VI C 1057/24 · Sąd powszechny

Sygn. akt VI C 1057/24 Uzasadnienie postanowienia z dnia 28 czerwca 2024r. W dniu 26.06.2024r. powódka Z. T. wniosła pozew o nakazanie pozwanemu J. W. wydania powódce psa: suczki rasy mieszanej o imieniu B. (wcześniej H.), o umaszczeniu beżowym, posiadającej (...). W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że wywodzi roszczenie z prawa własności (art. 222 § 1 k.c. w zw. z art. 140 k.c.). Pozwany przywłaszczył sobie psa, odmawiając jego wydania powódce przedstawiając argument, że strony ustaliły miedzy sobą podział opieki nad dwoma psami, w tym nad B., której teraz on jest właścicielem.

Powódka wskazała, że: adoptowała B. w dniu 20.09.2022r., na potwierdzenie czego załączyła umowę zawartą ze Stowarzyszeniem (...). Nigdy nie zrzekła się praw do opieki nad psem na rzecz pozwanego. Z uwagi na relacje osobiste stron i sytuację powódki, która przeprowadziła się do innego miasta, pozwany miał tymczasowo opiekować się B., dopóki powódka nie zorganizuje przeprowadzki i nie urządzi się w nowym mieszkaniu. Gdy powódka zażądała zwrotu pasa, pozwany odmówił wydania. Powódka zgłosiła przywłaszczenie B. na Policję.

Zgodnie z załączoną do pozwu ekspertyzą behawioralną sporządzoną przez M. R. (biologa zwierząt, zoopsychologa, trenera zwierząt i biegłą sądową z dziedziny psychologii zwierząt) w dniu 08.03.2024r. – dla dobra B. należy jak najszybciej ustabilizować jej sytuację życiową pod względem warunków psycho-fizycznego funkcjonowania. Zmiany w funkcjonowaniu suczki polegające na zmianie składu socjalnego grupy „rodzinnej”, do której przynależała (rozstanie opiekunów, rozłąka z drugim psem, z którym żyła przez ok. 3,5 miesiąca, włączenie do innej grupy ludzko – zwierzęcej, w obrębie której w niedługim czasie ponownie zaszła zmiana polegająca na eutanazji jednego z psów-rezydentów) mogą mieć negatywny wpływ na jej dobrostan psychiczny i fizyczny.

Istotnymi czynnikami stresogennymi w życiu B. są także częste zmiany otoczenia i trybu życia polegające na zmianie miejsc przebywania oraz trybu funkcjonowania w wymiarze dziennym, tygodniowym i miesięcznym. Każdy pies powinien mieć ustabilizowaną sytuację życiową, zachowany stały rytm dnia, stałe rytuały, jak wychodzenie na spacer o podobnej porze dnia, powtarzalną systematycznie aktywność, którą zna i chętnie w niej uczestniczy, w miarę możliwości uporządkowany rozkład dnia. Najważniejsze jednakże jest, aby nie zrywać więzi psa ze stałym opiekunem, zwłaszcza w sposób radykalny, natychmiastowy.

Obecność opiekuna, którego zwierzę zna, akceptuje, jest do niego przywiązane, szczególnie, gdy jest to silna więź, stanowi dla zwierzęcia najbardziej stały element jego życia i jest źródłem poczucia bezpieczeństwa. Powódka podniosła, że rozstanie z B. przetrzymywaną przez byłego partnera, stanowi dla niej ogromne poczucie straty. Negatywnie wpłynęło na zdrowie psychiczne B., która utraciła kontakt ze swoją opiekunką oraz z drugim pasem także będącym własnością powódki. Z powyższych względów Z. T. wniosła o udzielenie zabezpieczenia roszczenia pozwu w niniejszej sprawie poprzez ustalenie, ze miejscem pobytu B. jest każdorazowe miejsce zamieszkania powódki (pozew wraz z wnioskiem o zabezpieczenie k. 3-8).

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia jest uzasadniony i zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 730 § 1 i 2 k.p.c.: W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.

Z kolei art. 730 1 § 1, § 2 i § 3 k.p.c. stanowi: Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Sposoby zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych nie zostały enumeratywnie wskazane w kodeksie postępowania cywilnego, jak w przypadku zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, których katalog został enumeratywnie wymieniony w art. 747 k.p.c. Odnośnie zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych przepis art. 755 k.p.c. stanowi: Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych.

W szczególności sąd może:

1) unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania;

4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem. Przy stosowaniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego oraz kodeksu cywilnego dotyczących prawa własności do sytuacji prawnej psa należy uwzględnić przepisy ustawy bezpośrednio regulującej sytuację zwierząt m. in. domowych, tj. Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2023r., poz. 1580 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 cyt. Ustawy o ochronie zwierząt:

1. Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.

2. W sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy. W literaturze przyjmuje się, że zacytowane przepisy Ustawy wprowadziły dereifikację, odprzedmiotowienie zwierząt, ale nie prawną personifikację zwierząt. Zwierzęta zostały prawnie wyodrębnione z grona rzeczy w rozumieniu art. 45 k.c. Mają szczególny status prawny: nie są rzeczą, nie są przedmiotami materialnymi, są istotami żyjącymi, zdolnymi do odczuwania cierpienia. C.. Ustawa stworzyła system prawnej ochrony zwierząt, statuuje powinności człowieka wobec zwierzęcia i odpowiadające im prawa zwierząt: każde zwierzę ma prawo do poszanowania, prawo do ochrony i prawo do opieki ze strony człowieka.

