. 58§2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. stwierdził, że V. S. jako pracownik u płatnika składek R. S. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 26.05.2025r. Nie podzielając powyższej decyzji V. S. złożył odwołanie wskazując, że zatrudnienie u płatnika składek było rzeczywiste, a praca była faktycznie wykonywana.

Odwołanie poparł pełnomocnik strony ustanowiony w sprawie, który wnosił o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wnosił o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie ZUS brak dowodów, że między stronami doszło do nawiązania stosunku pracy. Do odwołania przyłączyła się zainteresowana. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. S. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie rozwoju biznesu w sektorze medycznym, w szczególności w obszarze identyfikacji i inicjowania nowych możliwości współpracy, badania rynku, pozyskiwania kontrahentów z branży medycznej oraz budowania długofalowych relacji z partnerami z sektora ochrony zdrowia/działalność doradcza/planowanie strategii/opracowywanie procesów naprawczych/rekrutacji personelu medycznego i niemedycznego.

R. S. od 15 lat jest managerem odnośnie rozwoju placówek zdrowia. Miała pod sobą 21 lokalizacji w 6 województwach. W każdej placówce był jeden kierownik. V. S. jest bratem R. S.. W dniu 26.05.2025r., pomiędzy zainteresowaną, a V. S. została zawarta umowa o pracę na czas określony od 26.05.2025 – 31.10.2025 w pełnym wymiarze czasu pracy, mocą której powierzono V. S. stanowisko kierownika ds. rozwoju z wynagrodzeniem 9000zł. brutto miesięcznie. W związku z zawarciem umowy o pracę, V. S. został zgłoszony u płatnika składek R.

S. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy od 26.05.2025r. z wynagrodzeniem 9.000,00zł. W okresie od 28.05.2025 - 30.05.2025, od 7.07.2025r. V. S. stał się niezdolny do pracy. W trakcie jego nieobecności nie został zatrudniony inny pracownik. V. S. miał być head - hunterem. Do obowiązków wnioskodawcy miała należeć analiza rynku, nawiązywanie i utrzymywanie relacji z kontrahentami, kontakt telefoniczny z klientami niemieckojęzycznymi oraz rozwój oferty usługowej firmy. Przed zawarciem umowy o pracę została przeprowadzona rozmowa kwalifikacyjna przez właścicielkę firmy w trybie online.

W związku z zawarciem umowy o pracę, wnioskodawca został skierowany na badania lekarskie, otrzymał orzeczenie o zdolności do pracy. Uczestniczył także w trybie zdalnym w szkoleniu BHP. W firmie jest prowadzona lista obecności. Do wykonywania czynności służbowych wnioskodawca nie otrzymał narzędzi do pracy od płatnika składek; korzystał z prywatnego sprzętu Nadzór nad wykonywanymi przez V. S. czynnościami miała sprawować właścicielka firmy, w formie zdalnej poprzez kontakt telefoniczny oraz weryfikację raportów z wykonanych działań.

Przed zawarciem umowy o pracę z V. S., wszystkie obowiązki wykonywała właścicielka firmy. V. S. jest jedynym pracownikiem zgłoszonym przez firmę. I. P. organizuje szkolenia w klinikach medycyny estetycznej. Aby zorganizować szkolenie trzeba znaleźć klinikę, w której szkolenie ma się odbyć. Odwołujący miał się taką organizacją, poinformować lekarzy o takich szkoleniach. Organizacja zajmuje trzy - cztery miesiące przed szkoleniem. Pozyskanie specjalisty wymaga dużo pracy. Head - hunter musi przeszukać rynek lekarzy, skontaktować się z lekarzem, omówić warunki współpracy.

Trzeba wyjaśnić lekarzom, dlaczego mają pracować w danej klinice. Od 1.01.2024r. V. S. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w A. (...) Sp. z o. o. jako specjalista ds. komunikacji z klientem niemieckojęzycznym; praca odbywa się w formie zdalnej; praca wnioskodawcy polega na odbieraniu połączeń internetowych z Niemiec i Austrii. Wnioskodawca ma wydzielone miejsce pracy, jest to pokój. W ciągu miesiąca odwołujący ma wyznaczone godziny, w których musi być obecny w tym pokoju; np. od 7 - 15 lub od 12 - 20. Najczęściej wnioskodawca pracuje do godziny 20 (zeznania świadków – I.

I., V. T., zeznania wnioskodawcy, zeznania zainteresowanej – na nagraniu CD 00:04:31 – 00:58:12 k. 73, umowa o pracę, zaświadczenie o ukończeniu szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, listy obecności za miesiące V-VII/2025, korespondencja elektroniczna, potwierdzenia wypłat wynagrodzeń/akta sprawy). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w postępowaniu przed organem rentowym. W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, iż doszło faktycznie do realizowania stosunku pracy przez odwołującego, w wyniku podpisania umowy o pracę w dniu 26.05.2025r.

Zdaniem Sądu, zainteresowany oraz odwołujący tego faktu nie wykazali. Nie przekonały również Sądu zeznania świadków - I. I., V. T.. Dokumentacja kadrowa potwierdza jedynie fakt formalnego zatrudnienia, lecz nie jest dowodem faktycznego istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy. Do ustalenia, że doszło do powstania między stronami stosunku pracy nie jest bowiem wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, a konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki wynikające z umowy o pracę i to czyniły, a na to brak jest wiarygodnych dowodów.

