III AUz 54/25 · Sąd powszechny

Sygnatura akt III AUz 54/25 POSTANOWIENIE Dnia 27 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak Protokolant: Beata Tonak po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy O. W. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o prawo do renty rodzinnej oraz zwrot nienależnie pobranego świadczenia na skutek zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 23 grudnia 2024 r. sygn. akt VII U 1463/23 postanawia: oddalić zażalenie. Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2024r. w sprawie VII U 1463/23 Sąd Okręgowy w Poznaniu odmówił odrzucenia odwołania O. W. (1) od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem sprawy było prawo do renty rodzinnej oraz zwrot nienależnie pobranego świadczenia w związku z odwołaniem od kolejnych decyzji ZUS z dnia 16 czerwca 2023 r. numer (...) i z dnia 19 czerwca 2023 r., nr (...). Decyzją z dnia 16.06.2023 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. po rozpoznaniu wniosku z dnia 16.11.2022 r. i złożeniu oświadczenia w sprawie przyznania świadczenia od dnia spełnienia warunków oraz wniosku z dnia 10.02.2023 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił O.

W. (1) prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 15.12.2021 r. H. W.. Od decyzji z dnia 16.06.2023 r. odwołała się w dniu 2.05.2024 r. O. W. (1), wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie, że O. W. (2) przysługuje prawo do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 15.12.2021 r. H. W. oraz o zasądzenie na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisu art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, sprzeczność ustaleń organu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i dokonanie tego poprzez przyjęcie, że odwołującej nie przysługuje renta rodzinna, gdyż rzekomo nie pozostawała ona we wspólności małżeńskiej z H. W. i nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a to wyłącznie na podstawie tego, że toczyło się postępowanie przygotowawcze przeciwko H.

W., w trakcie którego zapadło postanowienie o zastosowaniu m.in. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia mieszkania, 2. naruszenie przepisu art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wszystkich wątpliwości, co do stanu faktycznego na niekorzyść strony pomimo, że odbiera to stronie należne jej uprawnienia, a nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie zastosowania ww przepisu, 3.przepisu art. 70 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich wadliwe zastosowanie i uznanie, iż odwołującej nie przysługuje renta rodzinna, gdyż rzekomo nie pozostawała ona we wspólności małżeńskiej z H.

W.. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o odrzucenie odwołania jako wniesionego po terminie, ewentualnie o jego oddalenie. Decyzją z dnia 19.06.2023 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał O. W. (1) do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 15.12.2021 r. do 31.03.2023 r. w kwocie należności głównej 23514,31 zł, ponieważ we wniosku o rentę rodzinną O. W. (1) świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy zaznaczając, że wspólnie ze zmarłym do dnia śmierci zamieszkiwała i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.

Od decyzji z dnia 19.06.2023 r. odwołała się w ustawowym terminie O. W. (1), wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. W odwołaniu zawarto m.in. wniosek o jej wstrzymanie „do czasu rozstrzygnięcia postępowania dotyczącego odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r.”. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisu art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, sprzeczność ustaleń organu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i dokonanie tego poprzez przyjęcie, że odwołującej nie przysługuje renta rodzinna, a już pobrana renta (świadczenie) winna zostać zwrócona, gdyż rzekomo nie pozostawała ona we wspólności małżeńskiej z H. W. i nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a to wyłącznie na podstawie tego, że toczyło się postępowanie przygotowawcze przeciwko H.

W., w trakcie którego zapadło postanowienie o zastosowaniu m.in. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia mieszkania, 2. naruszenie przepisu art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wszystkich wątpliwości, co do stanu faktycznego na niekorzyść strony pomimo, że odbiera to stronie należne jej uprawnienia, a nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie zastosowania ww. przepisu, 3. naruszenie przepisu art. 138 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich wadliwe zastosowanie i uznanie, iż odwołująca nienależnie pobrała świadczenia i jest zobowiązana do ich zwrotu, gdyż świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy, zaznaczając we wniosku o rentę rodzinną, że wspólnie ze zmarłym do dnia śmierci prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy powołując art. 477 9 § 1 i 3 k.p.c. wskazywał, że nie znalazł podstaw do odrzucenia odwołania od decyzji z dnia 16.06.2023r. Sąd Okręgowy miał na uwadze w szczególności fakt, że odwołująca omyłkowo nie załączyła do nadawanej przesyłki przygotowanego wcześniej odwołania od decyzji z dnia 16.06.2023 r. a wola zaskarżenia decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. została wyrażona również w odwołaniu od decyzji z dnia 19 czerwca 2023 r.

