III Ca 929/22 · Sąd powszechny

Sygn. akt III Ca 929/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek Protokolant Aleksandra Sado-Stach po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na rozprawie sprawy z wniosku T. J. (J.) z udziałem G. B. i S. B. o stwierdzenie nabycia spadku po N. J. na skutek apelacji uczestników postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 6 lipca 2022 r., sygn. akt II Ns 617/19 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie w części dotyczącej czynności podjętych na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2022r. i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. SSO Leszek Dąbek Sygn. akt III Ca 929/22

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Gliwicach w postanowieniu z dnia 6 07 2022r. stwierdził, że spadek po N. J., synu S. i M., zmarłym 11 03 2019r. w S. i tam ostatnio stale zamieszkałym nabył na podstawie testamentu z dobrodziejstwem inwentarza T. J., syn R. i E. w całości oraz orzekł o kosztach postępowania i niewykorzystanej części zaliczki na wynagrodzenie biegłego. W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia między innymi przywołał regulacje art. 926 § 1 k.c., art. 941 k.c., art. 944 § 1 k.c., art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Dokonał oceny prawnej poczynionych ustaleń i w jej ramach między innymi wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem nauki psychiatrii, które znalazło odzwierciedlenie w treści sporządzonej w sprawie opinii biegłego „Samo nadużywanie alkoholu nie ma znaczenia dla oceny zdolności do czynności prawnych.

Dopiero występowanie trwałych zaburzeń psychicznych jak głębokie otępienie lub przewlekłe psychozy w przebiegu zaawansowanego uzależnienia powoduje stan, który nie pozwala na kierowanie swoim postępowaniem i ważne oświadczenie woli”. Stwierdził, że takich stanów nie stwierdzono u N. J. w całym okresie choroby alkoholowej. Następnie mając to na uwadze. ocenił, że doszło do nabycia spadku po nim przez T. J. na podstawie testamentu, co wobec nie złożenia przez niego oświadczenia o przyjęciu spadku w terminie określonym w art. 1050 k.c. nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza.

O kosztach postępowania orzekał na podstawie regulacji art. 520 § 1 k.p.c. a o niewykorzystanej części zaliczki na wynagrodzenie biegłego stosując regulację art. 84 u.o.k.s. Orzeczenie zaskarżyli uczestnicy postępowania G. B. i S. B. , którzy wnosili o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania „celem przeprowadzenia rzetelnego postepowania dowodowego zwłaszcza w zakresie opinii biegłego psychiatry”. Zarzucali, że przy ferowaniu postanowienia naruszono prawo procesowe, regulację art. 231 k.p.c. w sposób podany w apelacji oraz regulację art. 232 2 § 1, 2 i 5 k.p.c., które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia „poprzez przyjęcie, iż wniosek o dopuszczenie dowodu uzupełniającej opinii biegłego psychiatry dotyczy faktów bezspornych i zmierza do przedłużenia postepowania, podczas gdy dowód ten miał na celu wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy a zwłaszcza wobec tego, iż opinia biegłego była w tym zakresie niepełna, a jej wnioski wewnętrzne sprzeczne oraz sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem z osobowych źródeł dowodowych”.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje :

Sąd Rejonowy prawidłowo zakwalifikował wniosek, lecz wadliwie rozpoznał sprawę. Sprawa była bowiem rozpoznawana na rozprawie. W toku jej rozpoznawania Przewodniczący Sądu Rejonowym w zarządzeniu z dnia 6 05 2022r. zarządził - na podstawie art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 03 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...) 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, zawiadomić o tym pełnomocników wnioskodawcy oraz uczestników postępowania i zobowiązał ich do złożenia w terminie do 7 dni od otrzymania zobowiązania pism przygotowawczych, w których „miały zostać wskazane ostateczne stanowiska w sprawie”, pod sankcją pominięcia.

W wykonaniu tego zobowiązania reprezentujący uczestników postępowania adwokat przesłał do Sądu Rejonowego pismo datowane na dzień 2 06 2022r. w którym między innymi podtrzymał zgłoszony zarzut nieważności testamentu oraz wnosił o przeprowadzenie dowodu z uzupełaniającej opinii biegłego psychiatry. Wniosek ten został przez Sąd pierwszej instancji oddalony na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 07 2022r. i na tym samym posiedzeniu zamknięto rozprawę oraz wydano postanowienie kończące w sprawie zaskarżone. Przy dokonywaniu tych czynności umknęło jednak uwadze Sądu, że pismo pełnomocnika uczestników postępowania nie zostało przez niego podpisane.

Z tej przyczyny posiadało ono brak formalny (art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), który uniemożliwiał nadanie mu dalszego biegu i stosownie do regulacji art. 130 1a § 1 k.p.c. powinno zostać zwrócone, a dotyczące tego zarządzenie należało przed zamknięciem rozprawy doręczyć pełnomocnikowi uczestników postępowania, w celu umożliwienia im ewentualnego podjęcia dalszej obrony, czego nie uczyniono. Powoduje to, że w materiale sprawy pomimo swej oczywistej wadliwości pismo to w dalszym ciągu formalnie funkcjonuje, mimo, że zajętego w nim przez uczestników postępowania stanowiska nie można uznać za w pełni miarodajnego, a czynności podjęte przez Sąd Rejonowy na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 07 2022r. faktycznie pozbawiły uczestników postępowania możności obrony ich praw, gdyż przedwczesne zamknięcie rozprawy uniemożliwiło skarżącym zwrócenia przez nich Sądowi uwagi na uchybienia procesowe (art. 162 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.) np. dotyczących postanowienia o oddaleniu wniosku skarżących o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego i co za tym idzie wyłączyło to postanowienie spod kontroli odwoławczej (art. 162 § 2 zd. 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), czy też ewentualnego przekształcenia ich obrony lub zgłoszenia nowych wniosków dowodowych.

Dlatego stosownie do regulacji art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. stanowi to o występowaniu w sprawie nieważności postępowania, którą Sąd odwoławczy - stosownie do regulacji art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art.13 § 2 k.p.c. - jest zobowiązany uwzględnić z urzędu i zgodnie z regulacją art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. obligowało go do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zniesienia postępowania w części dotyczącej czynności dokonanych na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 07 2022r.

Reasumując w sprawie zachodzi przewidziana w art. 379 pkt. 5 k.p.c. przyczyna nieważności i dlatego apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji na mocy art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 2 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i zwróci pismo pełnomocnika uczestnika postepowania datowane na dzień 2 06 2022r. oraz umożliwi im podjęcie dalszych czynności w celu obrony ich praw. SSO Leszek Dąbek