VIII U 66/25 · Sąd powszechny

Sygnatura akt VIII U 66/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 29 listopada 2024 r. znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury R. S.. W uzasadnieniu, organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r., Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie, dotyczącej obliczenia emerytury, poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.

Organ zwrócił przy tym uwagę, że w związku z tym, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, a zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Dodatkowo organ ZUS zwrócił uwagę, że decyzją z 12 stycznia 2021 r. przeliczył on emeryturę wnioskodawczyni bez pomniejszenia o kwoty pobranych wcześniej emerytur. (decyzja k. 42 pliku IV akt ZUS) Odwołanie od w/w decyzji w dniu 27 grudnia 2024 r. (data nadania w placówce pocztowej) złożyła R. S. – wnosząc o ponowne ustalenie wysokości jej emerytury poprzez ponowne obliczenie jej wysokości z pominięciem stosowania art. 25 ust. 1b ustawy, tj. bez pomniejszenia podstawy jej wymiaru o sumę pobranych wcześniej emerytur. (odwołanie k. 3-3 odwrót) W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji podkreślając, że wyrok nie dotyczy wnioskodawczyni, ponieważ wnioskodawczyni jest osobą urodzoną w (...) r. (odpowiedź na odwołanie k. 5-5 odwrót) Na rozprawie w dniu 3 marca 2025 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. (końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 3 marca 2025 r. 00:00:20-00:10:20 – płyta CD k.

14) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. S. urodziła się (...) (bezsporne) Decyzją z 29 kwietnia 2008 r. znak E (...) ZUS (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z 27 marca 2008 r. przyznał R. S. emeryturę wcześniejszą od 9 kwietnia 2008 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnej (decyzja z 29 kwietnia 2008 r. s. 61-62 pliku III akt ZUS) W dniu 21 maja 2013 r. ubezpieczona złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym. (wniosek z 21 maja 2013 r. k. 1-3 odwrót pliku IV akt ZUS) Decyzją z 25 czerwca 2013 r. znak (...) ZUS (...) Oddział w Ł. przyznał wnioskodawczyni emeryturę w wieku powszechnym od 9 czerwca 2013 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. (decyzja z 25 czerwca 2013 r. k. 13-14 pliku IV akt ZUS) Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę.

Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przez odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień osiągniecia wieku emerytalnego. - kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 73344,27 zł; - kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 444569,33 zł; - suma kwot pobranych emerytur wcześniejszych wyniosła 131998,32 zł; - średnie dalsze trwanie życia wyniosła 253,70 miesięcy; - wyliczona kwota emerytury wyniosła 1521,15 zł.

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: [( (...),27 + (...),33) – (...),32] / 253,70 = 1521,15 zł. (decyzja z 25 czerwca 2013 r. k. 13-14 pliku IV akt ZUS) Decyzją z 12 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu ponownie ustalił wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej od 9 czerwca 2013 r., tj. od dnia, od którego podjęta byłaby wypłata tej emerytury. Podstawa obliczenia emerytury nie podlegała pomniejszeniu o kwoty pobranych wcześniej emerytur.

Wysokość emerytury obliczona została od podstawy obliczenia niepomniejszonej o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Podstawa obliczenia emerytury wyniosła 517 913,50 zł (73 344,27 zł + 444 569,33 zł). Wysokość emerytury od 9 czerwca 2013 r. wyniosła 2041,44 zł. Przy ustalaniu wysokości emerytury Zakład uwzględnił wszystkie zmiany w wysokości świadczenia, jakie miały miejsce od dnia jej przyznania do dnia 31 grudnia 2020 r., w tym zmiany wynikające z waloryzacji, jakimi emerytura była objęta oraz zmiany wynikającez załatwienia zgłoszonych wniosków.

Wysokość emerytury od 1 stycznia 2021 r. wyniosła 2338,89 zł i nadal była świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas pobieranej wcześniejszej emerytury przyznanej decyzją z 29 kwietnia 2008 r., wobec czego ZUS kontynuował wypłatę tej emerytury. (decyzja z 12 stycznia 2021 r. k. 21-22 odwrót pliku IV akt ZUS) Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. (bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...)-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, (...) poz.

67) W dniu 25 listopada 2024 r. (data nadania w placówce pocztowej) R. S. zwróciła się do ZUS (...) Oddziału w Ł. z wnioskiem o wznowienie postępowaniai przeliczenie jej emerytury przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia4 czerwca 2024 r. (wniosek k. 40-41 pliku IV akt ZUS) Na skutek powyższego wniosku, organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. (decyzjaz 25 listopada 2024 r. k. 42 pliku IV akt ZUS) Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej jest niezasadne i podlega oddaleniu. Na wstępie zauważenia wymaga, że ubezpieczonej przysługiwało prawo do emeryturyw obniżonym wieku od 9 kwietnia 2008 r., a 21 maja 2013 r. ubezpieczona wniosłao emeryturę w wieku powszechnym, który to wiek osiągnęła 9 czerwca 2013 r. Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu:

Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Art. 145a § 2 k.p.a. wskazuje, że w sytuacji określonej w art. 145a § 1 k.p.a. skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Należy, również, zauważyć, iż zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.

U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami), orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust.

2. Tymczasem, na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień wydania wyroku, przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór (...) nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji. Co jednak najistotniejsze, powyższy wyrok nie znajduje zastosowania do ubezpieczonej, ponieważ wnioskodawczyni jest kobietą urodzoną w (...) r. i jej emerytura w wieku powszechnym została ponownie ustalona z urzędu decyzjąz 12 stycznia 2021 r.

– na podstawie art. 194i oraz 194j ustawy o emeryturach i rentachz FUS tj. bez zastosowania art. 24 ust. 1 b tej ustawy . Decyzją z 12 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie ustalił bowiem wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej od 9 czerwca 2013 r. Organ nie zastosował już wówczas budzącego kontrowersje i będącego przedmiotem orzeczenia w sprawie SK 140/20 art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podstawa obliczenia emerytury nie podlegała już wówczas pomniejszeniu o kwoty pobranych wcześniej emerytur.

Podstawa obliczenia emerytury została wówczas obliczona na kwotę 517913,50 zł (73344,27 zł + 444569,33 zł = 517913,50 zł). Wysokość emerytury na dzień 9 czerwca 2013 r. wyniosła zatem 2041,44 zł. Co więcej ustalaniu wysokości emerytury Zakład uwzględnił wszystkie zmianyw wysokości świadczenia, jakie miały miejsce od dnia jej przyznania do dnia 31 grudnia 2020 r., w tym zmiany wynikające z waloryzacji, jakimi emerytura była objęta oraz zmiany wynikające z załatwienia zgłoszonych wniosków. Wysokość emerytury od 1 stycznia 2021 r. wyniosła więc 2338,89 zł.

Nawet bez pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury o sumę dotychczas pobranych kwot emerytur, emerytura wnioskodawczyni z wieku powszechnego nadal była świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas pobieranej wcześniejszej emerytury przyznanej decyzją z 29 kwietnia 2008 r. – wobec czego ZUS kontynuował wypłatę tej emerytury. Tym samym należy jeszcze raz podkreślić, że organ rentowy, ponownie obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym nie zastosował już przepisu art. 24 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który był przedmiotem kontroli konstytucyjności TK w sprawie SK 140/20, bo do wnioskodawczyni – z uwagi na rok urodzenia miały zastosowanie przepisy art. 194i oraz 194j ustawy o emeryturach i rentach z FUS i organ je zastosował wydając decyzję z 12 stycznia 2021 r.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako bezzasadne, o czym orzekł w sentencji wyroku. /Jacek Chrostek/