Przy analizie przepisów do sytuacji prawnej zwierząt należy uwzględnić z jednej strony powyższe założenia cyt. Ustawy o ochronie zwierząt, ale także nakaz odpowiedniego stosowania do zwierząt przepisów dotyczących rzeczy. Definicję rzeczy zawiera art. 45 k.c. stanowiąc, że rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne. Rzecz w rozumieniu tego przepisu, jako przedmiot stosunków cywilnoprawnych charakteryzują trzy cechy: jest przedmiotem materialnym, stanowi przedmiot wyodrębniony, może samodzielnie występować w obrocie.

Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących rzeczy do zwierząt oznacza zatem stosowanie tych przepisów z uwzględnieniem tego, że zwierzę jest istotą żyjącą oraz że człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Przepisy dotyczące rzeczy znajdą zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do kwestii dotyczących sytuacji prawnorzeczowej zwierząt oraz obrotu nimi. Przepisy cyt. Ustawy o ochronie zwierząt posługują się zarówno terminem właściciel (np. w art. 4 pkt 8 i 16, art. 6 ust. 2 pkt 11, art. 7 ust. 1, 3 i 4, art. 10a ust. 3 i in.), jak i pojęciem opiekuna czy utrzymującego zwierzę.

Stosując odpowiednio do zwierząt m.in. przepisy dotyczące prawa własności, należy przyjąć, że prawo podmiotowe do zwierząt nie stanowi własności w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale jest prawem podmiotowym podobnym do prawa własności. Zdaniem K. K. termin właściciel zwierzęcia „służy przede wszystkim określeniu obowiązków osób odpowiedzialnych za zwierzęta, w tym zapewnienia im opieki, właściwych warunków utrzymania oraz ponoszenia kosztów z tym związanych, a także sankcji karnych wobec właściciela zwierzęcia, który dopuścił się znęcania nad nim” ( K.

K. , Prawa zwierząt, s. 65). Z „własnością” zwierzęcia łączy się treść i wykonywanie tego prawa. Obejmuje ono uprawnienie do korzystania ze zwierzęcia oraz uprawnienie do rozporządzania zwierzęciem w granicach wyznaczonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego (art. 140 k.c.). Powódka wywodzi swoje prawa do psa z umowy adopcyjnej. Umowa adopcyjna stanowi umowę nienazwaną, która łączy w sobie pewne elementy podobne do umowy przechowania oraz kreuje po stronie adoptującego zwierzę, zespół praw i obowiązków zbliżonych do władzy rodzicielskiej, w szczególności obowiązek pieczy wobec zwierzęcia jako istoty żywej.

Treścią tej umowy jest nieodpłatne przekazanie zwierzęcia adoptującemu, który zobowiązuje się sprawować nad nim pieczę, zapewnić mu należytą opiekę i ochronę, z uwzględnieniem jego potrzeb, oraz powstrzymywać się od podejmowania działań mających na celu znęcanie się nad zwierzęciem i zaprzestać zaniechań prowadzących do skutków porównywalnych do znęcania. Z treści załączonego do pozwu zobowiązania adopcyjnego powódki nad B. wynika, że powódka zobowiązała się m. in. do tego, że nie dokona sprzedaży psa, ani nie odda go osobom trzecim.

Jeżeli z jakiś względów nie będzie mogła zatrzymać psa, powiadomi o tym Stowarzyszenie. Za naruszenie warunków zobowiązań wobec B. przez powódkę, strony umowy przewidziały karę umowną w wysokości 1.000 zł. Okoliczności te w połączeniu z innymi twierdzeniami powódki i załączonymi przez nią dokumentami: oświadczeniem z dnia 06.02.2024r. Stowarzyszenia (...), korespondencją mailową i sms-ową, opinią behawioralną uprawdopodobniają, że roszczenie opisane w pozwie przysługuje powódce oraz uprawdopodobniają interes prawny powódki w udzieleniu zabezpieczenia.

Pies uważany jest w społeczeństwie za zwierzę szczególne, które towarzyszy człowiekowi. W potocznym odbiorze pies jest symbolem wierności i bezinteresownej przyjaźni, a lojalność i oddanie, jakie okazuje człowiekowi, stanowią część jego naturalnego instynktu, ściśle związanego z ludzkim poczuciem miłości i przyjaźni. Pomiędzy człowiekiem i psem mogą wytworzyć się szczególne relacje, oparte na wzajemnym przywiązaniu. Odmowa wydania psa powódce przez pozwanego jest niewątpliwa. Okoliczność, czy powódka darowała psa pozwanemu będzie przedmiotem postępowania dowodowego.

Aktualnie w przypadku zabezpieczenia roszczenia k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, a nie ich udowodnienia. Cel postępowania jakim jest dobro zwierzęcia nie zostałby osiągnięty, gdyby na czas trwania niniejszego postępowania nie unormować jego sytuacji życiowej. Przesłanki zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego – o wydanie psa oceniono z uwzględnieniem odpowiedniego stosowania przepisów k.p.c. oraz k.c. Mając powyższe na uwadze, na mocy powołanych przepisów, Sąd dokonał zabezpieczenia roszczenia powódki w sposób przez nią zawnioskowany.

ZARZĄDZENIE (...) (...) (...)