W szczególnych okolicznościach sprawy (podobny zakres badania, wskazanie na konieczność rozstrzygnięcia również odwołania od drugiej decyzji), uchybienie odwołującej, w ocenie Sądu Okręgowego nie mogło skutkować odrzuceniem odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwany, zarzucając naruszenie art. 477 9 § 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i odrzucenie odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z art. 477 9 § 1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Na podstawie art. 477 9 § 3 k.p.c. Sąd odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. Ocena czy przekroczenie terminu było nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się jest pozostawione uznaniu Sądu, jednak do przywrócenia terminu niezbędne jest łączne zaistnienie obu wymienionych przesłanek.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przepis art. 477 9 § 3 k.p.c. nie powinien być wykładany w sposób rygorystyczny. Zgodnie z jego treścią, sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Nie wyklucza więc wniesienia odwołania po terminie, ważne jest tylko, iżby przekroczenie terminu nie było nadmierne (czyli przesadne). Jednak nienadmierne przekroczenie terminu nie może nastąpić z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

Regulacja oparta jest więc na zwrotach niedookreślonych, co prowadzi do stwierdzenia, że to sąd decyduje, czy przekroczenie terminu jest nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010 r., II UK 404/2009 i wyrok z 21 marca 2006 r., III UK 168/2005, LexPolonica nr 1849165). Wykładnia i stosowanie takich zwrotów niedookreślonych musi więc uwzględniać kontekst systemowy i cel regulacji. W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, że decyzje organu rentowego dotyczą istotnych praw ubezpieczonego, stąd rygorystyczna wykładnia i stosowanie regulacji z art. 477 9 § 3 k.p.c. stałyby w sprzeczności z zasadą prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Kontroli decyzji pozwanego dokonuje wszak sąd powszechny i rozpoznaje sprawę jako sprawę cywilną (art. 1 i art. 2 k.p.c.). O rozstrzygnięciu sprawy (sporu) decyduje prawo materialne. Odrzucenie odwołania nie oznacza rozpoznania sprawy przez sąd. Należy więc wyważyć odpowiednio względy procesowe i materialne. Zasadniczo w sprawie cywilnej barierą temporalną powodzenia powództwa jest termin przedawnienia, czyli instytucja prawa materialnego, a nie procesowego. W sprawie cywilnej (art. 1 k.p.c.) z reguły nie ma tak krótkich terminów do wniesienia powództwa jak termin do wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego z art. 477 9 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2022 r., I USKP 74/21).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego – odnosząc się do sprecyzowanych w zażaleniu zarzutów, to żaden z nich nie może skutkować wzruszeniem zaskarżonego postanowienia w kierunku postulowanym przez skarżącego. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy trafnie ustalił, że nie było podstaw do odrzucenia odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. Argumenty sprecyzowane przez żalącego były już przedmiotem oceny Sądu I instancji, który trafnie uwzględnił wyjątkowe okoliczności niniejszej sprawy i nie znalazł podstaw do odrzucenia odwołania.

Skarżący argumentując, że odwołanie od decyzji z 16 czerwca 2023r. zostało wniesione po terminie, bowiem dopiero w dniu 2 maja 2024r., pomija fakt, że odwołująca omyłkowo nie załączyła do nadawanej przesyłki przygotowanego wcześniej odwołania od decyzji z dnia 16.06.2023 r. jak również i to, że intencja zaskarżenia decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. została wyrażona również w odwołaniu od decyzji z dnia 19 czerwca 2023 r., gdzie odwołująca wskazała na konieczność „rozstrzygnięcia postępowania dot. odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2021 r.” Z powyższego wynika jednoznaczna wola O.

W. (1) do zaskarżenia odwołaniem również decyzji z dnia 16 czerwca 2023r. i rozstrzygnięcia postępowania zainicjowanego tym odwołaniem przez Sąd meriti. Nie bez znaczenia jest i ten fakt, że postępowanie sądowe toczyło się w istocie również w zakresie badania przesłanek dotyczących prawa odwołującej do renty rodzinnej. W konsekwencji zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś zarzuty pozwanego nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. Wiesława Stachowiak