Sąd Okręgowy zważył: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Pracownikami, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, są osoby pozostające w stosunku pracy, przez nawiązanie którego, w myśl art. 22§1 k.p. - pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.

Zatem pracownikiem jest osoba fizyczna, która zobowiązuje się do pracy w zamian za wynagrodzenie. Przedmiotem umowy jest wykonywanie pracy przez pracownika osobiście bez obciążenia ryzykiem realizacji zobowiązania pod kierownictwem pracodawcy. Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury, nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu osoba, która zawarła umowę o pracę dla pozoru. Pozorność umowy w rozumieniu art. 83§1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. występuje wówczas, gdy strony umowy składając oświadczenia woli, nie zamierzają osiągnąć skutków jakie prawo wiąże z wykonywaniem tej pracy, a więc w sytuacji gdy przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę, jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z tej pracy.

O tym, czy strony rzeczywiście nawiązały umowę o pracę nie decyduje formalne podpisanie takiej umowy, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie jej na podstawie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy - przede wszystkim świadczenie pracy przez pracownika z zamiarem wykonywania obowiązków pracowniczych. W odniesieniu do umowy o pracę pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, a określonych w art. 22 k.p. (por. wyrok SN z 4.01.2008r., I UK 223/07). Przesłanki powstania pracowniczego ubezpieczenia społecznego nie spełnia więc jedynie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie rozumiane jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy.

Zgodnie z art. 22 k.p., umowa o pracę stanowi dwustronną czynność prawną, w ramach której pracodawca zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem, pracownik zaś do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Umowa o pracę winna określać w szczególności rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, wynagrodzenie oraz wymiar czasu pracy (art. 29 k.p.). Umowa o pracę dochodzi do skutku, gdy strony złożą zgodne oświadczenie co do jej istotnych postanowień (post. SN z 22.11.1979r., III PZ 7/79).

Status umowy o pracę ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia uprawnień osoby świadczącej pracę. Uprawnienia pracownicze, takie jak szczególna ochrona wynagrodzenia, płatny urlop, świadczenia ubezpieczeniowe w przypadku niezdolności do pracy i inne, przysługują bowiem z mocy przepisów prawa pracy tylko osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę i nie znajdują zastosowania do osób świadczących pracę na podstawie innych umów. Podkreślenia wymaga, że umowa o pracę wywołuje skutki nie tylko bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą lecz także dalsze, pośrednie, w tym - w dziedzinie ubezpieczeń społecznych.

Kształtuje ona stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Należy zatem uznać, że ocena postanowień umownych może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych. Powstaje zatem konieczność ustalenia, czy pomiędzy stronami nastąpiło faktyczne nawiązanie stosunku pracy, rezultatem czego będzie skutek wynikający z systemu prawa ubezpieczeń społecznych w postaci podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (por. uchwała SN z 27.04.2005r., II UZP 2/05).

Oceny ważności treści umów o pracę powszechnie przyjmuje się według reguł prawa cywilnego na podstawie art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p. Zgodnie z art. 58§1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z punktu widzenia formalnego (pozornie) nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości (w znaczeniu materialnym) zmierza do realizacji celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane.

Pojęcie obejścia prawa i pozorności niejednokrotnie pokrywają się. Zakaz obejścia ustawy sprowadza się do zakazu wywołania pewnego skutku prawnego, który jest zakazany przez przepisy bezwzględnie obowiązujące, za pomocą takiego ukształtowania czynności prawnej, że zewnętrznie, formalnie ma ona cechy niesprzeciwiające się obowiązującemu prawu. Ustalenie, że umowa o pracę zmierza do obejścia prawa wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych, dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu, jaki strony zamierzały osiągnąć, oraz charakteru wykonywanej pracy.

Biorąc pod uwagę ogół przytoczonych powyżej okoliczności faktycznych, w ocenie Sądu Okręgowego zawarcie umowy o pracę w dniu 26.05.2025r., było celowym działaniem stron, zmierzającym do uzyskania przez odwołującego tytułu prawnego, skutkującego zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych, a w dalszej perspektywie prawa do świadczeń należnych pracownikowi. Umowa o pracę pomiędzy stronami, stanowiąca podstawę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych była pozorna, wola uzewnętrzniona w treści umowy nie zgadza się z rzeczywistą wolą i treścią stosunku prawnego jaki strony chciały powołać do życia.

Stan taki jest też wystarczający do stwierdzenia, że mamy do czynienia z pozorowanym wprowadzeniem do sytemu ubezpieczeń społecznych jako pracownika osoby nie mającej takiego statusu ubezpieczeniowego. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi, a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie woli stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana.

Dla wywołania na zewnątrz takiego przeświadczenia strony fikcyjnej umowy o pracę częstokroć dokonują czynności faktycznych pozorujących realizację tej umowy. Takie czynności nie mogą zostać uznane za świadczenie pracy, gdyż ich wykonywanie nie jest związane w wypełnianiem obowiązków wynikających z treści umowy o pracę, lecz ma na celu uwiarygodnienie na zewnątrz pozornych oświadczeń woli (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13.05.2013r. I UK 649/12). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawie art. 477 14§1 k.p.c. (pkt 1 wyroku).

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98§1 i 1 1 k.p.c. w zw. z §9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2026.118 t.j.) (pkt 2 wyroku).