I ACa 46/21 · Sąd powszechny

Niniejszy dokument nie stanowi doręczenia w trybie art. 15 zzs 9 ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U.2021, poz. 1842) Sygn. akt I ACa 46/21

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Marek Boniecki po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa J. M. i T. M. przeciwko (...) S.A. w L. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 8 października 2020 r. sygn. akt I C 2427/17 1. oddala apelację;

2. przyznać adw. A. B. kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych), w tym podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodom z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. SSA Marek Boniecki Sygn. akt I ACa 46/21 Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 31 maja 2022 r. Wyrokiem z 8 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Kielcach: oddalił powództwo J. M. i T. M. przeciwko (...) S.A. w L. o zapłatę kwot:a) 75.833,20 zł z tytułu bezumownego korzystania przez pozwanego z nieruchomości powodów, na której znajdują się dwa słupy trakcji elektrycznej wraz z transformatorem, b) po 1.845 zł miesięcznie tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu (pkt I); nakazał pobrać od powodów nieuiszczone koszty sądowe (pkt II); przyznał wynagrodzenie adwokatowi ustanowionemu z urzędu (pkt III) oraz zasądził od powodów na rzecz strony pozwanej koszty procesu (pkt IV).

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne szczegółowo zaprezentowanew uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k. 530-532), które Sąd Apelacyjny przyjął za własne. W ustalonym przez siebie stanie faktycznym, po dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, Sąd Okręgowy uznał powództwo za nieuzasadnione w świetle przepisów art. 305 4 k.c. w zw. z art. 292 k.c., przyjmując, że poprzednik prawny pozwanej nabył przez zasiedzenie najpóźniej z dniem 31 grudnia 2001 r. (a zatem przed spornym okresem) służebność gruntową podobną do służebności przesyłu, co oznacza, że powodowie nie mogą domagać się ani wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości za późniejszy okres, ani ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem.

Wyrok powyższy zaskarżyli co do pkt. I, II i IV apelacją powodowie, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Apelujący zarzucili:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, a sprowadzający się do błędnego przyjęcia, że powództwo J. i T. M. jako niezasadne podlega oddaleniu;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, a sprowadzający się do błędnego przyjęcia, iż Sąd I instancji nie znalazł podstaw, aby nie obciążać powodów kosztami albo odstąpić od obciążania ich nie uiszczonymi kosztami sądowymi;

3) naruszenie art. 224 k.c., zgodnie z którym to przepisem samoistny posiadaczw dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę; nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne; jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy; obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył;

4) naruszenie art. 225 k.c., zgodnie z którym to przepisem obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili,w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy; jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego;

5) naruszenie art. 230 k.c., zgodnie z którym to przepisem, przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego;

6) naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego zastosowanie, mimo braku zaistnienia przesłanek upoważniających do odstąpienia od obciążenia powoda jako strony przegrywającej kosztami postępowania w zakresie obejmującym powództwo o zapłatę;

7) naruszenie art. 292 k.c., zgodnie z którym to przepisem służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia; przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny.

Jakkolwiek skarżący sformułowali zarzuty błędnych ustaleń faktycznych, to dotyczyły one w istocie jedynie kwestii zasadności powództwa w ogólności oraz obciążenia powodów kosztami postępowania. Apelacja nie zarzuca również naruszenia art. 233 §1 k.p.c., który to przepis ma charakter proceduralny, co oznacza, że sąd odwoławczy jest nim związany.W konkluzji uznać należało, że powodowie nie zakwestionowali stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci art. 224 k.c., art. 225 k.c., art. 230 k.c. i art. 292 k.c., autor apelacji ograniczył się wyłącznie do przytoczenia treści tych przepisów, bez wskazania, na czym ewentualne uchybienie miałoby polegać.

Wyjątkiem jest tutaj przywołana w uzasadnieniu apelacji okoliczność, jakoby pracownicy pozwanej mieli uzgadniać z powodami wszelkie prace na nieruchomości, co miało świadczyć o władztwie prekaryjnym, a nie samoistnym. Tyle tylko, że okoliczność taka nie wynika ze stanu faktycznego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego wyroku, którego to stanu skarżący w apelacji nie zakwestionowali. Powodowie nabyli nieruchomość już po posadowieniu urządzeń energetycznych, nigdy nie sprzeciwiali się ani ich istnieniu, ani dokonywanym modernizacjom i konserwacjom.

Nie ma także żadnych przesłanek dowodowych do przyjęcia, że pozwana lub jej poprzednicy prawni wykonywali uprawnienia składające się na służebność za powodów, którzy w każdym czasie mogli zażądać zaprzestania korzystania z nieruchomości. Sąd drugiej instancji w pełni podziela wnioski wyciągnięte przez Sąd Okręgowyz prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a przede wszystkim ten, że poprzednik prawny pozwanej nabył przez zasiedzenie służebność odpowiadającą obecnie służebności przesyłu uregulowanej w art. 305 1 i nast. k.c. Sąd odwoławczy nie dostrzegł także, aby Sąd pierwszej instancji uchybił prawu materialnemu w zakresie nie objętym zarzutami apelacji.

Nieskuteczne okazały się także zarzuty dotyczące rozstrzygnięć w zakresie kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Skorzystanie z regulacji art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu rozpoznającego sprawę i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, a jeśli tak to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór (por. postanowienie SN z 28.02.2020 r., V CSK 485/19). Dla zastosowania odstępstwa od zasady odpowiedzialności za wynik procesu nie jest wystarczająca okoliczność niekorzystnej sytuacji majątkowej strony przegrywającej.

Powinien zachodzić bowiem dodatkowy element wynikający z samego charakteru rozpoznawanej sprawy, np. precedensowe okoliczności, niespójności w orzecznictwie przy rozpoznawaniu danego zagadnienia, wyłączność drogi procesu dla osiągnięcia zamierzonego celu. W rozpoznawanej aktualnie sprawie żaden z tego rodzaju przypadków nie zachodził. Powodowie, szczególnie przy profesjonalnej reprezentacji, powinni zdawać sobie sprawę z niewielkich szans powodzenia ich akcji prawnej,w szczególności z uwagi na znaczny upływ czasu, w którym znosili istnienie urządzeń na swojej nieruchomości.

Sąd Okręgowy prawidłowo także zastosował art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r.o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1125), odpowiednio stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Ubocznie zauważyć należy, że zapłata należności Skarbu Państwa z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych może zostać rozłożona na raty albo umorzona, jeżeli natychmiastowe ich ściągnięcie byłoby połączonez niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami (art. 119 u.k.s.c.), o czym decyduje na wniosek strony prezes właściwego sądu, w tym przypadku Sądu Okręgowego w Kielcach.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną. SSA Marek Boniecki